ECLI:NL:PHR:2021:893

Conclusie

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer20/03231

Zitting19 oktober 2021

CONCLUSIE

D.J.M.W. Paridaens

In de zaak

[verdachte] ,

geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1948,

hierna: de verdachte.

Inleiding

1. De verdachte is bij arrest van 5 oktober 2020 door het gerechtshof 's-Hertogenbosch wegens 1 primair en 3 telkens “medeplegen van oplichting” en 5 “medeplegen van witwassen, meermalen gepleegd” veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van achttien maanden, waarvan zes maanden voorwaardelijk met een proeftijd van twee jaren. Verder heeft het hof beslist over de vordering van de benadeelde partij, zoals nader in het arrest omschreven.

2. Er bestaat samenhang met de zaken met nr. 20/03140, 20/03230 en 20/03246. In deze zaken zal ik vandaag ook concluderen.

3. Het cassatieberoep is ingesteld^[1]namens de verdachte en mr. R.B. Milo, advocaat te Tilburg, heeft vier middelen van cassatie voorgesteld.

Eerste middel

4. Het middel klaagt dat de onder 1 primair bewezenverklaarde oplichting niet uit de door het hof gebezigde bewijsmiddelen volgt, althans dat de bewezenverklaring niet naar de eis der wet voldoende is gemotiveerd en/of onbegrijpelijk is. Aan het middel is onder meer ten grondslag gelegd dat de bewijsoverwegingen van het hof, inhoudende dat medeverdachte [medeverdachte 1] aan de Raad van Commissarissen (hierna: RvC) van [A] een onvolledig beeld heeft geschetst en wezenlijke informatie heeft onthouden, nu niet werd medegedeeld dat [A] het project [a-straat] zonder tussenkomst van [medeverdachte 2] voor een veel lagere prijs had kunnen verwerven of dat hij heeft verzwegen dat de prijs voor de aankoop van het project veel te hoog was, niet uit de bewijsmiddelen kunnen volgen.

5. Ten laste van de verdachte is onder 1 primair bewezenverklaard dat:

“("Project [a-straat] ", 3.4)

hij verdachte, tezamen en in vereniging met anderen in de periode van 23 juni 2005 tot en met 21 maart 2006 in Nederland, met het oogmerk om zich en anderen wederrechtelijk te bevoordelen

door het aannemen van een valse hoedanigheid en listige kunstgrepen de (Woningbouw)Vereniging [A] heeft bewogen tot middellijke en/of onmiddellijke afgifte van een goed,

te weten van een geldbedrag van euro 2.866.573,67 aan [medeverdachte 2] en/of een ander,

hebbende hij, verdachte, en zijn mededaders toen, aldaar met bovenomschreven oogmerk – zakelijk weergegeven – valselijk en listiglijk en bedrieglijk gehandeld:

verdachte en verdachtes mededaders hebben bij de aankoop en verkoop van het project [a-straat] te Terneuzen een AB-BC-constructie toegepast, waarbij een grote waardesprong in euro's werd gerealiseerd, waarbij [B] B.V. voor euro 2.225.000,-- leverde aan [medeverdachte 2] en [medeverdachte 2] vervolgens doorleverde aan [A] voor (circa) euro 2.866.573,67,

zulks terwijl medeverdachte [medeverdachte 1] namens [A] het project [a-straat] te Terneuzen ook rechtstreeks en tegen een aanzienlijk lager bedrag had kunnen kopen van het bedrijf [B] B.V./ [C] B.V.

medeverdachte [medeverdachte 1] heeft geld in privé ontvangen van verdachte [verdachte] en [betrokkene 1]

medeverdachte [medeverdachte 1] heeft relevante informatie verzwegen jegens de Raad van Commissarissen van [A] ten aanzien van het project [a-straat] te Terneuzen en het geldelijke belang van [A] en de betrokkenheid van verdachte en zijn medeverdachten en de prijsopdrijvende rol van medeverdachten [medeverdachte 4] en [medeverdachte 2] bij het project [a-straat] te Terneuzen

en aldus doende heeft medeverdachte [medeverdachte 1] zich met betrekking tot het project [a-straat] te Terneuzen tegenover de Raad van Commissarissen van [A] valselijk voorgedaan als betrouwbare en integere directeur/bestuurder, waardoor [A] werd bewogen tot afgifte van bovengenoemd geldbedrag”.

6. Deze bewezenverklaring steunt op negenenveertig bewijsmiddelen die zijn opgenomen in de bijlage bij het bestreden arrest. Deze bijlage houdt, voor zover voor de beoordeling van het middel van belang, het volgende in:^[2]

“[…]

Verklaringen van de leden van de raad van commissarissen:

> De verklaring van getuige [betrokkene 2] [G.47.01]:

In oktober 2005 ben ik lid van de RvC van [A] geworden. Voor de vergadering van de RvC werd een agenda opgesteld. Die werd opgesteld in gesprekken tussen de bestuurder en de voorzitter van de RvC. De bestuurder was structureel aanwezig bij de vergaderingen. De laatste jaren waren ook [betrokkene 3] en [betrokkene 4] aanwezig in hun rol als DT-lid.

Om naar behoren te kunnen functioneren als lid van de RvC moest je goede input krijgen vanuit de werkorganisatie. Vanuit de werkorganisatie moest aangetoond worden waarom investeringen nuttig waren voor [A] . Een financiële doorrekening en een bouwkundige beoordeling moesten aanwezig zijn. Wat we aan stukken gepresenteerd kregen verschilde soms wel eens. Dat varieerde van twee A4-tjes tot dikke documenten. Daarnaast kregen we een toelichting op de stukken door de bestuurder [medeverdachte 1] .

De plannen zoals die ons door de bestuurder waren voorgelegd en op grond waarvan wij als RvC besluiten namen, werden uitgevoerd conform die besluitvorming, in dat opzicht behielden wij het vertrouwen. Er waren elke vergadering van de RvC uitgebreide rapportages met daarin de stand van zaken van alle projecten.

Mij wordt de verklaring van [verdachte] voorgehouden dat hij aan [medeverdachte 1] geld heeft toegeschoven. Ik begrijp dat [medeverdachte 1] geld heeft gehad van [verdachte] . Ik had het totaal niet verwacht en vertrouwde [medeverdachte 1] volledig. Anders hadden we als RvC ook eerder ingegrepen. Ik was als lid van de RvC niet akkoord gegaan met projecten als ik geweten had dat [medeverdachte 1] hiervoor geld toegeschoven kreeg buiten [A] om.

> De verklaring van getuige [betrokkene 2] [G.47.02]:

De taak van de RvC bij [A] was het bewaken van processen. Dit deed de RvC aan de hand van informatie die het voor de vergadering kreeg. Die stukken warden voorbereid door de werkorganisatie en onder verantwoordelijkheid van [medeverdachte 1] aan de RvC verstrekt. De informatie zat bij de voorbereidende stukken voor de RvC-vergadering. De laatste tijd kwam dat via de iPad binnen. Het waren uitgebreide notities waarin allerlei relevante aspecten voor de besluitvorming aan de orde kwamen.

> De verklaring van getuige [betrokkene 5] [G.48.01]:

Vanaf 2006 ben ik lid van de RvC van [A] . We kregen een periodieke rapportage per kwartaal waar alle activiteiten opstonden van onderhandelingen tot en met uitvoering. Die rapportage kregen we via de agenda van de vergadering van de RvC. De directeur-bestuurder verzorgde die rapportage.

Tijdens de vergadering lag de documentatie voor ons en daarin werd alles in grote lijnen gevisualiseerd en toegelicht door de directeur-bestuurder. Er werden vragen gesteld door de commissarissen en daarna werd een besluit genomen en goedkeuring gegeven.

Ik was als RvC-lid niet akkoord gegaan met projecten als ik geweten had dat [medeverdachte 1] hiervoor geld kreeg toegeschoven buiten [A] om. Ik zou hem op staande voet hebben ontslagen.

> De verklaring van getuige [betrokkene 6] [G.49.01]:

Ik ben lid van de RvC van [A] geworden toen [medeverdachte 1] directeur werd. Ik ben tot ongeveer 2009 lid geweest.

[medeverdachte 1] kwam met een voorstel tijdens de vergadering van de RvC. Aan de hand van de discussie in de RvC werd dan besloten. Bij de uitnodiging voor de vergadering zaten de notulen van de vorige vergadering en een aankondiging van projecten. Dan werd dat tijdens de vergadering over gesproken.

[medeverdachte 1] gaf tijdens de vergadering toelichtingen op projecten, onderhoud en personeelszaken.

Als ik geweten had als RvC-lid dat [medeverdachte 1] geld kreeg toegeschoven was ik niet akkoord gegaan met projecten maar was ik opgestapt.

> De verklaring van getuige [betrokkene 7] e/v [betrokkene 8] [G.50.01]:

In 1997 ben ik lid van de RvC van [A] geworden. Ik ben dat geweest tot half maart 2010. In 1998 of 1999 ben ik voorzitter geworden van de RvC. Wij hadden zesmaal per jaar een vergadering. Van tevoren werd de agenda met stukken toegezonden. We bespraken alle dingen en namen besluiten als dat nodig was. [medeverdachte 1] was altijd aanwezig. Hij voerde meestal het woord. Hij liep alle agendapunten door en gaf daar een toelichting op. De agenda van de RvC werd door de organisatie opgesteld. De commissarissen stelden wat vragen en [medeverdachte 1] gaf daar antwoord op. [medeverdachte 1] gaf altijd aan dat hij erg enthousiast was over de projecten. Als er een vraag was over de haalbaarheid van de projecten, kwam er een verhaal met onderliggende documenten of een verwijzing naar onderliggende berekeningen. De RvC werd daarmee overtuigd om in te stemmen met investeringen. Ik had absoluut vertrouwen in de directeur-bestuurder. In de praktijk bepaalde [medeverdachte 1] grotendeels de agenda van de RvC. [medeverdachte 1] had een grote stem tijdens de vergaderingen. Hij was van alles op de hoogte en dat gaf ons vertrouwen in de plannen. Ik wist niet dat [verdachte] geld toeschoof aan [medeverdachte 1] voor projecten met [A] . Ik vind dat idioot. We hebben altijd op het standpunt gestaan dat zijn salaris voldoende moet zijn om dit soort dingen te voorkomen. Ik vind dat [medeverdachte 1] de boel belazerd heeft. Daarnaast is het voor de RvC op die manier dus onmogelijk om op een juiste wijze toezicht te kunnen houden. Wij hebben teveel vertrouwen gehad in [medeverdachte 1] en dat vertrouwen is door hem beschaamd.

> De verklaring van getuige [betrokkene 9] [G.63.01]:

Ik ben in mei 2010 benoemd als lid van de RvC. Wij kregen ruim op tijd de informatie voor de vergaderingen toegestuurd. Soms ontbrak er informatie in relatie tot een bepaald probleem. Ik had vertrouwen in de directeur-bestuurder omdat hij deskundig was en ook omdat deskundigheid werd ingeschakeld waar dit nodig was.

Een directeur-bestuurder benadeelt de vereniging [A] als een project duurder wordt aangekocht. Als het kopen van een project goedkoper kan hoort dat ook hierbij ongeacht de kengetallen.

