Conclusie
Nr. 10/04758
Mr. Vegter
Zitting 5 juni 2012
Conclusie inzake:
[Verdachte]
1. De verdachte is door het Gerechtshof te 's-Hertogenbosch bij arrest van 22 oktober 2010 wegens "Bedreiging met enig misdrijf tegen het leven gericht" veroordeeld tot een werkstraf van veertig uren, subsidiair twintig dagen hechtenis, en een voorwaardelijke gevangenisstraf van een maand met een proeftijd van twee jaren.
2. Mr. D. Nieuwenhuis, advocaat te Maastricht, heeft cassatie ingesteld. Namens de verdachte heeft mr. G. Spong, advocaat te Amsterdam, bij schriftuur een middel van cassatie voorgesteld.
3.1. Het middel behelst de klacht dat het bewezenverklaarde niet uit de gebezigde bewijsmiddelen kan worden afgeleid en/of ontoereikend is gemotiveerd. Met name kan daaruit - gelet op de tekst onder het logo van de website www.geenstijl.nl en de omschrijving van het doel van de website, welke informatie valt aan te merken als een feit van algemene bekendheid - niet volgen dat het opzet van de verdachte erop gericht was bij Joustra de vrees te doen ontstaan dat hij het leven zou kunnen verliezen en/of bij Joustra de redelijke vrees kon ontstaan dat hij het leven zou verliezen.
3.2. Ten laste van de verdachte is bewezenverklaard dat:
"dat hij op 10 oktober 2008 te Eindhoven een persoon, genaamd T.H.J. Joustra, schriftelijk heeft bedreigd met enig misdrijf tegen het leven gericht, immers heeft hij opzettelijk dreigend de tekst: "Op landverraad staat de doodstraf: Tjibbe Joustra moet voor het executiepeloton" op de website van GeenStijl.nl geplaatst."
3.3. De bestreden uitspraak houdt onder meer in:(1)
"Vaststaande feiten
Het hof stelt, als erkend of niet uitdrukkelijk weersproken, de volgende feiten vast. Deze feiten worden ontleend aan de hierna in de voetnoten te noemen bewijsmiddelen respectievelijk algemeen toegankelijke informatiebronnen.
In opdracht van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding is in de periode 2007-2008 een onderzoek uitgevoerd door het Instituut voor Migratie en Etnische Studies (IMES) van de Universiteit van Amsterdam. In oktober 2008 werd het onderzoeksrapport met de titel "Teruggang en uittreding. Processen van deradicalisering ontleed" aangeboden aan de Tweede Kamer. In het rapport zijn aan de hand van de conclusies van het onderzoek aanbevelingen geformuleerd over het bevorderen van deradicalisering onder (in het bijzonder) islamitische radicalen.
Naar aanleiding van dit rapport plaatste een columnist onder het pseudoniem Fleischbaum op de website 'www.GeenStijl.nl' een artikel met de titel: "Te koop: "Nederland", waarvan de inhoud luidt:
'Speciale aanbieding wegens verhuizing naar het buitenland: Nederland. Ruim 41.000 vierkante kilometer waarop slechts 16.428.360 inwoners samen wonen en samen leven. Gematigd zeeklimaat met milde winters en koele zomers. Redelijk gezond financieel stelsel, sterke handelsgeest, rustig politiek klimaat, tolerant en rijk verleden. Gespecialiseerd in de export van XTC, waterbeheer en buitenspelval. Tegen elk aannemelijk bod. Inclusief recent opgeleverde Betuwelijn en HSL-Zuid. Zien is kopen! Moet weg! Niks, ja maar. Resistance is futile. You will be assimilated. Vechten is niet meer nodig. We zijn verraden door politici en collaborateurs. Nederland kan trots zijn op zijn roze GeenStijl leger. Het was niet onze schuld.
Mannen, jullie worden bedankt...'
