Conclusie
Nr. 02018/06 J
Mr. Bleichrodt
Zitting 6 maart 2007 (bij vervroeging)
Conclusie inzake:
[Verdachte]
1. Het Gerechtshof te 's-Gravenhage heeft de verdachte op 9 september 2005 ter zake van 1. "medeplegen van feitelijke aanranding van de eerbaarheid", 2. en 5. primair telkens opleverende "medeplegen van verkrachting, meermalen gepleegd", 4. "de voortgezette handeling van feitelijke aanranding van de eerbaarheid" en "opzettelijk iemand wederrechtelijk van de vrijheid beroven en beroofd houden", 6. "diefstal, waarbij de schuldige zich de toegang tot de plaats van het misdrijf heeft verschaft door middel van braak en inklimming, terwijl het feit wordt gepleegd door twee of meer verenigde personen" en 7. "diefstal door twee of meer verenigde personen" veroordeeld tot acht maanden jeugddetentie, alsmede tot de maatregel van plaatsing in een inrichting voor jeugdigen, voorwaardelijk met een proeftijd van twee jaren, onder de bijzondere voorwaarde van begeleiding door de jeugdreclassering en (poliklinische) behandeling in Het Dok.
2. Mr. E.J. Eijsberg, advocaat te Rotterdam, heeft cassatie ingesteld. Mr. M. Jansen, advocaat te Spijkenisse, heeft een schriftuur ingezonden, houdende twee middelen van cassatie.(1)
3.1 Het eerste middel behelst de klacht dat de redelijke termijn in de cassatiefase is geschonden, omdat tussen het instellen van het cassatieberoep en de ontvangst van de stukken bij de Hoge Raad meer dan acht maanden zijn verstreken.
3.2 Namens verdachte, op wie het strafrecht voor jeugdigen is toegepast, is op 9 september 2005 beroep in cassatie ingesteld. De stukken zijn op 24 juli 2006 ter griffie van de Hoge Raad binnengekomen. Aldus is de door de Hoge Raad gestelde inzendtermijn van acht maanden met ruim twee maanden overschreden. Het middel is dan ook terecht voorgesteld.
Voorts staat nu al vast dat de Hoge Raad uitspraak zal doen nadat meer dan zestien maanden zijn verstreken na het instellen van het cassatieberoep.
3.3 Het voorgaande brengt mee dat de redelijke termijn als bedoeld in art. 6, eerste lid, EVRM is overschreden. Dit dient te leiden tot strafvermindering.
4.1 In het tweede middel wordt aangevoerd dat het Hof de (voorwaardelijke) plaatsing in een inrichting voor jeugdigen heeft gelast, terwijl het niet beschikte over een advies dat voldeed aan de eisen die ingevolge art. 77s, tweede lid, Sr aan een dergelijk advies worden gesteld. Daartoe wordt in de toelichting aangevoerd dat het Hof gebruik heeft gemaakt van rapportages die zijn gedagtekend eerder dan één jaar voor aanvang van het onderzoek ter terechtzitting in hoger beroep.
4.2 Blijkens de in hoger beroep overgelegde pleitnota heeft de raadsman van verdachte op de zitting van 26 augustus 2005 onder meer het volgende aangevoerd:
"Vooropgesteld moet worden dat een PIJ-maatregel niet mogelijk is, omdat de dubbelrapportage ouder dan een jaar is. Daarmee is de wettelijk voorgeschreven "houdbaarheidsdatum" verstreken.
4.3 In het bestreden arrest is onder het hoofd "Motivering straf en maatregel" onder meer de volgende overweging van het Hof opgenomen:
"De raadsman heeft ter terechtzitting in hoger beroep van 26 augustus 2005 aangevoerd dat - nu de deskundigenrapportages dateren van 9 juni 2004 en 15 juni 2004, deze derhalve ouder zijn dan één jaar en de verdediging niet instemt met het gebruik van deze rapportages - op grond van het gestelde in artikel 77s, tweede lid, van het Wetboek van Strafrecht door het hof geen (voorwaardelijke) PIJ-maatregel kan worden opgelegd.