De verklaring van getuige [betrokkene 9] [G.63.03]:

Ik wist niet dat [verdachte] aan [medeverdachte 1] per project geld heeft toegeschoven. Ik vind dit onacceptabel en begrijp dat [A] hierin is benadeeld. Ik ben zeer teleurgesteld in de directeur.

[…]”

7. Verder bevat het bestreden arrest, voor zover voor de beoordeling van het middel van belang, de volgende bewijsoverwegingen:

“Medeverdachte [medeverdachte 1] was in de tenlastegelegde periode, meer bepaald vanaf 1 oktober 2001, aangesteld als directeur/bestuurder van de in 1919 opgerichte woningbouwvereniging [A] . In die functie was het zijn taak het acquireren en verwerven van vastgoedprojecten. [medeverdachte 1] hield zich, naast de projectmanagers, ook bezig met bijvoorbeeld keuze van architecten en aannemers.

Aan hem was ter zake van het acquireren van vastgoedprojecten door de Raad van Commissarissen van [A] een mandaat verleend om registergoederen te verwerven, waarbij hij van 2001 tot 2004 onbeperkt bevoegd was dat te doen en tussen 2004 en 2008 was zijn bevoegdheid om zonder voorafgaande toestemming van de Raad van Commissarissen namens [A] registergoederen te verwerven begrensd tot een bedrag van 4.500.000,- euro.

Tijdens de vergaderingen van de Raad van Commissarissen, welke blijkens de statuten van de vereniging [A] als taak had het toezicht houden op de directeur, legde medeverdachte [medeverdachte 1] uit welke acquisities waren of zouden worden gedaan.

[medeverdachte 1] informeerde de Raad van commissarissen diverse malen per jaar aan de hand van een notitie waarin gegevens stonden als aantallen, stichtingskosten, locatie, start van de bouw, bouwperiode, etc. Daarbij was het volgens de statuten de taak van de directeur tijdig de voor de uitoefening van de taak van de Raad van Commissarissen noodzakelijke gegevens te verschaffen en was de directeur daarbij verplicht alle informatie te verschaffen waarvan hij redelijkerwijs diende te vermoeden dat die voor de uitoefening van de taak van de Raad noodzakelijk of gewenst was. In de notitie werkafspraken inzake verwerving/vervreemding d.d. 14 september 2004 staat vermeld dat de directeur de Raad informeert per bijeenkomst over verwervingen en de condities waaronder deze tot stand komen.

Medeverdachte [medeverdachte 1] heeft verklaard dat hij vaak de eerste acquisitiegesprekken voerde met marktpartijen, waarna hij vervolgens de beslissing nam of hij namens [A] met die marktpartij verder ging. Na acquisitie werd dan het Managementteam van [A] bij het project betrokken en werd een projectmanager aangesteld.

Het eerste contact met [betrokkene 1] en verdachte was volgens medeverdachte [medeverdachte 1] toen [betrokkene 1] en verdachte een project aanboden met betrekking tot een school in Breda. [betrokkene 1] en verdachte waren beiden bestuurder en 100% aandeelhouder van respectievelijk [D] B.V. en [medeverdachte 4] Beiden waren tevens via de eigen vennootschappen voor 50% aandeelhouder/bestuurder van [E] B.V., welke vennootschap enig aandeelhouder en bestuurder was van [medeverdachte 2] Deze laatste vennootschap hield zich volgens de verklaring van wijlen [betrokkene 1] bezig met planontwikkeling en handel in vastgoed, waarbij [betrokkene 1] en verdachte feitelijk de gezamenlijke bestuurders waren en er voor de vennootschap verder geen personeel werkzaam was.

Ter zake van feit 1 (project [a-straat] ):

Op grond van de bewijsmiddelen stelt het hof vervolgens het navolgende vast. Nadat het project aan de [a-straat] te Terneuzen een grotere omvang kreeg met daaraan verbonden grotere financiële risico’s, zocht [B] B.V./ [C] bij monde van [betrokkene 10] , na te zijn doorverwezen, contact met medeverdachte [medeverdachte 1] als bestuurder van [A] . Tijdens een gesprek met [medeverdachte 1] , waar verder niemand bij aanwezig was, wordt het project door [betrokkene 10] aan [A] aangeboden en gevraagd het plan geheel of gedeeltelijk over te nemen. [medeverdachte 1] heeft tijdens dat gesprek aangegeven het project in zijn geheel te willen overnemen maar tevens aangegeven dat verder zaken moest worden gedaan met verdachte en heeft daartoe het telefoonnummer van verdachte verstrekt. [betrokkene 1] en verdachte hebben na een gesprek met [betrokkene 10] interesse in het project en [medeverdachte 2] koopt het project op 14 maart 2006 voor € 2.225.000,-. [medeverdachte 2] heeft volgens de verklaring van verdachte verder geen noemenswaardige werkzaamheden verricht ter zake van het project [a-straat] te Terneuzen en verkoopt het project diezelfde dag voor € 2.700.000,- aan de woningbouwvereniging [A] , waarbij na verrekening van kosten voor de acquisitie van het project [a-straat] te Terneuzen een bedrag van de rekening van [A] wordt afgeschreven van € 2.866.573,67.

[…]

Op grond van het voorgaande concludeert het hof het volgende.

Ter zake van het project [a-straat] (feit 1) concludeert het hof dat medeverdachte [medeverdachte 1] , in zijn positie als directeur-bestuurder van [A] , het project rechtstreeks en voor een veel lagere prijs van [B] B.V./ [C] had kunnen kopen. [medeverdachte 2] heeft daarbij in de personen van [betrokkene 1] en verdachte ter zake van het project geen enkele noemenswaardige inspanning of activiteit verricht die de waardestijging van € 475.000,- kan verklaren. Terwijl medeverdachte [medeverdachte 1] wist dat de aangeboden prijs voor het project veel lager was, heeft hij toch ingestemd met de aankoop van het project van [medeverdachte 2] voor de veel hogere prijs. Zoals hierboven overwogen bekleedde medeverdachte [medeverdachte 1] een sleutelpositie bij [A] die hem in staat stelde om [medeverdachte 2] bij de aankoop van dit object een rol te geven en hen blijkens de gang van zaken te bevoordelen.

[…]

Betalingen aan medeverdachte [medeverdachte 1] door [medeverdachte 2]

[…]

Op grond van de bewijsmiddelen is het hof van oordeel dat verdachte en wijlen [betrokkene 1] aan medeverdachte [medeverdachte 1] geldbedragen hebben toegeschoven naar aanleiding van vastgoedprojecten van [medeverdachte 2] ten behoeve van woningbouwvereniging [A] . […]

Positie medeverdachte [medeverdachte 1] binnen [A]

Uit de bewijsmiddelen leidt het hof af dat medeverdachte [medeverdachte 1] binnen de woningbouwvereniging [A] , als directeur-bestuurder, in de ten laste gelegde periodes bij feit 1 en 3 een sleutelpositie bekleedde, waarin hij zich mede door zijn wijze van optreden kon onttrekken aan een effectieve controle door de Raad van Commissarissen. Dit blijkt onder meer uit de navolgende omstandigheden. [medeverdachte 1] had een vergaande bevoegdheid tot acquireren en verwierf zelfstandig registergoederen/projecten, waarbij hij zelf de onderhandelingen voerde en solistisch te werk ging, waardoor [A] voor voldongen feiten werd gesteld. De bij [A] werkzame projectmanagers werden pas na de acquisitie bij projecten betrokken, terwijl [medeverdachte 1] zich ook dan met de uitvoering van projecten bleef bemoeien, in ieder geval wat betreft de keuze van architecten en aannemers. Bij de vergaderingen van de Raad van Commissarissen had [medeverdachte 1] grote invloed op de agendering en was hij bovendien verantwoordelijk voor de selectie van de stukken die daarbij ter sprake kwamen. Tijdens deze vergaderingen voerde [medeverdachte 1] het woord, lichtte hij geagendeerde onderwerpen toe en beantwoordde hij vragen van commissarissen. De Raad van Commissarissen was hierdoor afhankelijk van hem voor wat betreft de informatie over acquisities en lopende projecten.

Het hof concludeert dat medeverdachte [medeverdachte 1] , in zijn positie als directeur-bestuurder, het project [a-straat] (feit 1) rechtstreeks en voor een veel lagere prijs van [B] B.V./ [C] B.V. had kunnen kopen. Zoals hierboven overwogen bekleedde hij een sleutelpositie die hem in staat stelde om [medeverdachte 2] bij de aankoop van dit object een rol te geven en hen via een AB-BC-transactie te bevoordelen. Zoals eveneens hierboven is overwogen, heeft [medeverdachte 2] de met die transactie verkregen winst mede aangewend voor het toestoppen van financiële douceurtjes aan medeverdachte [medeverdachte 1] .

[…]

Medeverdachte [medeverdachte 1] heeft tijdens de vergaderingen van de Raad van Commissarissen geen melding gemaakt van de geschetste wijze waarop ter zake van de projecten [a-straat] en [b-straat] is onderhandeld met respectievelijk [B] B.V./ [C] en [medeverdachte 2] , waarbij hij [medeverdachte 2] gezien de geschetste omstandigheden zonder redelijk doel en ten nadele van [A] in een financieel veel gunstigere positie bracht.

Voor wat betreft het project [a-straat] is het hof van oordeel dat medeverdachte [medeverdachte 1] aan de Raad van Commissarissen een onvolledig beeld heeft geschetst en de wezenlijke informatie heeft onthouden nu niet werd medegedeeld dat [A] het project [a-straat] zonder tussenkomst van [medeverdachte 2] voor een veel lagere prijs had kunnen verwerven. Bovendien heeft [medeverdachte 1] jegens de Raad van Commissarissen de indruk laten bestaan dat bij de aankoop van het project de belangen van [A] op een zo goed mogelijke wijze werden gediend, terwijl hij heeft verzwegen dat de prijs voor de aankoop van het project veel te hoog was en hij in privé geld had ontvangen van [betrokkene 1] en verdachte, zijnde de bestuurders van [medeverdachte 2] .

[…]

Medeverdachte [medeverdachte 1] heeft daarnaast tijdens de vergaderingen van de Raad van Commissarissen ook nimmer melding gemaakt van de betalingen aan hem verricht door verdachte en [betrokkene 1] . Hij was op grond van de reglementen van [A] echter uitdrukkelijk gehouden tegenover de vereniging tot een behoorlijke taakvervulling en tevens verplicht om de Raad van Commissarissen (al dan niet achteraf) deugdelijk en volledig te informeren. Dat heeft medeverdachte [medeverdachte 1] nagelaten. Ware de Raad van Commissarissen volledig geïnformeerd geweest, dan zou zij hebben ingegrepen door minst genomen [medeverdachte 1] hieromtrent te bevragen en daaraan alsdan noodzakelijk geoordeelde gevolgen te verbinden. Dat [A] mogelijk in financiële zin profijt heeft gehad van het door [medeverdachte 1] gevoerde beleid, doet er niet aan af dat [medeverdachte 1] de voor hem gunstige omstandigheid heeft gecreëerd waarin de Raad van Commissarissen kennelijk onvoldoende in staat was controle te houden op zijn bestuurlijk optreden.

