Conclusie
Rolnr. C01/316HR
Mr L. Strikwerda
Zt. 14 febr. 2003
conclusie inzake
Ballast Nedam Baggeren B.V.
tegen
Het Koninkrijk Denemarken
Edelhoogachtbaar College,
1. Aanleiding tot deze zaak vormt een scheepsaanvaring die in 1991 heeft plaatsgevonden in het Noorder Buitenkanaal van de haven in IJmuiden. Inzet van de procedure is de vraag welk van de daarbij betrokken schepen schuld heeft aan de aanvaring en in welke mate.
2. De feiten waarvan in cassatie dient te worden uitgegaan, treft met aan in r.o. 2 van het vonnis van de Rechtbank van 19 december 1996, r.o. 2.2 van het vonnis van de Rechtbank van 2 september 1999 en r.o. 1 van het thans in cassatie bestreden arrest van het Hof. Zij komen op het volgende neer.
(i) De aanvaring heeft op 30 september 1991 omstreeks 12.52 uur plaatsgevonden in het Noorder Buitenkanaal van de haven in IJmuiden tussen het aan thans verweerder in cassatie, hierna: Denemarken, in eigendom toebehorende fregat Niels Juel (lengte 84 meter, waterverplaatsing 1320 ton, gemiddelde diepgang 3,10 meter) en de aan thans eiseres tot cassatie, hierna: Ballast Nedam, in eigendom toebehorende en ten tijde van de aanvaring met zeezand geladen sleephopperzuiger Wado (lengte 116,82 meter, breedte ca. 19 meter, bruto tonnage 6491, diepgang voor en achter 8,60 meter).
(ii) De Niels Juel maakte deel uit van een groep van vijf Deense marineschepen - de Fyen, de Willemoes, de Svenson, de Hajen en de Niels Fuel - die in deze volgorde omstreeks 12.30 uur de Noordersluis in IJmuiden hadden verlaten ten einde via het Noorder Buitenkanaal zee te kiezen. De Niels Juel voer met de kleinste vaarsnelheid van ca. 4 knopen. De voorste twee schepen - de Feyen en de Willemoes - alsook de Niels Juel hadden een loods aan boord. De loodsen zouden binnen de pieren van IJmuiden van boord gaan.
(iii) Het weer was goed; droog en goed zicht. De wind kwam uit noordwestelijke richting en was variabel in kracht, 4 tot 5 Bf.
(iv) Toen de marineschepen zich nog in de Noordersluis bevonden, heeft het Haven Operatie Centrum (HOC) de Fyen meegedeeld dat (onder meer) de Wado inkomend was, met bestemming Noorderkanaal. De loods van de Niels Juel heeft deze mededeling gehoord. Hij wist dat de Wado een geladen, diepstekende zandzuiger was en ook dat de Wado het Noorder Buitenkanaal zou gaan volgen.
(v) De Wado voer (namelijk) al enige tijd op en neer om zand te zuigen in de aanloopgeul van IJmuiden en dit zand vervolgens te storten in het verbindingskanaal achter het Forteiland. De route naar en van de stortplaats liep via het Noorder Buitenkanaal.
(vi) De Wado wordt voortbewogen door 2 verstelbare schroeven, aangedreven door 2 motoren met een vermogen van 3.676,5 kW elk. Daarnaast heeft de Wado een boegschroef met een vermogen van 800 kW. Het schip is uitgerust met een gyrokompas, GPS (Global Position System) en PPS (Plaatsbepalings Presentatie Systeem).
(vii) De Wado, die reeds buiten de pieren door het HOC was ingelicht over de komst van de vijf marineschepen, heeft met de Fyen afgesproken om bakboord op bakboord te passeren.
(viii) Het passeren door de Wado van de Fyen en de volgende twee marineschepen verliep zonder problemen; de betreffende marineschepen bevonden zich goed ten noorden van de 77?-lichtenlijn, die ter plaatse ongeveer het midden van het vaarwater aangeeft, en de Wado hield de stuurboordzijde van de diepe geul van het Noorder Buitenkanaal.
(ix) Vervolgens volgde ter hoogte van boei IJm. 2 de passage met de Hajen (een patrouilleboot, 54 meter lang, 300 ton waterverplaatsing, voortstuwing 2 x 1.300 dieselmotor of 6.000 pk gasturbine). Dit schip had een geringe vaart en had zich naar bakboord laten afdrijven, tot ver ten zuiden van de 77?-lichtenlijn en kwam daarmee terecht in de vaarbaan van de Wado. Niet is gebleken dat de Hajen voor het verlijeren een duidelijke reden had. De Hajen bleek onbereikbaar te zijn voor het HOC die haar enige malen tevergeefs opriep op de VHF. De Wado is - na eerst nog een signaal op de scheepsfluit te hebben gegeven - ter voorkoming van een aanvaring met de Hajen naar stuurboord uitgeweken. Na het inzetten van deze stuurboordmanoeuvre, ging de Hajen met een vaart richting stuurboord en passeerden de schepen elkaar op zeer korte afstand bakboord op bakboord.
(x) Na het passeren van de Hajen gaven de dieptemeters op de Wado aan dat er geen water meer onder de kiel stond. Dit was echter onjuist. De Wado had voldoende water onder de kiel. Het dichtslaan van de dieptemeters werd vermoedelijk veroorzaakt door waterwerveling van de Hajen die hard vooruitsloeg. Op het PPS dat zich in de stuurhut van de Wado bevond was de boei NK1-ZK1 verkeerd aangegeven, ca. 127 m westelijk van de werkelijke positie. Stuurman [betrokkene 1] navigeerde mede op de PPS. De boei NK1-NK2 was buiten te zien.
(xi) Direct na het passeren van de Hajen is op de Wado hard bakboord roer gegeven en begon de Wado naar bakboord uit te komen. De Wado bleef langer en sterker naar bakboord gaan dan de bedoeling was. Dit werd geweten aan grondzuiging (squat-effect). Na de stuurboordmanoeuvre om de Hajen te ontwijken was een tamelijk bescheiden koerscorrectie naar bakboord voldoende geweest om niet in ondiep water te belanden, terwijl er genoeg ruimte was om de Niels Juel zonder problemen bakboord op bakboord te passeren.
(xii) De loods van de Niels Juel vroeg aan de Wado wat deze ging doen, waarop vanaf de Wado het antwoord kwam dat de Wado stuurboord uitkwam, gevolgd door de mededeling "geen water meer onder de kiel".
(xiii) Kort hierop volgde een aanvaring tussen de Wado en de Niels Juel. De Niels Juel bevond zich niet in de eigen stuurboordhelft van het vaarwater en was zonder aanwijsbare reden geleidelijk aan ten zuiden van de 77?-lichtenlijn terechtgekomen. De kop van de Wado kwam tegen de bakboordzijde van de Niels Juel ter hoogte van het kanon en schoof naar achteren door. De aanvaring vond plaats ca. twee scheepsbreedtes ten zuiden van de 77?-lichtenlijn.