Bezoekers van de website 'www.GeenStijl.nl' hebben vervolgens op die website op deze column gereageerd. Op 10 oktober 2008 te 10.32 uur plaatste de afzender '[A]' de reactie: "Op landverraad staat de doodstraf: Tjibbe Joustra moet voor het executiepeloton."
Op 12 november 2008 is de heer Joustra hiervan op de hoogte gesteld.
Het pseudoniem '[A]' werd gebruikt door de verdachte. Hij plaatste de tekst "Op landverraad staat de doodstraf: Tjibbe Joustra moet voor het executiepeloton" op 10 oktober 2008 zelf op de website van GeenStijl.nl. De verdachte woont in [woonplaats]. T.H.J. Joustra heeft verklaard dat hij zich door de uitlating van de verdachte bedreigd voelt en dat hij bang is dat de bedreiging ten uitvoer wordt gebracht. Dat gevoel wordt versterkt, aldus Joustra, doordat de bedreiger op het internet een anonieme rol kan aannemen.
Bijzondere overwegingen omtrent het bewijs
Door en namens de verdachte is het verweer gevoerd dat de verdachte van het ten laste gelegde vrijgesproken dient te worden.
Hiertoe is in de eerste plaats aangevoerd dat de verdachte met het plaatsen van de uitlating "Op landverraad staat de doodstraf: Tjibbe Joustra moet voor het executiepeloton" niet heeft bedoeld dat de heer Joustra werkelijk door het executiepeloton om het leven moet worden gebracht, zodat de verdachte ook niet het opzet had om de heer Joustra te bedreigen. Voorts heeft de verdediging aangevoerd dat aan de woorden "Op landverraad staat de doodstraf: Tjibbe Joustra moet voor het executiepeloton" het bedreigende karakter, zoals bedoeld in artikel 285 van Pro het Wetboek van Strafrecht, ontbreekt. In de visie van de verdediging is in casu sprake van een politiek/juridisch waardeoordeel zonder opruiend en dus ook zonder bedreigend effect, dat is vormgegeven in een uitlating met een duidelijk satirisch karakter en een ridiculiserende toonzetting. Volgens de verdediging behelst de uitlating van de verdachte een zekere provocatie en overdrijving, die de logische climax vormt van een op de website van GeenStijl.nl te lezen opbouw van hyperbolisch getinte stijlfiguren. De verdediging is van mening dat het (ook) voor de heer Joustra kenbaar moet zijn geweest dat de uitlating van verdachte niet serieus bedoeld was. Bovendien moet de heer Joustra, in zijn hoedanigheid van (voormalig) Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding, in de ogen van de verdediging bij uitstek in staat worden verondersteld het niet bedreigende karakter van de uitlating van de verdachte te doorgronden. Door de verdediging is hieraan de conclusie verbonden dat bedoelde uitlating - mede gezien tegen de achtergrond dat Nederland niet in oorlog is, zodat het oorlogs(straf)recht thans niet wordt toegepast, de doodstraf dus ook niet wordt opgelegd en executiepelotons niet actief zijn - bij de heer Joustra in redelijkheid niet de vrees heeft kunnen opwekken dat hij werkelijk het leven zou verliezen door het executiepeloton.
De advocaat-generaal heeft geconcludeerd tot verwerping van het verweer.
Het hof overweegt als volgt.
Ten laste is gelegd bedreiging met enig misdrijf tegen het leven gericht en/of met zware mishandeling. Gezien de door de verdachte gebezigde woorden staat niet ter discussie dat, indien het hof komt tot bewezenverklaring, sprake is van de in de tenlastelegging eerstbedoelde vorm van bedreiging. Het hof zal daarvan in het navolgende uitgaan.
Voor bewezenverklaring van bedreiging met enig misdrijf tegen het leven gericht is onder meer vereist:
a. dat de bedreiging van dien aard is en onder zodanige omstandigheden is geschied dat bij de bedreigde de redelijke vrees kon ontstaan dat hij het leven zou kunnen verliezen;
b. dat het opzet van de bedreiger daar ook op gericht was.