Conclusie:

Op grond van de in het voorgaande geschetste feiten en omstandigheden stelt het hof vast dat medeverdachte [medeverdachte 1] ter zake van het tenlastegelegde in feit 1 en feit 3 tezamen en in vereniging met onder andere [betrokkene 1] en verdachte, met het oogmerk om zich en [betrokkene 1] en verdachte en/of een ander, wederrechtelijk te bevoordelen, door het aannemen van een valse hoedanigheid, zijnde die van betrouwbaar bestuurder, hetzij door listige kunstgrepen, zijnde verschillende misleidende feitelijke handelingen, een onjuiste voorstelling van zaken in het leven heeft geroepen, waardoor de woningbouwvereniging [A] is bewogen tot de afgifte van genoemde geldbedragen. Daarmee heeft verdachte zich ter zake van feit 1 en 3 schuldig gemaakt aan oplichting.

Concluderend acht het hof het onder 1 primair tenlastegelegde en het onder 3 (eerste alternatief/cumulatief) tenlastegelegde medeplegen van oplichting wettig en overtuigend bewezen, zoals na te melden.”

8. Bij de beoordeling van het middel dient het volgende te worden vooropgesteld. Indien het gaat om feiten of omstandigheden die door de rechter redengevend worden geacht voor de bewezenverklaring, dient de rechter die zich aldus – al dan niet in reactie op een bewijsverweer – beroept op bepaalde niet in de bewijsmiddelen vermelde gegevens, met voldoende mate van nauwkeurigheid in zijn overweging die feiten of omstandigheden aan te duiden en het wettige bewijsmiddel aan te geven waaraan die feiten of omstandigheden zijn ontleend.

9. In deze zaak heeft het hof blijkens zijn hiervoor weergegeven bewijsoverweging onder meer redengevend geacht voor de bewezenverklaring dat medeverdachte [medeverdachte 1] aan de RvC van [A] een onvolledig beeld heeft geschetst en wezenlijke informatie heeft onthouden, nu niet werd medegedeeld dat [A] het project [a-straat] zonder tussenkomst van [medeverdachte 2] voor een veel lagere prijs had kunnen verwerven, en tegenover de RvC heeft verzwegen dat de prijs voor de aankoop van het project veel te hoog was.

10. In dat kader stel ik dat vast dat de door het hof gebezigde bewijsmiddelen niets inhouden omtrent de informatie die medeverdachte [medeverdachte 1] over het project [a-straat] heeft verschaft aan de RvC van [A] dan wel zou hebben verzuimd te verschaffen aan de RvC. Meer in het bijzonder houden de voor het bewijs gebezigde verklaringen van de leden van de RvC niet in dat medeverdachte [medeverdachte 1] hen niet zou hebben geïnformeerd dat [A] het project [a-straat] zonder tussenkomst van [medeverdachte 2] voor een veel lagere prijs had kunnen verwerven en dat de prijs voor de aankoop van het project veel te hoog was.

11. De vaststellingen van het hof dat de medeverdachte [medeverdachte 1] niet heeft medegedeeld dat [A] het project [a-straat] zonder tussenkomst van [medeverdachte 2] voor een veel lagere prijs had kunnen verwerven en heeft verzwegen dat de prijs voor de aankoop van het project veel te hoog was, betreffen aldus gegevens die niet in de bewijsmiddelen zijn vermeld. Evenmin heeft het hof met voldoende mate van nauwkeurigheid het wettige bewijsmiddel aangegeven waaraan het die redengevende feiten en omstandigheden heeft ontleend.^[3]Daarover klaagt het middel terecht.

12. Het middel slaagt.

Tweede middel

13. Het middel klaagt dat het onder 3 bewezenverklaarde niet uit de door het hof gebezigde bewijsmiddelen volgt, althans is de bewezenverklaring niet naar de eis der wet met redenen omkleed en/of onbegrijpelijk. Aan deze klacht is onder meer ten grondslag gelegd dat de bewezenverklaring, voor zover inhoudende “medeverdachte [medeverdachte 1] heeft relevante informatie verzwegen jegens de Raad van Commissarissen van [A] ten aanzien van het project [b-straat] te Terneuzen en het geldelijke belang van [A] en de betrokkenheid van verdachte en zijn medeverdachten en de prijsopdrijvende rol van medeverdachte [medeverdachte 2] bij het project [b-straat] te Terneuzen”, niet kan worden afgeleid uit de gebezigde bewijsmiddelen.

14. Ten laste van de verdachte is onder 3 bewezenverklaard dat:

“(project " [b-straat] ”, 3.9)

hij verdachte, tezamen en in vereniging met anderen, in de periode van 1 januari 2006 tot en met 31 december 2008 in Nederland, met het oogmerk om zich en anderen wederrechtelijk te bevoordelen door het aannemen van een valse hoedanigheid en listige kunstgrepen, de Woningbouwvereniging [A] , heeft bewogen tot de middellijke en/of onmiddellijke afgifte van een goed, te weten het betalen van een bedrag van euro 262.000,-- aan [medeverdachte 2] , hebbende hij, verdachte, en zijn mededaders toen, aldaar met bovenomschreven oogmerk – zakelijk weergegeven – valselijk en listiglijk en bedrieglijk als volgt gehandeld:

tussen [A] , [medeverdachte 2] , [b-straat] B.V. en [I] B.V. werd een "Aanvullende samenwerkingsovereenkomst/herontwikkelings-overeenkomst [b-straat] ", gedateerd 21 november 2007, gesloten en ondertekend waaruit financiële verplichtingen voortvloeiden voor [A]

tussen enerzijds [A] Holding B.V. en anderzijds [medeverdachte 2] werd een overeenkomst tot koop van aandelen, getekend 21 december 2007, overeengekomen, inhoudende – zakelijk weergegeven – dat [A] voornoemd de aandelen van [medeverdachte 2] voornoemd in [F] B.V. zou overkopen voor euro 262.500,--

dat [A] op 21 december 2007, voornoemde euro 262.000,-- heeft betaald aan [medeverdachte 2] ,

medeverdachte [medeverdachte 1] heeft per project geld in privé ontvangen van hem verdachte

medeverdachte [medeverdachte 1] heeft relevante informatie verzwegen jegens de Raad van Commissarissen van [A] ten aanzien van het project [b-straat] te Terneuzen en het geldelijke belang van [A] en de betrokkenheid van verdachte en zijn medeverdachten en de prijsopdrijvende rol van medeverdachte [medeverdachte 2] bij het project [b-straat] te Terneuzen

en aldus doende heeft medeverdachte [medeverdachte 1] zich met betrekking tot het project [b-straat] te Terneuzen tegenover de Raad van Commissarissen van [A] valselijk voorgedaan als betrouwbare en integere directeur/bestuurder, waardoor [A] werd bewogen tot afgifte van bovengenoemd geldbedrag.”

15. Deze bewezenverklaring steunt op 50 bewijsmiddelen die zijn opgenomen in de bijlage bij het bestreden arrest. Deze bijlage houdt, voor zover voor de beoordeling van het middel van belang, het volgende in:^[4]

“[…]

Verklaringen van de leden van de raad van commissarissen:

> De verklaring van getuige [betrokkene 2] [G.47.01]:

> De verklaring van getuige [betrokkene 2] [G.47.02]:

> De verklaring van getuige [betrokkene 5] [G.48.01]:

Ik was als RvC-lid niet akkoord gegaan met projecten als ik geweten had dat [medeverdachte 1] hiervoor geld kreeg toegeschoven buiten [A] om. Ik zou hem op staande voet hebben ontslagen.

> De verklaring van getuige [betrokkene 6] [G.49.01]:

Ik ben lid van de RvC van [A] geworden toen [medeverdachte 1] directeur werd. Ik ben tot ongeveer 2009 lid geweest.

[medeverdachte 1] gaf tijdens de vergadering toelichtingen op projecten, onderhoud en personeelszaken.

Als ik geweten had als RvC-lid dat [medeverdachte 1] geld kreeg toegeschoven was ik niet akkoord gegaan met projecten maar was ik opgestapt.

> De verklaring van getuige [betrokkene 7] e/v [betrokkene 8] [G.50.01]:

> De verklaring van getuige [betrokkene 9] [G.63.01]:

Een directeur-bestuurder benadeelt de vereniging [A] als een project duurder wordt aangekocht. Als het kopen van een project goedkoper kan hoort dat ook hierbij ongeacht de kengetallen.

De verklaring van getuige [betrokkene 9] [G.63.03]:

Ik wist niet dat [verdachte] aan [medeverdachte 1] per project geld heeft toegeschoven. Ik vind dit onacceptabel en begrijp dat [A] hierin is benadeeld. Ik ben zeer teleurgesteld in de directeur.

[…]”

16. Verder bevat het bestreden arrest, voor zover voor de beoordeling van het middel van belang, de volgende bewijsoverwegingen:

[…]

Ter zake van feit 3 (project [b-straat] ):

Op grond van de bewijsmiddelen stelt het hof vervolgens het navolgende vast. Ter zake van het realiseren van woningen, commerciële ruimte en parkeervoorzieningen aan de [b-straat] te Terneuzen worden twee overeenkomsten aangegaan tussen [I] B.V. enerzijds en [A] en [D] c.q. [medeverdachte 2] als opdrachtgever anderzijds. Het betreft de ‘Samenwerkingsovereenkomst Herontwikkeling [b-straat] 11/15 te Terneuzen’ d.d. 19 januari 2006 en de ‘Aanvullende Samenwerkingsovereenkomst herontwikkeling [b-straat] ’ d.d. 21 november 2007 (hierna: de ASOK). Hierin zijn door de betrokken partijen afspraken gemaakt over de ontwikkeling van het project en is onder meer contractueel vastgelegd dat aan het einde van het project tussen partijen zou worden afgerekend.

In het kader van de ontwikkeling van dit project is op 25 april 2007 de werkmaatschappij ‘ [b-straat] B.V.’ opgericht. De helft van de aandelen [b-straat] B.V. werd gehouden door aannemer [I] B.V. en de andere helft door [F] B.V., zijnde een houdstermaatschappij waarin [A] (Holding) en medeverdachte [medeverdachte 2] elk voor 50% aandeelhouder waren. [medeverdachte 2] en [A] bezaten dus beiden 50% van de aandelen in [F] B.V., die op haar beurt weer de helft van de aandelen in [b-straat] B.V. bezat.

Op 21 december 2007 is door [A] het aandelenpakket [F] B.V. gekocht van [medeverdachte 2] voor een bedrag van € 262.500,-. Voorafgaand aan de aandelenverkoop heeft op 19 november 2007 een ontmoeting plaatsgevonden tussen medeverdachte [medeverdachte 1] en [betrokkene 1] , waarbij [betrokkene 1] blijkens berichten op het [medeverdachte 2] Intranet de verkoop van aandelen van [medeverdachte 2] zou gaan bespreken. Op de daaropvolgende dag, 20 november 2007, is er e-mailcorrespondentie geweest tussen [betrokkene 1] en verdachte, kennelijk betrekking hebbend op de verkoop van de aandelen in [F] B.V. In deze e-mails zijn onder meer berekeningen gemaakt van de beoogde winstmarges voor [I] , [A] en [medeverdachte 2] .