(xiv) De Wado is steeds in haar helft van het vaarwater gebleven. De snelheid van de Wado is niet exact komen vast te staan; de sneldheid is nadat zij de pieren was binnengekomen geleidelijk aan afgenomen; aangenomen kan worden dat de snelheid van de Wado ten tijde van het passeren van de Hajen 7.6 -6,7 mijl per uur bedroeg en ten tijde van de aanvaring met de Niels Juel 5,9 - 4.6 mijl per uur.
(xv) Door de Raad voor de Scheepvaart is een onderzoek ingesteld naar de oorzaak van het ongeval, welk onderzoek tevens betrekking heeft gehad of de aanvaring te wijten is aan de schuld van de kapitein van de Wado, [betrokkene 2] en/of van de eerste schipper van de Wado, [betrokkene 1]. De Raad voor de Scheepvaart heeft op 5 maart 1993 uitspraak gedaan. In deze uitspraak is geoordeeld dat kapitein [betrokkene 2] geen schuld heeft aan de aanvaring en is de eerste schipper [betrokkene 1] gestraft door het uitspreken van een berisping, met name omdat hij zich door de PPS had laten misleiden.
3. Denemarken stelt zich op het standpunt dat de aanvaring is te wijten aan de schuld van de Wado en heeft bij dagvaarding van 29 september 1993 Ballast Nedam voor de Rechtbank te Rotterdam aangesproken tot betaling van 14.985.068,- Deense Kronen als vergoeding van de als gevolg van de aanvaring door Denemarken geleden schade. Voor zijn standpunt dat (alleen) de Wado schuld heeft aan de aanvaring heeft Denemarken aangevoerd (a) dat tot de hierboven onder 2.(xi) bedoelde bakboordmanoeuvre van de Wado werd besloten op grond van de verkeerde conclusie dat het schip zich op een ondiepte bevond, welke conclusie werd gebaseerd op waarneming van zich aan boord van de Wado bevindende apparatuur en de daaruit blijkende - niet met de werkelijkheid overeenstemmende - ligging van boei NK1-ZK2, welke apparatuur echter niet voor navigatiedoeleinden mag worden gebezigd;
(b) dat die bakboordmanoeuvre veel te groot was en veel te lang werd doorgezet; en
(c) dat de Wado een naar omstandigheden veel te hoge vaart heeft gelopen in plaats van die vaart aan de omstandigheden te hebben aangepast, terwijl overigens geldt dat er voor de Wado alle ruimte was om de Niels Juel gewoon bakboord op bakboord te passeren.
4. Ballast Nedam heeft de vordering bestreden. Zij stelt zich op het standpunt dat de aanvaring is te wijten aan de schuld van de Hajen en de Niels Juel, omdat deze schepen hebben verzuimd voor de op tegenkoers naderende Wado naar stuurboord uit te wijken. Voor zover de Wado al een verwijt treft, valt dit in het niet bij de aan de Hajen en de Niels Juel te maken verwijten, aldus Ballast Nedam. Bovendien heeft Ballast Nedam zich ten aanzien van een eventueel onjuist vaargedrag van de Wado beroepen op error in extremis. Ballast Nedam heeft van haar kant in reconventie gevorderd dat Denemarken op grond van de schuld van de Hajen en de Niels Juel wordt veroordeeld tot betaling van f 122.874,29 als vergoeding van de als gevolg van de aanvaring door Ballast Nedam geleden schade.
5. De Rechtbank heeft bij tussenvonnis van 19 december 1996 een comparitie van partijen gelast ten einde partijen in de gelegenheid te stellen zich in verband met het door de Rechtbank nodig geoordeelde deskundigenbericht uit te laten over de personen en het aantal van de te benoemen deskundigen, alsmede over de aan de deskundigen voor te leggen vragen.
6. Bij haar tweede tussenvonnis van 10 juli 1977 heeft de Rechtbank een drietal deskundigen benoemd en de door hen te beantwoorden vragen geformuleerd.
7. Nadat een deskundigenbericht was uitgebracht, heeft de Rechtbank bij tussenvonnis van 2 september 1999 onder meer het volgende overwogen:
"2.3 De rechtbank komt tot het oordeel dat de aanvaring hoofdzakelijk te wijten is aan de schuld van de Wado, die, na de noodzakelijke uitwijkmanoeuvre, op grond van de verwijtbaar onjuiste veronderstelling dat men praktisch aan de grond zat, zonder noodzaak te sterk en te lang naar bakboord is gegaan, op de Niels Juel af, die zij - ook in verband met de snelheid - niet meer kon ontwijken. Daaraan doet niet af dat bij de vaarwijze van de Wado wellicht de emoties van de brugbezetting een rol hebben gespeeld.
2.4 De Hajen heeft stellig ook verkeerd gevaren, doch de rechtbank acht het verband daarvan met de aanvaring te ver verwijderd om deze mede aan de Hajen toe te rekenen, m.n. omdat de rechtens relevante oorzaak van de aanvaring niet ligt in de uitwijkmanoeuvre van de Wado maar (vooral) in de verkeerde, onnodig sterke correctiemanoeuvre van dat schip naar bakboord. Het varen van de Hajen levert ook geen overmacht op voor de Wado.
2.5 De Niels Juel bevond zich zonder reden in de voor haar verkeerde helft van het vaarwater, terwijl de Wado haar in het Noorderbuitenkanaal tegemoet kwam. Toen de Wado op haar af kwam, had de Niels Juel effectieve maatregelen moeten nemen om tijdig weg te komen.
2.6 De wederzijdse schuld van de Wado en de Niels Juel afwegend, komt de rechtbank tot een schuldverdeling 75:25 in het nadeel van de Wado."
Vervolgens heeft de Rechtbank een comparitie van partijen gelast om, voor het geval partijen daarover niet zelf tot een oplossing zouden kunnen komen, een afrekening van de schade te bereiken.
8. Ballast Nedam is van het laatste tussenvonnis van de Rechtbank in hoger beroep gekomen bij het Gerechtshof te 's-Gravenhage. Zij voerde dertien grieven aan. Denemarken heeft incidenteel hoger beroep ingesteld. Hij voerde één grief aan tegen het laatste tussenvonnis van de Rechtbank en voorts een voorwaardelijke grief tegen het eerste tussenvonnis van de Rechtbank.
9. Bij arrest van 29 mei 2001 heeft het Hof de grieven van Ballast Nedam deels gegrond bevonden, de grief van Denemarken ongegrond. Met verbetering van gronden heeft het Hof in het principale en incidentele appel het vonnis waarvan beroep bekrachtigd en de zaak ter verdere behandeling en afdoening met inachtneming van zijn arrest verwezen naar de Rechtbank.