Voor de beantwoording van de door de verdediging opgeworpen vraag of de heer Joustra zich door de uitlating van de verdachte in redelijkheid bedreigd kan hebben gevoeld, is naar het oordeel van het hof het volgende van belang.
Voldoende is, volgens bestendige jurisprudentie, dat de bedreiging van dien aard is en onder zodanige omstandigheden is geschied dat zij in het algemeen (onderstreping hof) geschikt is de vrees voor een dergelijk misdrijf teweeg te brengen. Daarbij is niet vereist dat de dader van de bedreiging ermee dreigt zelf het misdrijf ten uitvoer te leggen. Een dreiging dat anderen dat zouden doen is eveneens te kwalificeren als strafbare bedreiging.
Het hof overweegt voorts als volgt.
Uit de bewoordingen van de door de verdachte geplaatste tekst kan worden afgeleid dat deze naar zijn inhoud gericht is op de beëindiging van het leven van Joustra. Dat het oorlogsrecht niet van toepassing is en landverraders in Nederland niet voor een executiepeloton plegen te komen, doet daar niet aan af, nu de algemene strekking van de tekst is gelegen in executie van de persoon Joustra.
Anders dan de verdediging is het hof van oordeel dat niet is gebleken is van een politiek waardeoordeel of van satire, hetgeen uit de aard van de teksten en het karakter van de website waar de tekst op is geplaatst duidelijk zou moeten zijn. De relativeringen die de verdediging heeft aangevoerd, staan niet in de zeer korte tekst van de verdachte en blijken ook niet uit de context.
Het hof wijst er voorts op dat aan de tekst, die de verdachte op de website plaatste en die door Joustra als bedreigend werd ervaren, een groot aantal andere reacties vooraf ging, waaronder de navolgende, die door Joustra eveneens als bedreigend werden ervaren:
* "Dit is landverraad, afknallen. Kutvolk zonder ruggegraat.", geplaatst op 10 oktober 2008 te 09.13 uur;
* "Ntcb is niks meer dan een toverclubje om Der Tjibbe aan belegde bammetjes te helpen. Der Tjibbe moet overigens tegen de muur, moest hij al en nu nog meer", geplaatst op 10 oktober 2008 te 09.15 uur;
* "Oh ja, Joustra, nog even iets. Gegen die Wand moet je, met die hele club van het Ntcb erbij", geplaatst op 10 oktober 2008 te 09.19 uur;
* "Wat een schande! Ongelovelijk. Die gasten moeten ze van een gebouw afpleuren (...)", geplaatst op 10 oktober 2008 te 09.33 uur;
* "Oppakken voor landverraad en zonder enige ceremonie de kogel door die kop. Een ieder die oproept tot dit soort wetgeving een keuze bieden ofwel het land uit en verhuizen naar een land met die wetgeving of wel ook fijn een kogel van heel dichtbij bekijken", geplaatst op 10 oktober 2008 te 09.38 uur.
Het samenstel van deze uitingen is in de visie van het hof van dien aard dat de gewraakte tekst in de context hiervan bezien, bij Joustra de vrees kon opwekken dat hij het leven zou kunnen verliezen. De stelling dat Joustra had moeten en kunnen begrijpen, ook gelet op zijn functie, dat de bewoordingen niet werkelijk gemeend waren, wordt dan ook door het hof verworpen.
Verdachte heeft aangegeven dat bij nooit de bedoeling heeft gehad Joustra met de dood te bedreigen en dat veeleer sprake is van een smakeloze grap. Ter terechtzitting in hoger beroep heeft verdachte aangegeven dat hij niet alle reacties op de site had gelezen. Dit neemt echter niet weg dat verdachte, gelet op het tijdstip waarop hij zijn reactie plaatste en gelet op het aantal berichten dat al op de site stond, op de hoogte was van de strekking en teneur van die reacties. Door de ten laste gelegde tekst vervolgens ongenuanceerd en onder een schuilnaam toe te voegen aan de hierboven weergegeven uitlatingen, heeft verdachte naar het oordeel van het hof minst genomen de aanmerkelijke kans aanvaard dat bij Joustra de vrees zou ontstaan dat de bedreiging ten uitvoer gelegd zou kunnen worden.