Het hof verwerpt dit verweer. Artikel 77s, tweede lid, van het Wetboek van Strafrecht, houdt in dat - tenzij met instemming van het openbaar ministerie en de verdachte - geen gebruik mag worden gemaakt van rapportages die bij aanvang van de terechtzitting ouder zijn dan een jaar. Het onderzoek ter terechtzitting is op 29 maart 2005 aangevangen, derhalve ruim binnen de geldigheidstermijn van een jaar. Op verzoek van de verdediging is de behandeling van de zaak op die zitting aangehouden voor het horen van getuigen tot de terechtzitting van 7 juni 2005, waarna de zaak wederom op verzoek van de verdediging is aangehouden voor het horen van getuigen door de rechter-commissaris tot de zitting van 26 augustus 2005. Met instemming van de verdachte en de advocaat-generaal heeft het hof in gewijzigde samenstelling op 7 juni 2005 en op 26 augustus 2005 het onderzoek hervat in de stand waarin het zich op het tijdstip van de diverse schorsingen bevond en is met de behandeling van de zaak voortgegaan, zodat als aanvang van het onderzoek ter terechtzitting 29 maart 2005 heeft te gelden. Het hof heeft daarbij kritisch naar de rapportage gekeken en is daarbij van oordeel dat hoewel de rapportage ten tijde van de uitspraak ruim 14 maanden oud is, deze niet aan actualiteit heeft ingeboet."
4.4 Zoals het Hof heeft overwogen bepaalt het hier toepasselijke art. 77s, tweede lid, Sr dat indien het desbetreffende advies eerder dan één jaar voor de aanvang van de terechtzitting is gedagtekend, de rechter hiervan slechts gebruik kan maken met instemming van het Openbaar Ministerie en de verdachte. Blijkens de wetsgeschiedenis is daarmee bedoeld aansluiting te zoeken bij de regeling van de terbeschikkingstelling in het volwassenenstrafrecht.(2) Daarom dient mijns inziens voor de beoordeling van het middel te worden uitgegaan van wat de Hoge Raad ten aanzien van de terbeschikkingstelling heeft beslist. Dat komt er "vertaald" naar dit geval dan op neer dat:
- als aanvang van de in art. 77s, tweede lid, Sr genoemde termijn van een jaar geldt de dagtekening van het daar bedoelde advies, respectievelijk van het eerst uitgebrachte van de daar bedoelde adviezen; en
- als eindpunt van de meergenoemde termijn geldt de dag waarop het onderzoek ter terechtzitting dat tot de beslissing tot oplegging van de maatregel heeft geleid, overeenkomstig het bepaalde in art. 270 Sv Pro is aangevangen, onderscheidenlijk opnieuw is aangevangen, met dien verstande dat
- in geval die termijn reeds is verlopen op de dag waarop het onderzoek na een eventuele schorsing opnieuw wordt aangevangen wegens gewijzigde samenstelling van de rechtbank, respectievelijk bij de aanvang van de behandeling in hoger beroep, het advies alleen dan wordt geacht binnen gestelde termijn te zijn overgelegd indien het openbaar ministerie en de verdediging verklaren daarmee in te stemmen.(3)
4.5 Voor de oplegging van de (voorwaardelijke) PIJ-maatregel heeft het Hof blijkens de in het bestreden arrest opgenomen strafmotivering onder meer gelet op het door de kinder- en jeugdpsychiater G.C.G.M. Broekman opgemaakte pro justitia rapport van 9 juni 2004 en het door de orthopedagoog drs. J. Li opgemaakte pro justitia rapport d.d. 15 juni 2004.
De eerste zitting bij het Hof heeft plaatsgehad op 29 maart 2005. Op de daarop volgende zittingen van 7 juni 2005 en 26 augustus 2005 is het onderzoek van de zaak - ondanks de gewijzigde samenstelling van het Hof - telkens, met instemming van de Advocaat-Generaal en de verdediging, hervat in de stand waarin het zich op het tijdstip van de schorsing van de eerdere zitting bevond. Voorts houdt het arrest van het Hof van 9 september 2005 in dat het mede is gewezen naar aanleiding van het onderzoek ter terechtzitting in hoger beroep van 29 maart 2005.
4.6 Het middel stelt in de kern genomen dat aan de ratio van art. 77s, tweede lid, Sr wordt tekortgedaan als, zoals in deze zaak, na een schorsing van het onderzoek en hervatting daarvan met instemming van de verdachte en de advocaat-generaal in de stand waarin het zich ten tijde van de schorsing bevond, "de bruikbaarheid van de rapportages ook mee opschuift in de tijd". Die stelling is in beginsel inderdaad verdedigbaar, maar daarbij wordt miskend wat de Hoge Raad in zijn arrest van 27 februari 1990 NJ 1990, 517 ten aanzien van de TBS heeft beslist. Daarbij heeft de Hoge Raad onder ogen gezien dat bij de toepassing van een betrekkelijk ruwe regel als die van 37b (oud) Sr betreffende de termijn van één jaar verschillende belangen betrokken kunnen zijn, waaronder ook het belang van een efficiënte rechtspleging en dat van de verdachte om niet bij herhaling aan onderzoeken te worden onderworpen. Uit dat arrest volgt dat, in overeenstemming met de wettekst, een schorsing van het onderzoek ter terechtzitting tot een zitting na het verlopen van de termijn van één jaar, op welke nadere zitting het onderzoek wordt voortgezet, niet tot gevolg heeft dat de rapportage niet meer bruikbaar is.