10. Anders dan de Rechtbank is het Hof tot het oordeel gekomen dat alle drie de schepen door hun vaargedrag hebben bijgedragen aan het ontstaan van de aanvaring. Dit oordeel heeft het Hof doen steunen op de volgende overwegingen.
11. Wat de toedracht van de aanvaring betreft, overweegt het Hof:
"8. De Wado heeft de eerste drie van de vijf achter elkaar, in de richting van de zee, varende Deens marinevaartuigen, die goed benoorden de lichtenlijn voeren, normaal bakboord aan bakboord gepasseerd. Toen de Wado het vierde schip, de Hajen, tegemoet voer bemerkte de Wado dat de Hajen zich had laten afdrijven en wel tot recht in de koerslijn van de Wado, die zelf haar stuurboordzijde aanhield. Omdat de Hajen niet reageerde, onbereikbaar bleek voor het Haven Operatie Centrum IJmuiden en geen aanstalte maakte haar stuurboordzijde van het vaarwater op te zoeken - hetgeen aangewezen was omdat zij hinderlijk lag en gevaar voor aanvaring dreigde - en ook niet reageerde op het door de Wado afgegeven waarschuwingssignaal, heeft de Wado om een aanvaring met de Wado te voorkomen een stuurboordmanoeuvre ingezet. Zij verliet daardoor de diepe vaargeul en stuurde aan op het ondiepe water. Pas nádat deze stuurboordmanoeuvre door de Wado was ingezet reageerde de Hajen door stuurboord uit te varen én de noordelijke helft van het vaarwater weer op te zoeken. De schepen zijn elkaar tenslotte op heel korte afstand gepasseerd, zodanig dat gesproken kan worden van een "near miss".
9. Het vaargedrag van de Hajen (...) was de onmiddellijke aanleiding voor hetgeen nadien is voorgevallen en heeft naar het oordeel van het hof tot onomkeerbare gevolgen geleid. De Wado werd door dit vaargedrag genoodzaakt uit te wijken van de door haar constant aangehouden veilige koers. Zij heeft deze situatie, naar uit de gegevens moet worden afgeleid, terecht als een noodsituatie ervaren en in het besef dat zij vervolgens uit de diepe vaargeul was geraakt en aanstuurde op onveilig water, diende zij vervolgens weer bakboordroer te geven.
10. De Wado heeft hard bakboord roer gegeven om de diepe geul weer op te zoeken om meteen daarop te constateren dat zich intussen de Niels Juel die aanvankelijk benoorden de 77 graden lichtenlijn had gevaren, óók ruimschoots in de voor de Wado geldende stuurboordzijde van het kanaal was terechtgekomen en dat vervolgens ook een aanvaring met de Niels Juel dreigde. Meteen daarop heeft de Wado hard stuurboord roer gegeven (...). De Wado heeft zich niet meer tijdig genoeg kunnen opstrekken om de Niels Juel bakboord op bakboord te kunnen passeren. Een aanvaring met de Niels Juel was niet meer te voorkomen."
12. Ten aanzien van de schuld van de Hajen en de Niels Juel aan de aanvaring overweegt het Hof (r.o. 12):
"Het had op de weg van zowel de Hajen als de Niels Juel, die beide ruim tevoren geweten moeten hebben dat de Wado inkomend was met gebaggerd zand en waarvan in ieder geval de loods op de Niels Juel geweten moet hebben dat de diepgang van de Wado redelijk groot was in tegenstelling tot de diepgang van de Hajen en de Niels Juel, om er voor te zorgen dat zij niet in de zuidelijke helft van het vaarwater lagen op een hinderlijke positie voor tegemoetkomende schepen en om tenminste ruimte te maken voor de Wado door tijdig ook naar stuurboord te koersen, hetgeen zij ook eenvoudiger dan de Wado hadden kunnen bewerkstelligen, omdat beide schepen, de Hajen met een afmeting van 54 meter in lengte, de Niels Juel met een afmeting van 84 m lang en 10 m breed, aanzienlijk kleiner en gemakkelijker wendbaar waren dan de sleephopperzuiger Wado met een lengte van 116,82 m, breedte van 18,8 m, die volgeladen was met zeezand en relatief diep stak."
Wat de schuld van de Niels Juel betreft, overweegt het Hof voorts dat dit schip, dat de vaarmanoeuvres van de Hajen en de Wado voor zich heeft zien afspelen, heeft afgewacht en niet tijdig waarneembare actie heeft genomen om haar koers te verleggen; pas toen bleek dat de Wado te lang bakboord bleef doorkomen, heeft de Niels Juel hard stuurboordroer gegeven om voor de Wado langs weg te komen. Dit vaargedrag getuigt volgens het Hof niet van goed zeemanschap (r.o. 11). Wat de schuld van de Hajen betreft, oordeelt het Hof voorts dat, anders dan de Rechtbank had overwogen, het vaargedrag van de Hajen niet in dusdanig ver verwijderd verband staat met de aanvaring dat aan haar geen schuld kan worden toegerekend. De door de Wado ingezette uitwijkmanoeuvre werd uitsluitend veroorzaakt door het vaargedrag van de Hajen: zij heeft uitsluitend door de Hajen van haar koers moeten afwijken en zij is daarbij zelf steeds in haar helft van het vaarwater gebleven. De onnodig sterke naar bakboord verrichte koerscorrectie van de Wado, die daarop is gevolgd en vermoedelijk mede is veroorzaakt door de emotie en de paniek van het moment, staat niet op zichzelf maar hangt daar direct mee samen en kan niet als rechtens enig relevante oorzaak van de aanvaring worden aangemerkt, aldus het Hof (r.o. 12).
13. Ten aanzien van de schuld van de Wado aan de aanvaring stelt het Hof voorop dat niet is komen vast te staan dat de Wado onverantwoordelijk hard voer en ook niet dat zij haar snelheid niet of te laat heeft aangepast aan de situatie ter plaatse. Ook staat volgens het Hof vast dat de door de Wado verrichte navigatiemanoeuvres op zichzelf juist waren. De fout die de Wado heeft gemaakt is naar het oordeel van het Hof dat zij, naar achteraf is gebleken, bij haar bakboordmanoeuvre om weer terug te komen in de diepe vaargeul, een te harde bakboordzwaai heeft gemaakt, deze te lang heeft doorgezet en zich niet tijdig genoeg heeft opgestrekt naar stuurboord. Uit het door de deskundigen verrichte onderzoek is gebleken dat dit te hard en te ver naar bakboord doorschieten van de Wado niet geweten kan worden door de door Ballast Nedam gestelde werking van de grondzuiging. De Wado is (in ieder geval mede) afgegaan op waarnemingen van zich aan boord bevindende apparatuur en de daaruit blijkende en de niet met de werkelijkheid overeenstemmende ligging van de boei NK1-ZK2 en zij verkeerde in de onjuist gebleken veronderstelling, dat zij geen of slechts beperkt water onder de kiel had. Zij heeft dus een taxatiefout gemaakt en heeft daardoor harder bakboordroer gegeven dan nodig was. Deze fout heeft naar uit de gegevens moet worden afgeleid, bijgedragen aan de ontstane aanvaring, aldus het Hof (r.o. 13).