Op grond van de hiervoor vermelde redengevende feiten en omstandigheden en bijzondere overwegingen omtrent het bewijs en de daaraan ten grondslag liggende bewijsmiddelen, in onderling verband en samenhang beschouwd, acht het hof het aan de verdachte ten laste gelegde wettig en overtuigend bewezen zoals hierna te melden."
3.4. Het middel klaagt in de eerste plaats dat voor een bewezenverklaring van opzet de enkele vaststelling van het Hof dat de verdachte minst genomen de aanmerkelijke kans heeft aanvaard dat bij Joustra de vrees zou ontstaan dat de bedreiging, die ruim een maand eerder was gepleegd dan de aangifte op 26 november 2008, ten uitvoer gelegd zou kunnen worden onvoldoende is. Met die vaststelling is immers nog niet bewezen dat de verdachte die kans 'willens en wetens' dan wel 'bewust' heeft aanvaard.
3.5. Deze klacht berust op een onjuiste lezing van het bestreden arrest. Het Hof heeft blijkens zijn 'Bijzondere overwegingen omtrent het bewijs' voor de bewezenverklaring van het opzet meerdere aspecten van belang geacht. Het Hof heeft gelet op (i) de bewoordingen van de door de verdachte geplaatste tekst, waarvan de algemene strekking is gelegen in de executie van Joustra, (ii) het ontbreken van politiek waardeoordeel of van satire, hetgeen uit de aard van de teksten en het karakter van de website duidelijk zou moeten zijn, waarbij het Hof mede heeft betrokken dat de relativeringen die de verdediging heeft aangevoerd niet in de zeer korte tekst van de verdachte staan en ook niet blijken uit de context, (iii) het feit dat de verdachte, gelet op het tijdstip waarop hij zijn reactie plaatste en gelet op het aantal berichten dat al op de site stond, op de hoogte was van de strekking en teneur van die reacties. Door de ten laste gelegde tekst vervolgens ongenuanceerd en onder een schuilnaam toe te voegen aan de in de bestreden uitspraak weergegeven uitlatingen, heeft verdachte naar het oordeel van het hof minst genomen de aanmerkelijke kans aanvaard dat bij Joustra de vrees zou ontstaan dat de bedreiging ten uitvoer gelegd zou kunnen worden.
3.6. Het voorgaande betekent dat een hersteloperatie door de Hoge Raad, waarvoor volgens de steller van het middel geen plaats is, in ieder geval niet nodig is. Hetgeen onder 4 tot en met 7 is aangevoerd, laat ik dan ook onbesproken.
3.7. Onder 8 wordt vervolgens geklaagd dat, voor zover het Hof heeft overwogen dat het samenstel van de uitingen die tussen 09.13 en 09.33 uur op GeenStijl zijn geplaatst van dien aard zijn dat de gewraakte context hiervan bezien, bij Joustra de vrees kon opwekken dat hij het leven zou verliezen, niet redengevend kan worden beschouwd voor het opzet van de verdachte, aanzien niet kan blijken dat de verdachte gelet op voormelde doelstellingen wist of kon weten dat Joustra die uitingen als bedreigend had ervaren.