Vervolgens is op 21 november 2007 de Aanvullende Samenwerkingsovereenkomst herontwikkeling [b-straat] ondertekend, waarbij op nadrukkelijk aandringen van medeverdachte [medeverdachte 1] (handmatig) een voorgecalculeerde brutomarge werd opgenomen en door de betrokken partijen geparafeerd. Deze brutomarge werd vastgesteld op € 2.100.000,- en werd als volgt verdeeld: € 600.000,- voor [A] , € 500.000,00 voor [medeverdachte 2] en € 1.000.000,- voor [I] . Het hof, met de rechtbank, stelt vast dat de in deze verdeling genoemde marges nagenoeg gelijk zijn aan de marges welke in de e-mailcorrespondentie (in de bijlage onder C) tussen verdachte en [betrokkene 1] werden vermeld.

Op 4 december 2007 werd er vervolgens door [betrokkene 1] , namens [medeverdachte 2] , een brief gestuurd aan [A] waarin werd verzocht om het winstdeel ad € 500.000,- uit te betalen, hetzij als voorschot op het resultaat, dan wel d.m.v. aandelenoverdracht in [F] B.V. aan woningbouwvereniging [A] . Het genoemde bedrag komt overeen met dat uit de handgeschreven aanvulling in de ASOK. Naar aanleiding van deze brief heeft medeverdachte [medeverdachte 1] aan [betrokkene 3] , op dat moment Hoofd Financiën bij [A] , verzocht om aan de hand van de winstmarges de prijs voor de aandelenoverdracht te berekenen. [betrokkene 3] kwam daarop met een voorstel van € 187.500,-. Dit bedrag vond medeverdachte [medeverdachte 1] te laag waarop hij het eenzijdig heeft verhoogd tot € 262.500,-, waarna op 21 december 2007 door [A] een bedrag van € 262.000,- voor de aandelen werd betaald.

Op grond van het voorgaande concludeert het hof het volgende.

[…]

Het hof leidt ter zake van feit 3 (project [b-straat] ) uit de voren omschreven feiten en omstandigheden af dat medeverdachte [medeverdachte 1] en diens medeverdachten de exit van [medeverdachte 2] reeds voorafgaand aan het sluiten van de ASOK hebben besproken met het kennelijke doel een goede prijs voor de aandelen van [medeverdachte 2] in [F] B.V. te realiseren. De sleutelpositie van medeverdachte [medeverdachte 1] binnen [A] , zoals hierboven beschreven, stelde hem in staat om eenzijdig en zonder deugdelijke onderbouwing over te gaan tot uitkoop van [medeverdachte 2] , althans hen een geldbedrag te doen toekomen. [medeverdachte 1] heeft begin december na ontvangst van de brief van [medeverdachte 2] , [betrokkene 3] een berekening en constructie laten bedenken om aan dit verzoek van [medeverdachte 2] tot overname van de aandelen gevolg te geven. Deze berekening was echter aanzienlijk lager, zijnde € 187.500,-, dan het uiteindelijk op instigatie van [medeverdachte 1] betaald bedrag van € 262.000,-. Geconfronteerd met de omstandigheid dat medeverdachte [medeverdachte 1] deze vergoeding voor de aandelenoverdracht op € 262.000,- heeft gesteld terwijl [betrokkene 3] na een berekening tot een aanzienlijk lager bedrag was gekomen, heeft [medeverdachte 1] geen andere verklaring kunnen geven dan dat hij vond dat “ [medeverdachte 2] een hoger bedrag toekwam en [medeverdachte 2] niet nog eens het vel over de oren gehaald moest worden”. De omstandigheid dat een handelspartner waar een lang lopende relatie mee bestaat ook financieel behoorlijk dient te worden bejegend, kan volgens het hof echter in dezen verklaren noch rechtvaardigen dat een bijna 30% hoger bedrag van de totale aankoopsom voor de betreffende aandelen werd betaald. Het hof vindt bovendien de timing van de verkoop van de aandelen door [medeverdachte 2] opmerkelijk. Op dat moment was nog niet begonnen met de bouw en [A] wilde dat [medeverdachte 2] betrokken bleef bij het project. Uit het niets lijkt [medeverdachte 2] – in een tijd waarin voor wat betreft de economische vooruitzichten (de bouwconjunctuur) niet te voorzien was dat de winst zou stijgen – een verzoek te doen tot overname van de aandelen en daarmee uitbetaling van een geprognosticeerd resultaat, waaraan door medeverdachte [medeverdachte 1] zonder enige slag of stoot gevolg wordt gegeven op een manier die, zoals geschetst, als afwijkend kan worden omschreven vanuit een zakelijke benadering.

Betalingen aan medeverdachte [medeverdachte 1] door [medeverdachte 2]

[…]

Positie medeverdachte [medeverdachte 1] binnen [A]

[…]

Gelet op de hiervoor beschreven gang van zaken ter zake van het project [b-straat] (feit 3) en in aanmerking genomen dat door [betrokkene 1] en verdachte geld in privé aan [medeverdachte 1] werd toegeschoven, concludeert het hof dat [medeverdachte 1] en zijn medeverdachten de uitkoop van de aandelen vooraf hebben geregisseerd en zichzelf met de opbrengsten daarvan hebben bevoordeeld.

[…]

Voor het project [b-straat] geldt eveneens dat de Raad van Commissarissen erop mocht vertrouwen dat de directeur van [A] aan de Raad de juiste en volledige informatie zou geven. Medeverdachte [medeverdachte 1] heeft hierbij geen melding gemaakt dat de prijs van de aandelen door hem eenzijdig op een veel hoger niveau was gesteld dan eerder intern was berekend als redelijk. Hierbij neemt het hof ter zake van dit project tevens in overweging dat niet is gebleken dat de betreffende Aanvullende Samenwerkingsovereenkomst ter goedkeuring is voorgelegd aan de raad van commissarissen, hoewel dit wel had moeten gebeuren. Hiermee heeft [medeverdachte 1] aan de Raad van Commissarissen een onvolledig beeld geschetst en tevens informatie onthouden die wezenlijk was voor voorafgaande dan wel ad hoc goedkeuring omtrent de koopovereenkomst betreffende de aandelen van [medeverdachte 2] in [F] B.V.

Conclusie:

17. De klacht dat de bewezenverklaring, voor zover inhoudende dat medeverdachte [medeverdachte 1] relevante informatie heeft verzwegen jegens de RvC van [A] ten aanzien van het project [b-straat] te Terneuzen en het geldelijke belang van [A] en de betrokkenheid van verdachte en zijn medeverdachten en de prijsopdrijvende rol van medeverdachte [medeverdachte 2] bij het project [b-straat] te Terneuzen, niet kan worden afgeleid uit de gebezigde bewijsmiddelen, wordt onderbouwd door het volgende. In de eerste plaats wordt aangevoerd dat het hof niets heeft vastgesteld omtrent het verzwijgen van relevante informatie met betrekking tot het geldelijk belang van [A] of de betrokkenheid van [medeverdachte 2] . Ten tweede wordt aangevoerd dat het hof in zijn overwegingen niets heeft vastgesteld waaruit de conclusie getrokken kan worden dat sprake zou zijn geweest van een prijsopdrijvende rol van [medeverdachte 2] , terwijl dat evenmin volgt uit de door het hof gebezigde bewijsmiddelen.

18. In het kader van het eerste argument merk ik op dat het hof in de onder randnummer 16 weergegeven bewijsoverwegingen heeft vastgesteld dat de medeverdachte [medeverdachte 1] tijdens de vergaderingen van de RvC geen melding heeft gemaakt van de geschetste wijze waarop ter zake van de projecten [a-straat] en [b-straat] is onderhandeld met respectievelijk [B] B.V./ [C] en [medeverdachte 2] . Verder heeft het hof vastgesteld dat de medeverdachte [medeverdachte 1] er geen melding van heeft gemaakt dat de prijs van de aandelen door hem eenzijdig op een veel hoger niveau was gesteld dan eerder was berekend als redelijk en dat niet is gebleken dat de aanvullende samenwerkingsovereenkomst ter goedkeuring is voorgelegd. Daarnaast heeft het hof vastgesteld dat de medeverdachte [medeverdachte 1] tijdens de vergaderingen van de RvC nimmer melding heeft gemaakt van de betalingen aan hem verricht door de verdachte en [betrokkene 1] .

19. Uit de voor het bewijs gebezigde verklaringen van de leden van de RvC volgt dat medeverdachte [medeverdachte 1] tijdens de vergaderingen van de RvC nimmer melding heeft gemaakt van de betalingen aan hem verricht door verdachte en [betrokkene 1] , terwijl het hier blijkens de bewijsoverwegingen van het hof relevante informatie betreft ten aanzien van het project [b-straat] . De door het hof gebezigde bewijsmiddelen houden echter niets in omtrent de informatie die medeverdachte [medeverdachte 1] over het project [b-straat] heeft verschaft aan de RvC van [A] dan wel zou hebben verzuimd te verschaffen aan de RvC. Meer in het bijzonder houden de voor het bewijs gebezigde verklaringen van de leden van de RvC niet in dat medeverdachte [medeverdachte 1] hen niet zou hebben geïnformeerd over de wijze waarop ter zake van het project [b-straat] is onderhandeld met [medeverdachte 2] , dat medeverdachte [medeverdachte 1] niet zou hebben gemeld dat de prijs van de aandelen door hem eenzijdig op een veel hoger niveau was gesteld dan eerder was berekend als redelijk en dat de aanvullende samenwerkingsovereenkomst niet ter goedkeuring aan de RvC zou zijn voorgelegd.

20. Het voorgaande brengt met zich dat de vaststellingen van het hof dat medeverdachte [medeverdachte 1] geen melding heeft gemaakt van de wijze waarop ter zake van het project [b-straat] is onderhandeld met [medeverdachte 2] , dat medeverdachte [medeverdachte 1] niet heeft gemeld dat de prijs van de aandelen door hem eenzijdig op een veel hoger niveau was gesteld dan eerder was berekend als redelijk en dat niet is gebleken dat de Aanvullende samenwerkingsovereenkomst ter goedkeuring is voorgelegd, gegevens betreffen die niet in de bewijsmiddelen zijn vermeld. Evenmin heeft het hof met voldoende mate van nauwkeurigheid het wettige bewijsmiddel aangegeven waaraan het die redengevende feiten en omstandigheden heeft ontleend.^[5]

21. De bewijsvoering van het hof houdt kortom niets in waaruit kan volgen dat medeverdachte [medeverdachte 1] jegens de RvC van [A] relevante informatie ten aanzien van het geldelijk belang van [A] , de betrokkenheid van de verdachte en zijn medeverdachten en de prijsopdrijvende rol van medeverdachte [medeverdachte 2] bij het project [b-straat] te Terneuzen heeft verzwegen, zodat de bewezenverklaring in zoverre onvoldoende met redenen is omkleed. Het door de steller van het middel aangevoerde argument dat uit de bewijsvoering van het hof niet kan volgen dat sprake is geweest van een prijsopdrijvende rol van [medeverdachte 2] behoeft daarmee geen bespreking meer.