14. De schuld van de Hajen, de Wado en de Niels Juel afwegende is het Hof tot het oordeel gekomen dat de schuld aan de aanvaring voor 50% aan de Hajen, voor 25% aan de Wado en voor 25% aan de Niels Juel moet worden toegerekend (r.o. 15).
15. Ballast Nedam is tegen het arrest van het Hof (tijdig) in cassatie gekomen met een uit zes onderdelen opgebouwd middel. Denemarken heeft het middel bestreden en geconcludeerd tot verwerping van het door Ballast Nedam ingestelde cassatieberoep. Voorts heeft Denemarken van zijn kant incidenteel cassatieberoep ingesteld met een uit zeven onderdelen opgebouwd middel. Ballast Nedam heeft dit middel bestreden en geconcludeerd tot verwerping van het door Denemarken ingestelde incidenteel cassatieberoep.
Het principaal beroep
16. Onderdeel 1 van het in het principaal beroep voorgestelde middel beklaagt zich in vier subonderdelen over de weergave door het Hof - in r.o. 6 van het bestreden arrest - van het door Ballast Nedam in hoger beroep ingenomen standpunt. Anders dan het Hof heeft overwogen, is door Ballast Nedam niet betoogd dat de Wado "te hard bakboord heeft gegeven en daarbij te lang bakboord doorzette", doch heeft zij dit verwijt van Denemarken juist uitdrukkelijk betwist (subonderdeel 1.a). Volgens het onderdeel heeft Ballast in werkelijkheid betoogd dat de Wado geen enkele schuld heeft (omdat - kort gezegd - de Wado haar noodgedwongen uitwijkmanoeuvre naar stuurboord met een sterke bakboordmanoeuvre mocht en moest corrigeren, de Wado bij het inzetten van deze bakboordmanoeuvre niet erop bedacht behoefde te zijn dat ook de Niels Juel op de voor de Wado bestemde vaarhelft zou gaan en blijven varen, de Wado direct al het mogelijke heeft gedaan om weer tijdig naar bak boord uit te strekken, en de Wado steeds op haar eigen vaarhelft is gebleven terwijl de veel wendbare Hajen en Niels Juel geen poging hebben gedaan om naar hun eigen vaarhelft terug te keren) en meer subsidiair een beroep gedaan op error in extremis (subonderdeel 1.b). Daarom getuigt het oordeel van het Hof - in r.o. 13 - om de medeschuld van de Wado op het reeds als vaststaand aangenomen feit dat de Wado "te hard en te lang" naar bakboord heeft gekoerst op een miskenning van 's Hofs taak als appelrechter, althans is dit oordeel in het licht van de stellingen van Ballast Nedam onvoldoende gemotiveerd (subonderdeel 1.c). Deze klacht wordt door het onderdeel voorts aangedrongen met de stelling dat, zoals Ballast Nedam eveneens had betoogd, het niet aangaat om op basis van "wijsheid achteraf" te oordelen dat de bakboordmanoeuvre te hard is geweest of te lang is doorgezet (subonderdeel 1.d).
17. Het onderdeel is m.i. tevergeefs voorgesteld, ook indien juist zou zijn dat het Hof in r.o. 6 het door Ballast Nedam in hoger beroep betrokken standpunt niet correct zou hebben weergegeven. Anders dan het onderdeel kennelijk veronderstelt, blijkt uit het bestreden arrest niet dat het in r.o. 13 neergelegde oordeel van het Hof dat de Wado bij haar bakboordmanoeuvre om weer terug te komen in de diepe vaargeul een te harde bakboordzwaai heeft gemaakt, deze te lang heeft doorgezet en zich niet tijdig genoeg heeft opgestrekt naar stuurboord, berust op erkenning door Ballast Nedam van een daartoe strekkende stelling van Denemarken. Zijn oordeel dat de Wado te hard en te ver naar bakboord is doorgeschoten, heeft het Hof kennelijk op basis van een zelfstandige waardering van de gebleken toedracht van de aanvaring afgeleid uit de vaststaande feiten dat de Wado, die na de stuurboordmanoeuvre om de Hajen te ontwijken ten onrechte meende geen water meer onder de kiel te hebben en op grond van de PPS haar positie ten opzichte van de vaargeul verkeerd beoordeelde, hard bakboord roer heeft gegeven, terwijl een tamelijk bescheiden koerscorrectie naar bakboord voldoende was geweest om niet in ondiep water te belanden, en dat er genoeg ruimte was om de Niels Juel zonder problemen bakboord op bakboord te passeren. De subonderdelen 1.a t/m 1.c, falen daarom reeds wegens gebrek aan belang. Subonderdeel 1.d faalt eveneens. De "wijsheid achteraf" die het Hof volgens het middel ten onrechte een rol heeft laten spelen bij de beoordeling van het vaargedrag van de Wado, berust op het vaststaande feit dat op de Wado bij het inzetten van de stuurboordcorrectie ten onrechte werd gedacht dat het schip praktisch aan de grond zat en dat deze onjuiste veronderstelling mede was ingegeven doordat de stuurman van de Wado - ten onrechte - mede navigeerde op het PPS, waarop de werkelijke positie van de Wado verkeerd werd aangegeven. Het valt niet in te zien dat het Hof dit feit bij zijn beoordeling van het vaargedrag van de Wado niet mocht betrekken.
18. Onderdeel 2 van het middel acht het oordeel van het Hof dat de Wado "te hard en te lang" naar bakboord zou hebben gekoerst (voorts) niet te rijmen met hetgeen het Hof in r.o. 9 t/m 12 van zijn arrest heeft overwogen met betrekking tot het vaargedrag van de Hajen, de noodsituatie die daardoor voor de Wado ontstond, het vaargedrag van de Niels Juel, de snelheid van de Wado, en het oordeel van het Hof dat de uitwijkmanoeuvre uitsluitend werd veroorzaakt door het vaargedrag van de Wado en dat de Wado steeds in haar helft van het vaarwater is gebleven.
19. Ook dit onderdeel acht ik niet aannemelijk. Het onderdeel verliest uit het oog dat de omstandigheid dat de Hajen en de Niels Juel verkeerd vaargedrag kan worden verweten rechtens niet uitsluit het oordeel dat de aanvaring mede een gevolg is van een omstandigheid die aan de Wado kan worden toegerekend. Het oordeel van het Hof dat de door Wado ingezette uitwijkmanoeuvre uitsluitend werd veroorzaakt door het vaargedrag van de Hajen, dat de Wado uitsluitend door de Hajen van haar koers heeft moeten afwijken en dat de Wado daarbij steeds in haar helft van het vaarwater in gebleven, staat derhalve niet in de weg aan het oordeel dat de Wado bij het uitvoeren van die door haar, door het vaargedrag van de Hajen opgedrongen uitwijkmanoeuvre een fout heeft gemaakt die de aanvaring mede tot gevolg heeft gehad. Van een ongerijmdheid in het oordeel van het Hof is geen sprake.