3.8. Ook deze klacht berust mijns inziens op een onjuiste lezing van de bestreden uitspraak. Het Hof heeft dat samenstel niet gebruikt als bewijs voor het opzet van de verdachte, maar ter onderbouwing van het voor een veroordeling wegens bedreiging met enig misdrijf tegen het leven gericht gestelde vereiste dat bij de bedreigde in redelijkheid de vrees kon ontstaan dat hij het leven zou kunnen verliezen.(2)
3.9. Het middel klaagt tenslotte dat 's Hofs oordeel dat de relativeringen die de verdediging heeft aangevoerd niet in de zeer korte tekst van de verdachte staan en ook niet blijken uit de context, gelet op de tekst onder het logo van GeenStijl en de op die site omschreven doelstellingen onbegrijpelijk is. Deze informatie is nu zij voor een ieder toegankelijk en kenbaar is, aan te merken als feit van algemene bekendheid. De relativering druipt er bij deze informatie van af, met alleen al de tekst dat het moet gaan om prettig gestoorde onzin en een scherpe pen. De eis van gestoorde onzin brengt dan ook mee dat niet althans niet zonder meer gezegd kan worden dat de verdachte bewust de aanmerkelijke kans heeft aanvaard dat bij Joustra de redelijke vrees kan ontstaan dat hij bang zou moeten zijn voor zijn leven.
3.10. Zoals op internet is terug te vinden, staat op de website www.geenstijl.nl onder het logo inderdaad 'Tendentieus, ongefundeerd en nodeloos kwetsend'. Onder het kopje 'Over GS' staat, zoals weergegeven in de schriftuur 'Veel mensen noemen GeenStijl voor het gemak een weblog. Dat dekt de lading niet, maar goed. Op GeenStijl wisselen nieuwsfeiten, schandelijke onthullingen en journalistiek onderzoek elkaar af met luchtige onderwerpen en prettig gestoorde onzin. De redactie informeert dagelijks ruim 230.000 bezoekers over de andere kant van het nieuws. De site behoort tot de top 10 van best bezochte actualiteitensites van Nederland. We zijn altijd op zoek naar journalistiek talent. Ervaring in de tijdschrift- internet of dagbladjournalistiek is een must. Een scherpe pen is verplicht.' Ik wijs er overigens op dat onder hetzelfde kopje staat 'Natuurlijk hebben we enkele huisregels. Verplichte kost voor alle reaguurders'.(3) Doorklikken naar de huisregels levert onder het kopje 'Bedreigingen' de volgende tekst op: 'Met nekschoten en (fictieve) doodsbedreigingen begeeft u zich op zeer glad ijs. Ja, wij weten dat het grappig bedoeld is. Uw medecommenters moeten er wellicht ook hartelijk om lachen. Maar de werkelijkheid is dat de rechter alleen kijkt naar hoe uw 'slachtoffer' zich voelt en niet hoe u uw doodsbedreiging instak. Dus als het echt nodig is, doe (doods)bedreigingen dan alleen met wederzijdse instemming, eventueel onder het genot van een biertje. Heaumeaux die in de comments lopen te miepen en vervolgens gaan klagen dat ze hard aangepakt worden, moeten GeenStijl simpelweg mijden. Bedreig never-nooit-niet prominente personen of onderwerpen die wij op GeenStijl behandelen. Dat levert u in het ergste geval een arrestatie op!'
3.11. Het Hof heeft kennelijk geoordeeld dat het logo van GeenStijl en de op de website weergegeven 'doelstellingen' de bedreigingen van de verdachte niet relativeren. Daarin ligt onder meer besloten dat het Hof de door de verdachte gedane bedreiging niet vindt vallen in de categorie 'prettig gestoorde onzin' of de categorie 'scherpe pen'. Anders dan de steller van het middel, zou ik dat niet onbegrijpelijk willen noemen.
3.12. Het middel faalt in al zijn onderdelen.
4. Het middel kan worden afgedaan met de aan art. 81 RO Pro ontleende motivering. Ambtshalve heb ik geen gronden aangetroffen die tot vernietiging van het bestreden arrest behoren te leiden.
5. Deze conclusie strekt tot verwerping van het beroep.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden
1 Omwille van de leesbaarheid zijn de voetnoten niet weergegeven.
2 Vgl. HR 7 juni 2005, LJN AT3659, NJ 2005/448.
3 De term 'reaguurder' heeft de Van Dale nog niet gehaald, maar wordt gebruikt voor mensen, zoals de verdachte, die een reactie achterlaten op een weblog (zie bijv. http://nl.wikipedia.org/wiki/Reaguurder).