22. Het middel slaagt.

Derde middel

23. Het middel klaagt dat het onder 5 bewezenverklaarde witwassen niet uit de door het hof gebezigde bewijsmiddelen kan worden afgeleid, althans dat het hof ten onrechte de onder 5 bewezenverklaarde feiten strafbaar heeft geoordeeld in plaats van de verdachte met toepassing van de kwalificatie-uitzonderingsgrond te ontslaan van alle rechtsvervolging.

24. Aan de verdachte is onder 5 tenlastegelegd dat:

“hij verdachte, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans een ander, op een of meer tijdstip(pen) in of omstreeks de periode van de maand maart 2006 tot en met 22 mei 2012, in de gemeente Breda en/of Eindhoven en/of (elders) in Nederland, en/of Zwitserland,

(van het plegen van witwassen een gewoonte heeft gemaakt),

hebbende hij, verdachte en/of verdachtes mededader(s), van (een) voorwerp(en), te weten (telkens) (een) geldbedrag(en), de werkelijke aard en/of de herkomst en/of de vindplaats en/of de vervreemding en/of verplaatsing verborgen en/of verhuld, danwel verborgen of verhuld wie de rechthebbende(n) op dat/die geldbedrag(en) was/waren, en/of(een) voorwerp(en), te weten (telkens) (een) geldbedrag(en),verworven, voorhanden gehad, overgedragen en/of omgezet en/of van een of meer van dat/die geldbedrag(en) gebruik gemaakt,

immers verdachte en/of verdachtes mededader(s) heeft/hebben, – zakelijk weergegeven –

vanaf de bankrekening van [medeverdachte 2] (een) geldbedrag(en) van in totaal (circa) euro 1.368.500,--, in elk geval (telkens) (een) geldbedrag(en) overgeboekt naar de bankrekening van verdachte [medeverdachte 4] met (o.a.) als omschrijving, "managementvergoeding", (te weten:)

(jaar 2007 euro 285.600,--) (amb.247,doc.1233 en 1265) (en/of)

(jaar 2008 euro 357.000,--) (amb.247, doc.1234, 1266 en 1280) (en/of)

(jaar 2010 euro 119.000,--) (amb.247, doc.1235, 1267 en 1315) (en/of)

(jaar 2011 euro 238.000,--) (amb.247,doc.1236, 1268 en 1282) (en/of)

(jaar 2011 euro 59.500,--) (amb.247, doc.1237, 1269 en 1283) (en/of)

(jaar 2011 euro 178.500,--) (amb.247, doc.1238, 1276 en 1285) (en/of)

(jaar 2012 euro 59.500,--) (amb.247, doc.1239 en 1284) (en/of)

(jaar 2012 euro 17.850,--) (amb.247, doc.1240 en 1287) (en/of)

(jaar 2012 euro 17.850,--) (amb.247, doc.1240-2 en 1287-2) (en/of)

(jaar 2012 euro 17.850,--) (amb.247, doc.1240-3 en 1287-3) (en/of)

(jaar 2012 euro 17.850,--) (amb.247, doc.1241-2 en 1287-4)

en/of

op de (interne) rekening-courantrekening tussen enerzijds de onderneming [medeverdachte 4] en anderzijds [verdachte] (in privé) (een) geldbedrag(en) van in totaal (circa) euro 750.000,-- in elk geval een geldbedrag, als dividend(uitkering) ontvangen/bijgeschreven gekregen, te weten

in het jaar 2007 euro 250.000,-- (amb.280, doc.1371, 1373 en 1374) en/of

in het jaar 2008 euro 500.000,-- (amb.280, doc.1375, 1376 en 1377)

en/of

op of omstreeks 7 mei 2008 op een (Zwitserse) (Multispaar)bankrekening (Multisparkonto reknr. [001] ), (partnernummer [008] ), ten name van [verdachte] geopend en/of op die rekening CHF 25.000,- in elk geval een geldbedrag gestort en/of ontvangen en/of voorhanden gehad (amb.274, amb.293, amb.293b, doc.1553 1/31)

en/of

in of omstreeks de periode van 7 mei 2008 tot en met 9 januari 2012, althans tot 30 mei 2012, op een (Zwitserse) (Multispaar)bankrekening (Multisparkonto reknr. [001] ), ten name van [verdachte] , een of meer geldbedrag(en) ontvangen, te weten (onder meer):

op of omstreeks 21 mei 2008 (circa) CHF 49.553,90 en/of

op of omstreeks 17 juni 2008 (circa) CHF 41.017,80 en/of

op of omstreeks 29 januari 2009 (circa) CHF 54.758,20 en/of

op of omstreeks 18 februari 2009 (circa) CHF 25.414,60 en/of

op of omstreeks 7 september 2009 (circa) CHF 28.008,05 en/of

op of omstreeks 23 oktober 2009 (circa) CHF 25.193,05 en/of

op of omstreeks 28 oktober 2009 (circa) CHF 22.480,80 en/of

op of omstreeks 5 januari 2010 (circa) CHF 25.840,30 en/of

op of omstreeks 30 maart 2010 (circa) CHF 26.741,60 en/of

op of omstreeks 5 januari 2011 (circa) CHF 15.162,30 en/of

op of omstreeks 6 januari 2012 (circa) CHF 15.879,05 en/of

vanaf die bankrekening een of meer geldbedrag(en) in contanten opgenomen, te weten (onder meer)

op of omstreeks 30 juli 2008 (circa) CHF 2.500,00 en/of

op of omstreeks 31 december 2008 (circa) CHF 3.000,00 en/of

op of omstreeks 30 januari 2008 (circa) CHF 8.340,75 en/of

op of omstreeks 23 februari 2008 (circa) CHF 5 .000,00 en/of

op of omstreeks 26 oktober 2009 (circa) CHF 7.687,50 en/of

op of omstreeks 4 december 2009 (circa) CHF 7.657,50 en/of

op of omstreeks 7 mei 2010 (circa) CHF 15.745,00 en/of

op of omstreeks 29 oktober 2010 (circa) CHF 5.000,00 en/of

op of omstreeks 26 mei 2011 (circa) CHF 5.000,00 en/of

op of omstreeks 5 augustus 2011 (circa) CHF 17.500,00 en/of

op of omstreeks 8 november 2011 (circa) CHF 3.000,00 en/of

op of omstreeks 5 januari 2012 (circa) CHF 35.000,00 en/of

(telkens) gelden voorhanden gehad op die bankrekening (amb.274, amb.293, amb.293b, doc.1553 blz. 1/31)

en/of

in of omstreeks de periode van 9 juli 2009 tot en met 9 januari 2012, op een (Zwitserse) (Beleggings)rekening (reknr. [009] ), ten name van [verdachte] , een of meer geldbedrag(en) ontvangen , te weten (onder meer)

op of omstreeks 9 juli 2009 (circa) CHF 27.432,15 en/of

op of omstreeks 27 oktober 2009 (circa) CHF 26.839,20 en/of

op of omstreeks 30 juli 2010 (circa) CHF 25.125,00 en/of

(telkens) (een) geldbedrag(en) voorhanden gehad en/of

vanaf die bankrekening een of meer geldbedrag(en) in contanten opgenomen, te weten (onder meer)

op of omstreeks 26 oktober 2009 (circa) CHF 27.034,50 en/of

op of omstreeks 30 juli 2010 (circa) CHF 25.125,00 (amb.274, amb.293, amb293b, doc.1554 1 t/m 4),

en/of

in of omstreeks de periode van 6 mei 2008 tot en met 21 april 2012, op een (Zwitserse) (depot)rekening (reknr. [010] ), ten name van [verdachte] (telkens) (een) geldbedrag(en) op voornoemde (bank)rekening voorhanden gehad, te weten

op of omstreeks 31 december 2008 (circa) CHF 122.346,00 en/of

op of omstreeks 31 december 2009 (circa) CHF 136.085,00 en/of

op of omstreeks 31 december 2010 (circa) CHF 81.550,00 (amb.274, amb.293 en amb.293b, doc.1556 1 t/m 26)

en/of

in of omstreeks de periode van 4 maart 2008 tot en met 30 mei 2012, op een (Zwitserse) (Multispaar)bankrekening (Multisparkonto reknr. [002] ) ten name van [verdachte] , een aantal (grote) geldbedrag(en) ontvangen en/of bijgeschreven (gekregen), te weten

op of omstreeks 18 maart 2008 CHF 275.000,00 en/of

op of omstreeks 25 maart 2008 CHF 240.000,00 (hypotheek [011] ) en/of

op of omstreeks 31 december 2008 CHF 50.000,00 en/of

op of omstreeks 25 maart 2008, CHF 500.000,00, althans een (groot) geldbedrag van voornoemde bankrekening overgeschreven naar een andere niet op zijn verdachtes naam staande bankrekening (notaris [betrokkene 12] ) en/of

(telkens) (een) geldbedrag(en) op voornoemde bankrekening voorhanden gehad (amb.274, amb.293, amb.293b, doc.1557, 1 t/m 25 en doc. 1558 blz. 4)

en/of

op of omstreeks 10 augustus 2008 een (een Zwitserse) (effecten)(spaarbank)rekening (Anlage-und Sparkonto, reknr. [005] ), ten name van [verdachte] geopend en/of op of omstreeks 23 december 2011 op voornoemde rekening EURO 250.000,00, ontvangen/bijgeschreven (gekregen) (met als omschrijving "Vergütung") (amb.274, amb.293, amb.293a, amb.293b, doc.1558, 1 t/m 3)

en/of

op of omstreeks 30 december 2011 van voornoemde rekening EURO 250.000,00 overgeboekt en/of af laten schrijven (met als omschrijving "Vergütung") (amb.293, amb.293a, amb.293b, doc.1558, 1 t/m 7)

en/of

in of omstreeks de periode van 5 januari 2012 tot en met 30 mei 2012 een (Zwitserse) (depot)rekening ( [012] ) ten name van [verdachte] geopend en/of (geld)waarden op die rekening voorhanden gehad (amb.274, amb.293, amb.293b, doc.1559 1 t/m 3)

en/of

in of omstreeks de periode van 23 maart 2008 tot en met 30 mei 2012 een (Zwitserse) bankrekening ( [013] ) ten name van [verdachte] geopend en/of gelden op die rekening voorhanden gehad en/of met die gelden betalingen verricht (waaronder aflossingen hypotheek) (amb.293, amb.293b, doc. 1560 1 t/m 13),

terwijl hij, verdachte en/of zijn mededader(s) (telkens) wist(en), althans redelijkerwijs moest(en) vermoeden, dat/die voorwerp(en), geldbedrag(en) – onmiddellijk of middellijk – afkomstig was/waren uit enig misdrijf”.