20. Onderdeel 3 van het middel bouwt voort op de klacht van onderdeel 2 en moet het lot daarvan delen. Voor zover het onderdeel nog als zelfstandige klacht naar voren brengt dat het Hof de fout in de uitwijkmanoeuvre van de Wado - het te lang en te hard bakboord geven - niet had mogen beoordelen naar hetgeen achteraf is gebleken, doch had moeten beoordelen naar hetgeen bij het inzetten resp. het voortzetten ervan aan boord van de Wado bekend was, berust het op een onjuiste rechtsopvatting. Het stond het Hof vrij om bij de beoordeling van het vaargedrag van de Wado in aanmerking te nemen niet alleen hetgeen bij het uitvoeren van de uitwijkmanoevre aan boord van de Wado bekend was, maar ook met hetgeen aan boord van de Wado bekend had kunnen en behoren te zijn. Dat het Hof bij de beoordeling van het vaargedrag van de Wado in aanmerking heeft genomen dat de Wado bij haar navigatie (in ieder geval mede) is afgegaan op waarnemingen van zich aan boord bevindende apparatuur die daarvoor niet bestemd is - het PPS -getuigt niet van een onjuiste rechtsopvatting.
21. Onderdeel 4 van het middel neemt in twee subonderdelen stelling tegen de gronden waarop het Hof zijn oordeel heeft gebaseerd dat de Wado een taxatiefout heeft gemaakt en daardoor harder bakboordroer heeft gegeven dan nodig was. Die gronden zijn (a) dat de Wado (in ieder geval) mede is afgegaan op waarnemingen van zich aan boord bevindende apparatuur en de daaruit blijkende niet met de werkelijkheid overeenstemmende ligging van de boei NK1-ZK1 en (b) dat zij in de onjuist gebleken veronderstelling verkeerde dat zij geen of slechts beperkt water onder de kiel had.
22. Subonderdeel 4.a klaagt dat de eerstbedoelde grond berust op een ontoereikende motivering, nu Ballast Nedam steeds heeft betoogd dat de Wado zich niet heeft laten (mis)leiden door de onjuiste weergave van de ligging van de betreffende boei in de GPS/PPS en dat zij juist "op zicht" voer. Het Hof had derhalve niet zonder enige motivering het tegendeel van het betoog van Ballast Nedam als vaststaand mogen aannemen, aldus het subonderdeel.
23. Het subonderdeel faalt. In het licht van de hierboven onder 2.(xv) bedoelde uitspraak van de Raad voor de Scheepvaart, heeft het Hof de stelling van Ballast Nedam dat de Wado juist "op zicht" voer, kennelijk niet aannemelijk geoordeeld. Dit feitelijke oordeel is, mede in aanmerking genomen hetgeen het Hof als vaststaand heeft aangenomen met betrekking tot de wijze waarop de Wado de bakboordmanoeuvre heeft uitgevoerd, ook zonder nadere motivering, niet onbegrijpelijk.
24. Subonderdeel 4.b keert zich tegen de onder (b) bedoelde grond en betoogt dat, ook al berustte de betreffende - inderdaad onjuiste - veronderstelling van de Wado op het feit dat de beide dieptemeters op nul uitsloegen, het Hof heeft miskend dat de Wado in de bestaande noodtoestand redelijkerwijs geen tijd had om deze nulmeting aan de hand van andere systemen en kaarten te verifiëren.
25. Ook dit subonderdeel is naar mijn oordeel tevergeefs voorgesteld. In de visie van het Hof had de Wado behoren te weten dat zij zich, toen de bakboordmanoeuvre werd ingezet, (nog) niet in onveilig water bevond. Die visie vindt steun in de vaststaande feiten, waaronder het feit dat de Wado geregeld op en neer voer in het Noorder Buitenkanaal en dus bekend geacht kon worden met de situatie van het vaarwater ter plaatse en het feit dat de boei NK1-NK2 buiten was te zien en de Wado dus op de hoogte had kunnen zijn van haar werkelijke positie. Tegen deze achtergrond is, ook zonder nadere motivering, niet onbegrijpelijk dat het Hof zijn oordeel dat de Wado een taxatiefout heeft gemaakt mede heeft gebaseerd op het feit dat de Wado in de onjuist gebleken veronderstelling verkeerde dat zij geen of slechts beperkt water onder de kiel had.
26. Onderdeel 5 verwijt het Hof niet dan wel onvoldoende gemotiveerd te hebben gerespondeerd op het betoog van Ballast Nedam dat, indien de Wado al enige fout heeft gemaakt bij haar bakboormanoeuvre, deze geheel in het niet valt bij de fouten van de Hajen en de Niels Juel en dat de eventuele fout van de Wado op grond van error in extremis haar niet kan worden toegerekend. Het onderdeel wijst erop dat voor het betoog van Ballast Nedam van belang is dat - ook volgens het Hof - de oorzaak van de aanvaring ligt in het vaargedrag van de Hajen, dat de Wado daardoor in een noodsituatie is gebracht waarop de Wado op zichzelf juist heeft gereageerd, dat de Niels Juel geheel nodeloos intussen dezelfde fout als de Hajen maakte, en dat de Niels Juel, ondanks haar grotere wendbaarheid niets heeft gedaan om uit het vaarwater van de Wado te komen terwijl de Wado alles heeft gedaan om zich weer naar stuurboord uit te strekken en daarbij steeds binnen haar eigen vaarhelft is gebleven (subonderdeel 5.a), alsmede, wat het beroep op error in extremis betreft, dat de bakboordmanoeuvre door het Hof is gekwalificeerd als een "achteraf gebleken taxatiefout" en dat de noodsituatie bij de Wado begrijpelijke emotie en paniek heeft veroorzaakt (subonderdeel 5.b).