Anders lag het ingeval op een nadere terechtzitting het onderzoek wegens een gewijzigde samenstelling van het gerecht opnieuw moest wordt aangevangen. Dan was de datum van die nadere terechtzitting bepalend.
4.7 Nadien is bij de Wet van 3 april 2003, Stb 143 het huidige derde lid van art. 322 in Pro het Wetboek van Strafvordering ingevoegd. Die bepaling opent de mogelijkheid om ook bij een gewijzigde samenstelling van het gerecht met instemming van het openbaar ministerie en de verdachte het onderzoek te hervatten in de stand waarin het zich op het tijdstip van de schorsing bevond. Van die mogelijkheid is in deze zaak twee keer gebruik gemaakt. Nu ook in een zodanig geval dus geen sprake is van een opnieuw aanvangen van het onderzoek, zie ik geen grond om deze situatie anders te beoordelen dan het geval waarin het onderzoek in ongewijzigde samenstelling wordt voortgezet.(4)
4.8 De twee rapporten waren ten tijde van het begin van het onderzoek ter terechtzitting dat tot oplegging van de maatregel heeft geleid, beide niet ouder dan één jaar. Het Hof mocht dan ook van die adviezen gebruik maken. Zoals uit het voorgaande volgt doet daaraan, anders dan het middel betoogt, niet af dat de laatste terechtzitting heeft plaatsgevonden nadat de termijn van één jaar was verstreken.(5)
4.9 Ten overvloede kan hier nog worden opgemerkt dat het Hof zich rekenschap heeft gegeven van de datering van de bedoelde rapportage en - naar volgt uit de uitvoerige en grondige motivering van de oplegging van de straf en maatregel - de inhoud van die rapportages naast recente informatie betreffende verdachtes persoonlijkheid en leefomstandigheden heeft gelegd, zoals met name vervat in de in hoger beroep in eerste instantie op verzoek van de verdediging opgemaakte nadere rapportages van de jeugdreclassering d.d. 1 juni 2005 en 24 augustus 2005. Die nadere informatie heeft het Hof er zoals blijkt uit de strafmotivering toe gebracht de PIJ-maatregel, anders dan in de rapportages van eerdergenoemde gedragsdeskundigen werd geadviseerd, niet onvoorwaardelijk maar slechts voorwaardelijk op te leggen.
4.10. Het middel is tevergeefs voorgesteld.
5. Het eerste middel is terecht voorgesteld. Ambtshalve heb ik geen grond gevonden die tot vernietiging aanleiding behoort te geven.
6. Deze conclusie strekt tot vernietiging van het arrest, doch uitsluitend voor wat betreft de opgelegde jeugddetentie, tot vermindering van de duur van die jeugddetentie zoals de Hoge Raad gepast lijkt en tot verwerping van het beroep voor het overige.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden
1 Deze zaak hangt samen met de zaken onder nrs. 02020/06 J ([medeverdachte 1]) en 02021/06 J ([medeverdachte 2]), in welke zaken ik vandaag ook conclusie neem.
2 Zie de Tweede Nota van Wijziging bij het wetsvoorstel dat heeft geleid tot de Wet van 7 juli 1994, Stb. 1994, 528, TK 1992-1993, nr. 13, p. 6-7. Zie voorts G.J.M. Koens en G. de Jonge, Het nieuwe strafrecht en strafprocesrecht voor jeugdigen, Arnhem 1995, p. 75-76.
3 HR NJ 1990, 571 en HR NJ 2003, 624.
4 In de parlementaire geschiedenis van genoemde wet is geen contra-indicatie te vinden. In de M.v.T. wordt opgemerkt dat aldus een in de praktijk erkende en gelet op de in het geding zijnde belangen aanvaardbare beperking op de hoofdregel (sc.l. bij gewijzigde samenstelling opnieuw beginnen; C.B.) wordt aangebracht, alsmede: "Ook dit instemmingsvereiste houdt -mede- verband met de (gelijkwaardigheid van de) informatiepositie van de drie rechters" (Kamerstukken II, 2001-2002, 28477, nr. 3, blz. 12). In dit geval is trouwens zelfs geen verschil in de informatiepositie van de rechters. De rapportage is en blijft voor alle drie gelijk.
5 Zie HR 8 juli 1998, nr. 107.566.