25. Daarvan heeft het hof bewezenverklaard dat:

“hij verdachte, tezamen en in vereniging met anderen, op tijdstippen in de periode van de maand maart 2006 tot en met 31 januari 2012, in Nederland, van voorwerpen, te weten telkens geldbedragen, de herkomst en verplaatsing verborgen en verhuld, en voorwerpen, te weten telkens geldbedragen verworven en voorhanden gehad, immers

verdachte en verdachtes mededaders hebben, – zakelijk weergegeven – vanaf de bankrekening van [medeverdachte 2] een geldbedrag overgeboekt naar de bankrekening van verdachte [medeverdachte 4] met als omschrijving "managementvergoeding", te weten:

jaar 2007 euro 285.600,--

en op de (interne) rekening-courantrekening tussen enerzijds de onderneming [medeverdachte 4] en anderzijds [verdachte] in privé een geldbedrag als dividenduitkering ontvangen, te weten

in het jaar 2007 euro 250.000,--

terwijl hij, verdachte en zijn mededaders telkens wisten, dat dat geldbedrag – onmiddellijk of middellijk – afkomstig was uit enig misdrijf”.

26. Deze bewezenverklaring steunt op bewijsmiddelen die zijn opgenomen in de bijlage bij het bestreden arrest. Deze bijlage houdt, voor zover voor de beoordeling van het middel van belang, het volgende in:^[6]

“
In het bijzonder t.a.v. feit 3 (project [b-straat] ):

[…]

> Rekeningafschrift t.n.v. [medeverdachte 2] [DOC.1192]:

Een rekeningafschrift van de Rabobank-rekening, bankcode 1315 t.n.v. [medeverdachte 2] , waarop een creditbedrag van 262.000,00 euro staat vermeld met omschrijving “ [A] - Aandelenoverdracht [F] ” (datum 21 december 2007).

In het bijzonder t.a.v. feit 5 (witwassen):

>Het rekeningafschrift van [medeverdachte 2] [DOC.1192]:

Rekeningafschrift d.d. 21 december 2007 van de Rabobank-rekening met rekeningnummer [006] t.n.v. [medeverdachte 2] te [plaats] . Hierop taat vermeld dat op 21 december 2007 een bedrag van 262.000,00 euro is bijgeschreven met als omschrijving ‘ [A] - Aandelenoverdracht [F] ’. Als vorig saldo staat vermeld: 255.048,01 euro. Het volgnummer van het rekeningafschrift is 0160.

[…]”

27. Verder bevat het arrest, voor zover voor de beoordeling van het middel van belang, de volgende bewijsoverwegingen:

“Het hof constateert dat alle met de twee voormelde oplichtingsfeiten verkregen geldbedragen op twee verschillende data zijn ontvangen op de bankrekening van medeverdachte [medeverdachte 2] , te weten [006] .

Het hof dient – nu de opbrengsten uit het project [a-straat] niet als zodanig in de tenlastelegging van feit 5 zijn opgenomen – thans te beoordelen of verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan het witwassen van de bedragen afkomstig uit het project [b-straat] . Toen [medeverdachte 2] op 22 december 2005 werd opgericht had zij een startkapitaal. Het hof neemt als uitgangspunt dat dit startkapitaal niet door misdrijf verkregen is. Er was dus sprake van legaal vermogen.

Wanneer daar op enig moment vermogen dat wél afkomstig is uit misdrijf bij komt, ontstaat de situatie waarin het vermogen ‘gedeeltelijk’ van misdrijf van afkomstig is, aldus dat legaal vermogen is ‘besmet’ doordat daaraan van misdrijf afkomstige vermogensbestanddelen zijn toegevoegd (vermenging). Denkbaar is dat in zulke situaties een vermogensbestanddeel met een criminele herkomst zich binnen het na vermenging gevormde vermogen niet meer laat individualiseren. In het bijzonder in die situatie kan zich het geval voordoen dat het vermogen – en nadien elke betaling daaruit – wordt aangemerkt als (middellijk) gedeeltelijk van misdrijf afkomstig in de zin van de witwasbepalingen.

De aanwezigheid in een vermogen van bestanddelen met een criminele herkomst brengt op zichzelf nog niet mee dat het gehele vermogen als van enig misdrijf afkomstig dient te worden aangemerkt (vgl. HR 23 november 2010, ECLI:NL:HR:2010:BN0578 en HR 15 september 2020, ECLI:NL:HR:2020:1377).

Ter beoordeling of dit aan de orde is dient te worden gekeken naar de omstandigheden van het geval. Daarbij kan in de beoordeling onder meer worden betrokken of sprake is van:

- een geringe waarde van het van misdrijf afkomstige vermogensbestanddeel dat met een op legale wijze verkregen vermogen vermengd is geraakt, al dan niet in verhouding tot de omvang van het op legale wijze verkregen deel;

- een groot tijdsverloop tussen het moment waarop het van misdrijf afkomstige vermogensbestanddeel is vermengd met het legale vermogen en het tijdstip waarop het verwijt van witwassen betrekking heeft;

- een groot aantal of bijzondere veranderingen in dat vermogen in de tussentijd;

- een incidenteel karakter van de vermenging van het van misdrijf afkomstige vermogensbestanddeel met het legale vermogen.

[medeverdachte 2] heeft op 21 december 2007 van [A] een bedrag van € 262.000,- op haar bankrekening ( [006] ) ontvangen met als mededeling: ‘Aandelenoverdracht [F] ’. Op die datum stond voorafgaand aan die betaling een bedrag van € 255.048,01 op die rekening (DOC.1192). Het volgnummer van het rekeningafschrift waarop deze informatie staat is 0160.

Het hof heeft geoordeeld – zoals in voornoemde arresten de dato heden reeds is overwogen – dat dit bedrag, dat ziet op de verkoop van aandelen in [F] B.V., afkomstig is van oplichting.

Op 21 december 2007 bedroeg het totaalsaldo € 517.048,01. Iets meer dan de helft van het bedrag was gelet op het bovenstaande van misdrijf afkomstig.

Blijkens het opvolgende rekeningafschrift met volgnummer 0161 is op 28 december 2007 op de rekening van [medeverdachte 2] een bedrag van € 386.750,- ontvangen van [G] en zijn er op 31 december 2007 managementvergoedingen overgemaakt aan [medeverdachte 4] (€ 285.600,-) en aan [D] B.V. (€ 368.305,-).

Het hof is, gelet op het feit dat op 21 december 2007 meer dan de helft van het saldo afkomstig was van misdrijf, van oordeel dat sprake is van vermenging en daarmee dat het saldo op die rekening per die datum geheel van misdrijf afkomstig was. Dat er op 28 december 2007 een substantieel geldbedrag werd ontvangen maakt niet dat vanaf dat moment de vermenging niet meer bestond. Zeer kort daarna werden de managementvergoedingen uitbetaald.

Dat [medeverdachte 4] het bedrag van € 285.600,- heeft ontvangen, blijkt uit een rekeningafschrift van haar rekening met nummer [007] d.d. 28 december 2007 (DOC.1233). Op die bankrekening stond een negatief saldo op dat moment van - € 1.991,81.

Verder blijkt uit de grootboekrekening 890 ‘Winstreserve’ (DOC.1371) van [medeverdachte 4] met boekdatum 31 december 2007 dat onder vermelding van ‘dividenduitk 2007’ een bedrag van € 250.000,- debet is verantwoord. Op de grootboekrekening 730 ‘Rek.courant [verdachte] van [medeverdachte 4] ’ (DOC.1371), welke de rekening-courantpositie van verdachte (als aandeelhouder) met [medeverdachte 4] weergeeft, is met boekdatum 31 december 2007 onder vermelding van “dividenduitk 2007’ een bedrag van € 212.500,- credit verantwoord. Het verschil tussen de voormelde bedragen kan worden verklaard door de verschuldigde dividendbelasting (betaald op 31 december 2007). Gelet op het korte tijdsbestek tussen de ontvangst van het bedrag van € 285.600,- door [medeverdachte 4] en de hier beschreven verrekening op de grootboekrekeningen, is het hof van oordeel dat het uitgekeerde dividend kan worden aangemerkt als geld dat van de oplichting van [A] afkomstig is.

Concluderend acht het hof bewezen dat [medeverdachte 4] een geldbedrag van € 285.600,-, afkomstig van de oplichting in het kader van het project [b-straat] , op haar bankrekening heeft ontvangen en dat een gedeelte van dit bedrag (€ 250.000,-) vervolgens op de rekening-courantrekening tussen verdachte en [medeverdachte 4] als dividenduitkering is ontvangen. Daarmee acht het hof het witwassen van deze geldbedragen bewezen.

Het hof is voorts van oordeel dat het door verdachte en diens medeverdachten volgens plan naar elkaar overdragen van uit misdrijf afkomstige geldbedragen te duiden is als een nauwe en bewuste samenwerking van voldoende gewicht tussen verdachte en voormelde personen ter zake van het misdrijf witwassen en dat er dus sprake is van medeplegen, zoals hieronder onder ‘De bewezenverklaring’ vermeld.

Ter zake de overige in de tenlastelegging genoemde handelingen overweegt het hof volledigheidshalve nog dat niet vastgesteld is kunnen worden dat de geldbedragen waarmee deze handelingen zijn begaan van enig misdrijf afkomstig zijn. Verdachte zal daarom ter zake die overige geldbedragen in zoverre worden vrijgesproken.

Met betrekking tot het onder feit 5 tenlastegelegde witwassen is door de raadsman aangevoerd dat voor wat betreft het verwerven en voorhanden hebben van de geldbedragen, de in de jurisprudentie ontwikkelde kwalificatie-uitsluitingsgrond van toepassing is. Deze kwalificatie-uitsluitingsgrond komt erop neer dat, indien vaststaat dat het enkele verwerven of voorhanden hebben door verdachte van een voorwerp dat afkomstig is uit een door hemzelf begaan misdrijf niet kan hebben bijgedragen aan het verbergen of verhullen van de criminele herkomst van dat voorwerp, die gedraging niet als (schuld-)witwassen kan worden gekwalificeerd.

Het hof wijst dienaangaande op het volgende .

Ten laste van verdachte is gelegd dat hij tezamen en in vereniging zich schuldig zou hebben gemaakt aan gewoontewitwassen dan wel schuldwitwassen, waarbij het genoemde witwassen in de tenlastelegging zowel betrekking heeft op het verbergen of verhullen op genomen onder de a-variant, als het verwerven, voorhanden hebben, overdragen, omzetten en/of gebruik maken zoals opgenomen onder de b-variant van de betreffende delictsomschrijvingen.

[…]

Het hof verwerpt het verweer van de raadsman en overweegt daartoe het volgende. Naast het tenlastegelegde witwassen is ten laste van de verdachte bewezenverklaard dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan medeplegen van oplichtingen. Het bij de vennootschappen aangetroffen geld is kennelijk verworven en voorhanden geweest als gevolg van de betreffende, door de verdachte als medepleger begane oplichtingen. De door verdachte en zijn medeverdachten met de uit de oplichting verkregen geldbedragen verrichte gedragingen – te weten het overboeken van die geldbedragen onder de vermelding van ‘managementvergoeding’ en ‘dividend’, waarbij dit geld vermengd raakt met legale gelden en uiteindelijk niet meer als zodanig traceerbaar is – kunnen naar het oordeel van het hof bij uitstek worden aangemerkt als gedragingen waardoor de criminele herkomst van dat geld wordt verhuld of verborgen. Verdachte heeft dan ook volgens het hof tezamen en in vereniging met anderen in de tenlastegelegde periode van geldbedragen de herkomst en verplaatsing verborgen en verhuld en geldbedragen verworven en voorhanden gehad, terwijl hij en zijn mededaders wisten dat deze geldbedragen afkomstig waren uit enig misdrijf.