27. Voor zover het onderdeel het Hof verwijt in het geheel niet te hebben gerespondeerd op het bedoelde betoog van Ballast Nedam mist het feitelijke grondslag. Het Hof is op basis van zijn beoordeling van het vaargedrag van de bij de aanvaring betrokken schepen tot een schuldverdeling gekomen, waarin ook de Wado - voor 25% - is betrokken. Daarin ligt besloten dat het Hof het betoog van Ballast Nedam dat, indien de Wado al enige fout heeft gemaakt bij haar bakboormanoeuvre, deze geheel in het niet valt bij de fouten van de Hajen en de Niels Juel, heeft verworpen. De klacht dat 's Hof motivering ontoereikend is, faalt evenzeer. In de overwegingen van het Hof met betrekking tot de wijze waarop de Wado haar bakboordmanoeuvre heeft ingezet en uitgevoerd en inzake het verwijt dat de Wado in dat verband kan worden gemaakt met betrekking tot waarnemingen die haar vaargedrag bij die manoeuvre hebben bepaald, ligt een begrijpelijke en toereikende verwerping van het betoog van Ballast Nedam besloten. 's Hofs oordeel komt, sterk verweven als het is met waarderingen van feitelijke aard, voor verdere toetsing in cassatie niet in aanmerking. Hetzelfde geldt voor het beroep van Ballast Nedam op error in extremis. 's Hofs oordeel inzake het vaargedrag van de Wado komt erop neer dat van de Wado, hoezeer ook in het nauw gebracht door het vaargedrag van de Hajen, een andere, minder gevaarlijke reactie op de situatie had mogen worden gevergd en dat derhalve niet gesproken kan worden van een geval waarin de Wado rechtens geen enkel (substantieel) verwijt valt te maken. Dit oordeel sluit een beroep op error in extremis uit (zie bijv. HR 11 november 1983, NJ 1984, 331), zodat ook zonder nadere motivering niet onbegrijpelijk is dat het Hof Ballast Nedam in haar beroep op error in extremis niet heeft gevolgd.
28. Onderdeel 6 van het middel klaagt dat het Hof, nu het tot een sterk van het Rechtbankvonnis afwijkende schuldverdeling is gekomen, dat vonnis ten onrechte en/of onbegrijpelijkerwijs heeft bekrachtigd.
29. Het onderdeel verliest uit het oog dat de door het Hof uitgesproken bekrachtiging van het vonnis van de Rechtbank uitsluitend betrekking heeft op het dictum daarvan (het gelasten van een comparitie van partijen) en niet op de door de Rechtbank gebezigde gronden. De klacht faalt derhalve.
30. De slotsom is dat het principaal beroep tevergeefs is ingesteld.
Het incidenteel beroep
31. Onderdeel 1 van het in het incidenteel beroep voorgestelde middel keert zich tegen de vaststelling door het Hof - in r.o. 12 van zijn arrest - dat de Hajen ruim tevoren geweten moet hebben dat de Wado inkomend was met gebaggerd zand. Het onderdeel acht deze vaststelling onbegrijpelijk dan wel onvoldoende gemotiveerd, nu Denemarken steeds heeft volgehouden dat de Hajen niet op de komst van de Wado bedacht is geweest (zij dacht dat de Wado het Zuider Buitenkanaal in zou gaan) en de juistheid van deze stelling, na aanvankelijk door Ballast Nedam te zijn betwist, nadien als uitgangspunt heeft gegolden in de procedure.
32. De klacht faalt. De Rechtbank heeft in haar tussenvonnis van 2 september 1999 overwogen en beslist dat voor een veronderstelling aan boord van de Hajen dat de Wado het Zuider Buitenkanaal in zou gaan geen grond was en dat in elk geval duidelijk had moeten zijn dat deze veronderstelling onjuist was toen de Wado naar bakboord ging, het Noorder Buitenkanaal in. Deze vaststelling is in hoger beroep niet bestreden. Tegen deze achtergrond is de gewraakte vaststelling door het Hof, ook zonder nadere motivering, niet onbegrijpelijk.
33. In onderdeel 2 van het middel wordt bezwaar gemaakt tegen het oordeel van het Hof - in het slot van r.o. 8 - dat de Hajen en de Wado elkaar ten slotte op heel korte afstand zijn gepasseerd, zodanig dat gesproken kan worden van een "near miss". Het onderdeel acht het oordeel van het Hof onbegrijpelijk dan wel onvoldoende gemotiveerd, omdat - naar de Rechtbank in haar tussenvonnis van 2 september 1999 onbestreden in hoger beroep heeft vastgesteld - de afstand tussen beide schepen 40-50 yards bedroeg, een afstand die, gelet op de breedte van de Wado en de Hajen, volgens het onderdeel niet zonder meer als een "near miss" kan worden aangemerkt.
34. Al aangenomen dat Denemarken belang heeft bij deze klacht, acht ik de door het Hof gebezigde kwalificatie "near miss", gelet ook op de andere afmetingen van beide schepen (de Wado heeft een lengte van 116,82 meter, de Hajen van 54 meter) en het feit dat in het deskundigenbericht wordt gesproken van een "ongewenst korte afstand" waarop de beide schepen elkaar passeerden (blz. 14), niet onbegrijpelijk. Het onderdeel faalt.
35. Onderdeel 3 van het middel keert zich in drie subonderdelen tegen het uitgangspunt van het Hof dat voorafgaande aan de aanvaring tussen de Wado en de Niels Juel de Hajen zich ver ten zuiden van de 77? lichtenlijn bevond.
36. Subonderdeel 3.a voert aan dat Denemarken tegen de vaststelling door de Rechtbank dat de Hajen zich ver ten zuiden van de 77? lichtenlijn bevond in hoger beroep een grief heeft aangevoerd met het betoog dat de Hajen weliswaar verzuidelijkt was, maar dat haar positie zodanig was dat een stuurboordmanoeuvre van de Wado niet of nauwelijks noodzakelijk was. Door op deze grief niet in te gaan, is het Hof in zijn motiveringsplicht tekort geschoten, nu niet zonder meer valt in te zien waarom de grief ongegrond is, aldus het subonderdeel.
37. Het Hof heeft overwogen dat de Wado de door het vaargedrag van de Hajen in het leven geroepen situatie terecht als een noodsituatie heeft ervaren en dat de schepen, na de stuurboordmanoeuvre van de Wado en na de op het laatste moment ingezette stuurboordbeweging van de Hajen elkaar op heel korte afstand hebben gepasseerd. In deze overwegingen ligt besloten dat en waarom het Hof het betoog van Denemarken dat de positie van de Hajen zodanig was dat een stuurboordmanoeuvre van de Wado niet of nauwelijks noodzakelijk was, onaannemelijk heeft geoordeeld. Tot een nadere motivering was het Hof niet gehouden.
38. Subonderdeel 3.b bouwt voort op subonderdeel 3.a en moet het lot daarvan delen.
39. Subonderdeel 3.c, dat het Hof verwijt ten onrechte voorbij te zijn gegaan aan het bewijsaanbod van Denemarken inzake onder meer "de positie van de Hajen en de Niels Juel" en onbegrijpelijk te hebben beslist door te oordelen - in r.o. 16 van het bestreden arrest - dat het te dezen zou gaan om een "niet nader gespecificeerd bewijsaanbod", kan evenmin tot cassatie leiden. Waar het bewijsaanbod van Denemarken slechts betrekking had op de door Denemarken gestelde positie van de Hajen (en de Niels Juel) en niet op de stelling van Denemarken dat die positie zodanig was dat een stuurboordmanoeuvre van de Wado niet of nauwelijks noodzakelijk was, is niet onbegrijpelijk dat het Hof dat bewijsaanbod als onvoldoende gespecificeerd heeft aangemerkt. Geen rechtsregel verbiedt een bewijsaanbod op deze grond te passeren.
40. Onderdeel 4 komt in vier subonderdelen met motiveringsklachten op tegen het oordeel van het Hof dat - kort gezegd -de Wado door het vaargedrag van de Hajen noodgedwongen haar koers heeft moeten verleggen naar onveilig (ondiep) water en uit de diepe vaargeul was geraakt.
41. Subonderdeel 4.a acht met name in het licht van de uitspraak van de Raad voor de Scheepvaart, waaruit blijkt dat de Wado zich na haar koersverlegging nog steeds in ruim vaarwater bevond, onbegrijpelijk het oordeel van het Hof dat de Wado haar koers heeft verlegd naar onveilig diep water.
42. Het subonderdeel berust m.i. op een verkeerde lezing van het bestreden arrest en moet reeds daarom falen. Het Hof heeft niet geoordeeld dat de Wado door de stuurboordmanoeuvre daadwerkelijk in ondiep/onveilig water is terecht gekomen (dat was de door het Hof in r.o. 13 van zijn arrest als onjuist aangemerkte perceptie van de Wado; de Wado bevond zich nog slechts buiten de diepe vaargeul), doch heeft geoordeeld dat de Wado door de stuurboordmanoeuvre "aanstuurde" op onveilig vaarwater en daarom genoodzaakt was vervolgens weer bakboordroer te geven om de diepe vaargeul weer op te zoeken.
43. Tegen deze achtergrond is, anders dan subonderdeel 4.b betoogt, niet onbegrijpelijk dat het Hof in r.o. 9 van zijn arrest in aanmerking heeft genomen dat de Wado besefte dat zij uit de diepe vaargeul was geraakt en, in r.o. 10, dat de Wado bakboordroer gaf om de diepe vaargeul weer op te zoeken: bij onveranderde koers zou, daargelaten de onjuiste veronderstelling op de Wado dat men reeds in onveilig water terecht gekomen was, de Wado door de stuurboordmanoeuvre buiten veilig vaarwater zijn geraakt.
44. Subonderdeel 4.c bestrijdt het oordeel van het Hof - in r.o. 9 - dat de Wado de situatie "naar uit de gegevens moet worden afgeleid", terecht als noodsituatie heeft ervaren, als onbegrijpelijk dan wel onvoldoende gemotiveerd, in de eerste plaats omdat het Hof niet heeft aangegeven welke gegevens het Hof daarbij op het oog heeft gehad en in de tweede plaats omdat Denemarken heeft betoogd dat - kort gezegd - van een noodsituatie geen sprake was omdat de Wado alle tijd en ruimte had om naar bakboord terug te sturen en haar oude koers te hervatten, zonder dat het Hof heeft aangegeven waarom dit betoog ongegrond is.
45. De klacht komt mij niet aannemelijk voor. Het Hof heeft vastgesteld dat de Hajen zich had laten afdrijven en wel tot recht in de koerslijn van de Wado en dat de Hajen geen aanstalte maakte haar stuurboordzijde van het vaarwater op te zoeken. Voorts heeft het Hof vastgesteld dat de Wado, om een aanvaring te voorkomen, een stuurboordmanoeuvre heeft ingezet en daardoor de diepe vaargeul verliet en aanstuurde op het ondiepe water, en dat de Hajen, pas nadat de stuurboordmanoeuvre door de Wado was ingezet, heeft gereageerd door naar stuurboord uit te varen en haar noordelijke helft van het vaarwater weer op te zoeken, waarna de schepen elkaar op zeer korte afstand zijn gepasseerd. Tegen deze achtergrond is niet onbegrijpelijk dat het Hof heeft geoordeeld dat de Wado de situatie terecht als een noodsituatie heeft ervaren.
46. Subonderdeel 4.d bouwt voort op de eerdere subonderdelen van onderdeel 4 en moet het lot daarvan delen.
47. Onderdeel 5 van het middel richt in vier subonderdelen zijn pijlen op het oordeel van het Hof met betrekking tot de rol van de Niels Juel in het onstaan van de aanvaring.
48. Subonderdeel 5.a komt op tegen de vaststelling van het Hof - in r.o. 10 - dat de Wado hard bakboordroer heeft gegeven om meteen daarop te constateren dat de Niels Juel intussen ook ruimschoots in de voor de Wado geldende stuurboordzijde van het kanaal terecht was gekomen. Volgens het subonderdeel is deze vaststelling onbegrijpelijk in het licht van de door de Rechtbank vastgestelde feiten dat de Niels Juel zich tot vrij kort voor de aanvaring ten noorden van de 77? lichtenlijn bevond, dat de Niels Juel geleidelijk aan in de zuidelijke helft van het vaarwater was verdaagd, alsmede in het licht van de vaststelling van het Hof dat de aanvaring ca. twee scheepsbreedtes van het midden van het vaarwater heeft plaatsgevonden.
49. De klacht faalt. De door het subonderdeel genoemde vaststellingen door Rechtbank en Hof sluiten het oordeel van het Hof niet uit en maken dit oordeel dus ook niet onbegrijpelijk. Daarbij dient in aanmerking te worden genomen dat de kern van het verwijt dat het Hof de Niels Juel heeft gemaakt hierin bestaat dat de Niels Juel zich op een hinderlijke positie voor tegemoet komende schepen in de zuidelijke helft van het vaarwater lag en dat de Niels Juel, hoewel zij de vaarmanoeuvres van de Hajen en de Wado voor zich had zien afspelen, heeft afgewacht en niet tijdig waarneembare actie heeft ondernomen om haar koers te verleggen, doch daarmee heeft gewacht tot bleek dat de Wado te lang bakboord bleef doorkomen. De ernst van dit verwijt wordt niet bepaald door de plaats waar de Niels Juel zich in de zuidelijke helft van het vaarwater bevond, maar dàt zij zich in die zuidelijke vaarhelft bevond.
50. In subonderdeel 5.b wordt onbegrijpelijk genoemd het oordeel van het Hof - in r.o. 12 - dat de Niels Juel in de zuidelijke helft van het vaarwater lag op een hinderlijke positie voor tegemoetkomende schepen en ruimte had moeten maken voor de Wado door tijdig naar stuurboord te sturen. De onbegrijpelijkheid zou hierin bestaan dat de Raad voor de Scheepvaart in zijn uitspraak heeft vastgesteld dat ondanks de verzuidelijkte positie van de Niels Juel genoeg ruimte voor de Wado bestond om in het zuidelijke gedeelte van het vaarwater te varen (blz. 39) en dat de Rechtbank heeft vastgesteld dat een tamelijk bescheiden koerscorrectie naar bakboord voor de Wado voldoende was geweest om niet in ondiep water te belanden, terwijl er zeker genoeg ruimte was om de Niels Juel zonder problemen bakboord op bakboord te passeren.