Het hof is van oordeel dat het beroep op de kwalificatie-uitsluitingsgrond niet kan slagen en verwerpt dan ook het verweer van de raadsman.”

28. Aan het middel is allereerst ten grondslag gelegd dat de overweging van het hof dat het “nu de opbrengsten uit het project [a-straat] niet als zodanig in de tenlastelegging van feit 5 zijn opgenomen – thans [dient] te beoordelen of verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan het witwassen van de bedragen, afkomstig uit het project [b-straat] ” niet begrijpelijk is, aangezien in de bewezenverklaring niets is opgenomen omtrent de (criminele) herkomst van het als managementvergoeding overgemaakte bedrag van € 285.000,--, respectievelijk het als dividend ontvangen bedrag van € 250.000,--.

29. In dat kader stel ik allereerst vast dat het hof voorafgaand aan de bestreden overweging heeft geconstateerd “dat alle met de twee voormelde oplichtingsfeiten verkregen geldbedragen op twee verschillende data zijn ontvangen op de bankrekening van medeverdachte [medeverdachte 2] , te weten [006] ”. Vervolgens stel ik vast dat de door het hof gebezigde bewijsmiddelen ten aanzien van het project [a-straat] (feit 1) onder meer inhouden dat [medeverdachte 2] op 14 maart 2006 het postkantoor en de sporthal heeft verkocht aan [A] en dat op diezelfde datum door [A] een bedrag van € 2.866.573,67 is overgemaakt naar de bankrekening van een notaris. Ten aanzien van het project [b-straat] (feit 3) houden de door het hof gebezigde bewijsmiddelen in dat het geldbedrag van € 262.000,-- op 21 december 2007 is bijgeschreven op de bankrekening van [medeverdachte 2] . Tot slot stel ik vast dat hoewel aan de verdachte onder 5 ten laste is gelegd dat hij zich in of omstreeks de periode van de maand maart 2006 tot en met 22 mei 2012 heeft schuldig gemaakt aan (gewoonte)witwassen, het hierbij gaat om geldbedragen die de verdachte en zijn medeverdachten in de jaren 2007 tot en met 2012 zouden hebben overgeboekt, ontvangen, gestort, opgenomen, gebruikt en/of voorhanden gehad. Daarbij past bovendien de kanttekening dat de twee tenlastegelegde bedragen die betrekking hebben op het jaar 2007, te weten het bedrag van € 285.600,-- en het bedrag van € 250.000,--, blijkens de door het hof gebezigde bewijsmiddelen betrekking hebben op bedragen die op 28 en 31 december 2007 zijn overgeboekt.

30. Gelet op het voorgaande heeft het hof met de gewraakte overweging kennelijk tot uitdrukking willen brengen dat, gelet op het tijdsverloop tussen de ontvangst van de opbrengsten van het project [a-straat] en het onder 5 tenlastegelegde overboeken, ontvangen, storten, opnemen, gebruiken en voorhanden hebben van de tenlastegelegde geldbedragen, de opbrengsten van het project [a-straat] geen rol spelen bij de beoordeling of de onder 5 tenlastegelegde geldbedragen van misdrijf afkomstig zijn, zodat alleen de opbrengsten van het project [b-straat] voor die beoordeling van belang zijn. Dat oordeel is – mede gelet op de overweging van het hof dat het saldo op de bankrekening van [medeverdachte 2] voorafgaand aan de ontvangst van € 262.000 op 21 december 2007 een bedrag van € 255.048,01 bedroeg – niet onbegrijpelijk. Het middel faalt in zoverre.

31. Verder is aan het middel ten grondslag gelegd dat (ik citeer de toelichting) “[d]e conclusie van het hof, dat zij bewezen acht dat [medeverdachte 4] een geldbedrag van € 285.600,-, afkomstig van de oplichting in het kader van het project [b-straat] , op haar bankrekening heeft ontvangen en dat een gedeelte van dat bedrag (€ 250.000,--) vervolgens op de rekening-courant-rekening tussen requirant en [medeverdachte 4] als dividenduitkering is ontvangen en het hof daarmee het witwassen van die geldbedragen bewezen acht, (…) in het licht van de gebezigde bewijsmiddelen en hetgeen door de verdediging dienaangaande naar voren is gebracht nadere motivering [behoeft], die evenwel ontbreekt”. Daarnaast is aan het middel ten grondslag gelegd dat (ik citeer wederom de toelichting) “in het licht van de door het hof gebezigde bewijsmiddelen enerzijds en hetgeen door de verdediging te dien aanzien naar voren is gebracht anderzijds, het een nadere motivering vereist, die ontbreekt, dat hier sprake is geweest van het tezamen en in vereniging met anderen in de ten laste gelegde periode van geldbedragen de herkomst en verplaatsing verborgen en verhuld (hebben) en geldbedragen verworven en voorhanden gehad, terwijl hij en zijn mededaders wisten dat deze geldbedragen afkomstig waren uit enig misdrijf. Ook de verwerping van het beroep op de kwalificatie-uitsluitingsgrond is gelet daarop onvoldoende gemotiveerd.”

32. Ik heb mij ten aanzien van deze onderdelen van het middel, die sterk het karakter hebben van napleiten, afgevraagd of in zoverre wel sprake is van een stellige en duidelijke klacht over de schending van een bepaalde rechtsregel en/of het verzuim van een toepasselijk vormvoorschrift door de rechter die de bestreden uitspraak heeft gewezen. Wanneer wordt volstaan met een blote herhaling van stellingen en verweren waarop het hof gemotiveerd heeft beslist en niet wordt aangegeven waarom de door het hof gegeven beslissing onjuist is of in welk opzicht de motivering van die beslissing onvoldoende zou zijn, is van een stellige en duidelijke klacht namelijk geen sprake.^[7]

33. Los daarvan kan ik over deze onderdelen van het middel kort zijn. Anders dan de toelichting op het middel doet voorkomen, heeft het hof in het bestreden arrest namelijk wel degelijk – uitgebreid – gemotiveerd dat de geldbedragen van € 285.600,-- en € 250.000,-- van misdrijf afkomstig zijn, dat de verdachte tezamen en in vereniging met anderen van deze geldbedragen de herkomst en de verplaatsing heeft verborgen en verhuld en deze geldbedragen heeft verworven en voorhanden gehad en dat de verdachte en zijn mededaders wisten dat deze geldbedragen van misdrijf afkomstig waren. Het middel berust in zoverre aldus op een verkeerde lezing van het bestreden arrest en ontbeert daarmee in zoverre feitelijke grondslag.

34. Het middel faalt in al zijn onderdelen.

Vierde middel

35. Het middel klaagt dat het onder 1 primair, 3 en 5 bewezenverklaarde medeplegen telkens niet uit de door het hof gebezigde bewijsmiddelen kan volgen, althans dat de bewezenverklaring niet naar de eis der wet voldoende gemotiveerd en/of onbegrijpelijk is.

36. De gegrondverklaring van het eerste en het tweede middel heeft tot gevolg dat de veroordeling van de verdachte wegens de onder 1 primair en 3 bewezenverklaarde feiten niet in stand kan blijven. Om die reden meen ik dat de bespreking van het onderhavige middel, voor zover dat betrekking heeft op de bewezenverklaring van de feiten 1 primair en 3, achterwege kan blijven. Ik beperk mij hierna dan ook tot de bespreking van het middel voor zover het betrekking heeft op het onder 5 bewezenverklaarde feit.

37. Ten behoeve van de leesbaarheid van deze conclusie herhaal ik dat ten laste van de verdachte onder 5 bewezen is verklaard dat:

jaar 2007 euro 285.600,--

en op de (interne) rekening-courantrekening tussen enerzijds de onderneming [medeverdachte 4] en anderzijds [verdachte] in privé een geldbedrag als dividenduitkering ontvangen, te weten

in het jaar 2007 euro 250.000,--

terwijl hij, verdachte en zijn mededaders telkens wisten, dat dat geldbedrag – onmiddellijk of middellijk – afkomstig was uit enig misdrijf”.

38. Deze bewezenverklaring steunt op bewijsmiddelen die zijn opgenomen in de bijlage bij het bestreden arrest. Deze bijlage houdt, voor zover voor de beoordeling van het middel van belang, het volgende in:^[8]

“> Het relaas van verbalisant [verbalisant 1] [AMB.050]:

Ten behoeve van opsporingsonderzoek Pluto heb ik onderzoek gedaan naar de (zakelijke) relatie tussen de verdachten [verdachte] en [betrokkene 1] .

Hieruit blijkt dat:

[verdachte] is bestuurder en 100% aandeelhouder van [medeverdachte 4] (oprichting 30 maart 1990).

[betrokkene 1] is bestuurder en 100% aandeelhouder van [D] B.V. (oprichting 6 november 2002).

[verdachte] en [betrokkene 1] zijn via de eigen bedrijven beiden voor 50% aandeelhouder/bestuurder van [E] B.V. (oprichting 22 december 2005).

[E] B.V. is enig aandeelhouder en bestuurder van [medeverdachte 2] (oprichting 22 december 2005).

[…]

> De verklaring van medeverdachte [betrokkene 1] [V.02.02]:

Nadat ik op 1 januari 2006 ben gestopt als voorzitter van het college van bestuur van het [H] ben ik met jeugdvriend [verdachte] [medeverdachte 2] begonnen. Sinds 6 november 2002 ben ik enig aandeelhouder van [D] B.V.. In het begin deed [D] B.V. aan advisering en projectontwikkeling maar sinds 1 januari 2006 is het een holding. [medeverdachte 2] betaalt management-fee aan [D] B.V.. Het personeel binnen [D] B.V. zijn mijn echtgenote en ik. Mijn echtgenote doet wat hand en spandiensten. Ik heb de eindverantwoording.

In [E] B.V. vinden beleggingen in onroerend goed plaats. Via de twee holdings zijn [verdachte] en ik de personen die het beleid in [E] B.V. bepalen. De reden dat ik een middellijk belang van 50% in [E] B.V. heb samen met [medeverdachte 4] , is dat we gelijkwaardig zijn. Er is geen strikte taakverdeling. We bepalen samen of iets wordt ge- of verkocht.

De bedrijfsactiviteiten van [medeverdachte 2] bestaan uit planontwikkeling en handel in vastgoed. [E] is de bestuurder. Feitelijk zijn dat [verdachte] en ikzelf. Verder is er geen personeel. Net zoals bij [E] B.V. zijn wij, ik en [verdachte] , complementair.

We nemen gezamenlijk de besluiten. Er is geen formele rolverdeling

> De verklaring van medeverdachte [betrokkene 1] [V.02.07]:

De stelling dat er tussen mij en [verdachte] sprake is van een nauwe en intensieve samenwerking, is juist.

> De verklaring van verdachte [V.03.03]:

Ik ken [betrokkene 1] al vanaf mijn 15e of 16e. Toen [betrokkene 1] nog voorzitter was van de raad van bestuur van [H] besloten wij samen een aantal dingen op te pakken. De samenwerking was goed. We waren samen verantwoordelijk en kenden elkaars sterke en zwakke kanten en op die manier vulden ze elkaar aan. We overlegden veel samen en namen samen de beslissingen. We wisselden onderling alles uit. Als het over geld of essentiële zaken ging ondertekenden wij beiden.

> De verklaring van verdachte [V.03.05]:

Eerst verrekenden [betrokkene 1] en ik afzonderlijk tussen [medeverdachte 4] en [D] B.V., maar daarna hebben we [E] B.V. opgericht. [E] B.V. is de houdstermaatschappij van [medeverdachte 2] . [E] B.V.. heeft geen personeel in dienst. We hebben geen urenadministratie maar wij hoeven in de meeste gevallen niet te verrekenen, behalve tijdens studieperiodes of iets dergelijks van één van ons beiden.

U vraagt mij wat binnen [medeverdachte 2] de taakverdeling ten aanzien van de werkzaamheden is. Wij doen alles samen. We probeerden het zoveel mogelijk in evenwicht te houden, elkaar tijdig op de hoogte brengen.

[…]

> De verklaring van verdachte, afgelegd ter terechtzitting van 12 december 2017:

Ik was met [medeverdachte 4] actief vanaf de jaren negentig. Ik was al langere tijd bevriend met [betrokkene 1] toen wij samen in 2006 [E] B.V. en [medeverdachte 2] oprichtten. [E] B.V. was bestuurder van [medeverdachte 2] en houder van de aandelen. De B.V.’s vormen een fiscale eenheid. Vóór 2006 hadden [betrokkene 1] en ik al samen een aantal projecten gedaan. De opbrengst werd toen telkens na een project verdeeld tussen ons beiden.

[betrokkene 1] en ik deden alles samen binnen [medeverdachte 2] . Wij waren gelijkwaardig, met dien verstande dat [betrokkene 1] een onderhandelaar was en ik een achtergrond in de bouwwereld heb. Wij beslisten steeds samen of [medeverdachte 2] een project aanpakte of niet. Wij moesten allebei instemmen, anders ging het niet door. Wij hadden 100% vertrouwen in elkaar. [betrokkene 1] en ik droegen samen de eindverantwoordelijkheid binnen [medeverdachte 2] .

[medeverdachte 2] had geen personeel in dienst. In voorkomende gevallen werd gebruik gemaakt van adviseurs die door [medeverdachte 2] werden ingehuurd.

Binnen [medeverdachte 2] werd er geen urenadministratie per project gevoerd. [betrokkene 1] en ik vertrouwden elkaar. We hadden beiden plichtsbesef, lieten elkaar niet in de steek en accepteerden dingen van elkaar. We zagen elkaar veel, deelden een kantoor en reisden-samen per auto,

[…]

> Het relaas van verbalisant [verbalisant 2] [AMB.280]:

Ik heb een onderzoek ingesteld naar de door [medeverdachte 4] uitgekeerde dividenden. Het onderzoek is verricht op basis van de inbeslaggenomen administratie van [medeverdachte 4] en de gegevens zoals opgenomen in de dossiers ter zake van de aangifte inkomstenbelasting van [verdachte] .

Op de grootboekrekening 890 Winstreserve (DOC.1371) van [medeverdachte 4] is met boekdatum 31 december 2007 onder vermelding van dividenduitk 2007’ een bedrag van € 250.000 debet verantwoord. Hierbij merk ik op dat grootboekrekening 890 Winstreserve onderdeel uitmaakt van het eigen vermogen. Een dividenduitkering geschiedt in de regel ten laste van de Overige Resereves c.q. Winstreserves. Het bedrag van dividenduitkering wordt bij een uitkering debet op de betreffende grootboekrekening van de Overige Resereves c.q. Winstreserves geboekt.

Op de grootboekrekening 730 Rek.courant [verdachte] van [medeverdachte 4] (DOC.1371) is met boekdatum 31 december 2007 onder vermelding van “dividenduitk 2007’ een bedrag van € 212.500 credit verantwoord. Hierbij merk ik op dat grootboekrekening 0730 de rekening-courantpositie van aandeelhouder [verdachte] met [medeverdachte 4] weergeeft. Deze boeking heeft betrekking op de overheveling van het vermogen van de onderneming naar het vermogen van de aandeelhouder.

Op de grootboekrekening 1125 v Lanschot [004] van [medeverdachte 4] (DOC.1371) is met boekdatum 31 december 2007 onder vermelding van “dividenduitk 2007’ een bedrag van € 212.500 debet verantwoord en een bedrag van € 250.000 credit. Hierbij merk ik op dat deze boeking van per saldo € 37.500 credit (€250.000 -1- €212.500) de betaling van de verschuldigde (ingehouden) dividendbelasting weergeeft. In het rekeningafschrift met volgnummer 033 van de Van Lanschot Bankiers bankrekening [004] ten name van [medeverdachte 4] is bij de datum ’31-12-07’ een afschrijving vermeld ten bedrage van € 37.500 ten gunste van bankrekening 940109 ten name van Belastingdienst Breda.”

39. Verder bevat het arrest, voor zover voor de beoordeling van het middel van belang, de volgende bewijsoverwegingen:

[…]

Het hof heeft geoordeeld – zoals in voornoemde arresten de dato heden reeds is overwogen – dat dit bedrag, dat ziet op de verkoop van aandelen in [F] B.V., afkomstig is van oplichting.

Op 21 december 2007 bedroeg het totaalsaldo € 517.048,01. Iets meer dan de helft van het bedrag was gelet op het bovenstaande van misdrijf afkomstig.

Dat [medeverdachte 4] het bedrag van 6 285.600,- heeft ontvangen, blijkt uit een rekeningafschrift van haar rekening met nummer [007] d.d. 28 december 2007 (DOC.1233). Op die bankrekening stond een negatief saldo op dat moment van - € 1.991,81.

40. Aan het middel is ten grondslag gelegd dat het hof volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad aandacht had moeten besteden aan de vraag of wel zo bewust en nauw is samengewerkt bij het strafbare feit dat van medeplegen kan worden gesproken, in het bijzonder dat en waarom de bijdrage van de verdachte van voldoende gewicht is geweest. Volgens de steller van het middel is door het hof feitelijk niets vastgesteld dat ten aanzien van het witwassen de kwalificatie “medeplegen” kan dragen.

41. In dat kader stel ik allereerst voorop dat de Hoge Raad in zijn arresten van 2 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3474,
NJ2015/390 en 24 maart 2015, ECLI:NL:HR:2015:716 enige algemene overwegingen over het medeplegen heeft gegeven. Voor de kwalificatie “medeplegen” is vereist dat sprake is van een voldoende nauwe en bewuste samenwerking met een ander of anderen. Dat vergt dat de bewezenverklaarde – intellectuele en/of materiële – bijdrage aan het delict van de verdachte van voldoende gewicht is. De vraag of aan deze eis is voldaan, laat zich niet in algemene zin beantwoorden, maar vergt een beoordeling van de concrete omstandigheden van het geval. Bij de vorming van zijn oordeel dat sprake is van de voor medeplegen vereiste nauwe en bewuste samenwerking, kan de rechter onder meer rekening houden met de intensiteit van de samenwerking, de onderlinge taakverdeling, de rol in de voorbereiding, de uitvoering of de afhandeling van het delict en het belang van de rol van de verdachte, diens aanwezigheid op belangrijke momenten en het zich niet terugtrekken op een daartoe geëigend tijdstip. Daarbij verdient overigens opmerking dat aan het zich niet distantiëren op zichzelf geen grote betekenis toekomt. Het gaat er immers om dat de verdachte een wezenlijke bijdrage moet hebben geleverd aan het delict. Vervolgens moet bij de beoordeling van het middel voorop worden gesteld dat de toetsing in cassatie sterk wordt gekleurd door de precieze bewijsvoering van de feitenrechter, waaronder begrepen een eventuele op het medeplegen toegesneden nadere motivering.^[9]

42. Blijkens de hiervoor weergegeven bewijsvoering heeft het hof onder meer vastgesteld dat door [medeverdachte 2] een geldbedrag van € 285.600,-- is overgeboekt naar de bankrekening van [medeverdachte 4] en dat vervolgens [medeverdachte 4] een bedrag van € 250.000 heeft uitgekeerd als dividend, waarvan € 212.500 is overgeboekt naar de verdachte en € 37.500 naar de Belastingdienst. De verdachte was enig aandeelhouder en bestuurder van [medeverdachte 4] en via deze rechtspersoon 50% aandeelhouder en bestuurder van [E] B.V., welke onderneming enig aandeelhouder en bestuurder van [medeverdachte 2] is. [betrokkene 1] was enig aandeelhouder en bestuurder van [D] B.V. en via deze rechtspersoon eveneens 50% aandeelhouder en bestuurder van [E] B.V.

43. Over de wijze waarop [betrokkene 1] en de verdachte samenwerkten binnen [medeverdachte 2] heeft [betrokkene 1] onder meer verklaard dat zij feitelijk de bestuurder waren van [medeverdachte 2] en dat zij gezamenlijk de besluiten namen. Verder heeft hij verklaard dat het juist is dat er tussen hem en de verdachte sprake is van een nauwe en intensieve samenwerking. De verdachte heeft verklaard dat [medeverdachte 2] geen personeel in dienst had en dat [betrokkene 1] en hij samen verantwoordelijk waren, veel samen overlegden, samen de beslissingen namen en beiden ondertekenden als het over geld of essentiële zaken ging.

44. Het hof heeft in zijn onder randnummer 39 weergegeven bewijsoverwegingen gemotiveerd op grond waarvan naar zijn oordeel het tenlastegelegde medeplegen bewezen is. Het oordeel van het hof dat het door de verdachte en diens medeverdachten – waarmee het hof kennelijk het oog heeft op (onder meer) [medeverdachte 2] , [medeverdachte 4] en [betrokkene 1] – volgens plan naar elkaar overdragen van uit misdrijf afkomstige geldbedragen, te duiden is als een nauwe en bewuste samenwerking van voldoende gewicht tussen de verdachte en voormelde (rechts)personen ter zake van het misdrijf witwassen en dat er dus sprake is van medeplegen, acht ik tegen de achtergrond van de hiervoor genoemde vaststellingen van het hof, mede in het licht van hetgeen ik heb vooropgesteld, niet onbegrijpelijk en toereikend gemotiveerd.

45. Het middel faalt.

Conclusie

46. Het eerste en tweede middel slagen. Het derde en het vierde middel falen en kunnen worden afgedaan met de aan art. 81, eerste lid, RO ontleende motivering.

47. Ambtshalve heb ik geen grond aangetroffen die tot vernietiging van de bestreden uitspraak aanleiding behoort te geven.

48. Deze conclusie strekt tot vernietiging van de bestreden uitspraak, maar uitsluitend wat betreft de beslissingen over het onder 1 en 3 tenlastegelegde en de strafoplegging, tot terugwijzing van de zaak naar het gerechtshof ’s-Hertogenbosch, opdat de zaak ten aanzien daarvan opnieuw wordt berecht en afgedaan, en tot verwerping van het beroep voor het overige.

De Procureur-Generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

Cassatie over bewijs en motivering bij medeplegen van oplichting en witwassen woningbouwvereniging

Conclusie

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

CONCLUSIE

AG

Voetnoten