51. Ook deze motiveringsklacht mist m.i. doel. Zij verliest uit het oog dat, daargelaten of onder normale omstandigheden de door de Niels Juel gelaten ruimte voor de Wado voldoende zou zijn geweest om de Niels Juel zonder problemen bakboord op bakboord te passeren, de Niels Juel in de gegeven omstandigheden (de "near miss" tussen de Wado en de Hajen, de bakboordzwaai van de Wado om terug te keren naar de diepe vaargeul) in de zuidelijke vaarhelft hinderlijk lag voor de haar tegemoetkomende Wado en, ondanks het feit dat zij de vaarmanoeuvres van de Hajen en de Wado voor zich heeft zien afspelen, niet tijdig in actie is gekomen om naar de voor haar bestemde vaarhelft terug te keren. Tegen deze achtergrond acht ik het gewraakte oordeel van het Hof niet onbegrijpelijk.
52. De door subonderdeel 5.c aangevoerde motiveringsklacht tegen 's Hofs oordeel dat het vaargedrag van de Niels Juel niet van goed zeemanschap getuigt, kan m.i. evenmin slagen.
53. In aanmerking genomen dat vaststaat dat de Niels Juel zonder aanwijsbare reden buiten de eigen stuurboordhelft van het vaarwater was terecht gekomen, dat de Niels Juel de vaarmanoeuvres van de Hajen en de Wado voor zich had zien afspelen en niettemin geen actie heeft genomen om haar koers te verleggen, doch daarmee heeft gewacht tot bleek dat de Wado te lang bakboord bleef doorkomen, is 's Hofs oordeel niet onbegrijpelijk.
54. Onderdeel 5.d bouwt voort op de eerdere subonderdelen van onderdeel 5 en moet het lot daarvan delen.
55. Onderdeel 6 van het middel neemt in twee subonderdelen stelling tegen het oordeel van het Hof inzake het vaargedrag van de Wado.
56. Subonderdeel 6.a acht het oordeel van het Hof - in r.o. 13 - dat niet is komen vast te staan dat de Wado onverantwoordelijk hard voer en dat zij haar snelheid niet of te laat heeft aangepast aan de situatie ter plaatse onvoldoende gemotiveerd.
57. In de uitspraak van de Raad voor de Scheepvaart werd geoordeeld dat de Wado te hard voer, doch in het deskundigenbericht is opgemerkt dat de door de Wado gevoerde snelheden gangbaar en acceptabel waren. Tegen deze achtergrond is, ook zonder nadere motivering, niet onbegrijpelijk dat het Hof tot het oordeel is gekomen dat niet is komen vast te staan dat de Wado onverantwoordelijk hard heeft gevaren of haar snelheid niet voldoende heeft aangepast. Het subonderdeel faalt.
58. Subonderdeel 6.b acht onbegrijpelijk dat het Hof de veronderstelling van de Wado dat zij op een ondiepte terecht was gekomen in r.o. 13 afdoet als een taxatiefout, nu de onjuiste veronderstelling van de Wado mede was gebaseerd op het navigeren op de PPS en de Raad voor de Scheepvaart over deze wijze van navigeren de staf heeft gebroken.
59. De omstandigheid dat het Hof de fout van de Wado heeft gekwalificeerd als een taxatiefout, heeft het Hof niet ervan weerhouden om de Wado voor een substantieel gedeelte in de schuldverdeling te betrekken. De door het Hof gegeven kwalificatie betekent derhalve niet dat het Hof heeft geoordeeld dat de Wado geen of slechts in geringe mate een verwijt treft. In dit licht faalt het subonderdeel wegens gebrek aan belang.
60. Subonderdeel 7 van het middel beklaagt zich in twee subonderdelen over het oordeel van het Hof - in r.o. 14 - dat de onnodig sterke naar bakboord verrichte koerscorrectie van de Wado direct samenhangt met het vaargedrag van de Hajen.
61. Subonderdeel 7.a betoogt dat dit oordeel getuigt van een onjuiste rechtsopvatting, dan wel onvoldoende is gemotiveerd, en voert daartoe aan dat voor de Wado alle tijd en ruimte bestond om rustig naar bakboord terug te sturen en dat de Wado haar onjuiste manoeuvre enkel en alleen heeft gemaakt omdat zij in de onjuiste veronderstelling verkeerde dat zij op een ondiepte liep.
62. Het subonderdeel faalt. Zoals reeds bij subonderdeel 4.c werd aangetekend, heeft het Hof vastgesteld dat de Hajen zich had laten afdrijven en wel tot recht in de koerslijn van de Wado en dat de Hajen geen aanstalte maakte haar stuurboordzijde van het vaarwater op te zoeken. Voorts heeft het Hof vastgesteld dat de Wado, om een aanvaring te voorkomen, een stuurboordmanoeuvre heeft ingezet en daardoor de diepe vaargeul verliet en aanstuurde op het ondiepe water, en dat de Hajen, pas nadat de stuurboordmanoeuvre door de Wado was ingezet, heeft gereageerd door naar stuurboord uit te varen en haar noordelijke helft van het vaarwater weer op te zoeken, waarna de schepen elkaar op zeer korte afstand zijn gepasseerd. In het licht van deze vaststellingen valt niet in te zien waarom 's Hofs oordeel dat de onnodig sterke naar bakboord verrichte koerscorrectie van de Wado direct samenhangt met het vaargedrag van de Hajen getuigt van een onjuiste rechtsopvatting (het subonderdeel geeft ook niet aan waarin de rechtschending van het Hof zou hebben bestaan) en is het oordeel van het Hof, ook zonder nadere motivering, niet onbegrijpelijk.
63. Subonderdeel 7.b veronderstelt dat het Hof zijn gewraakte oordeel mede heeft gebaseerd op zijn overweging dat de onjuiste koerscorrectie van de Wado vermoedelijk mede is veroorzaakt door de emotie en de paniek van het moment. In dat geval is het oordeel van het Hof volgens het subonderdeel onvoldoende gemotiveerd, omdat zonder nader motivering niet valt in te zien dat die emotie en paniek zouden zijn toe te rekenen aan de Hajen.
64. Ik verwijs naar de omstandigheden genoemd onder 62. In het licht daarvan is, ook zonder nadere motivering, geenszins onbegrijpelijk dat het Hof de emotie en paniek op de Wado heeft toegerekend aan de Hajen. Het subonderdeel faalt derhalve.
65. De slotsom is dat het incidenteel cassatieberoep tevergeefs is ingesteld.
Conclusie
De conclusie strekt tot verwerping van zowel het principaal als het incidenteel beroep.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden,