Uitspraak
RECHTBANK ZUTPHEN
Sector Civiel – Afdeling Familie
Zaaknummer: 126568 FA RK 11-2391
beschikking van de enkelvoudige kamer voor burgerlijke zaken d.d. 25 juli 2012
in de zaak tussen:
[verzoekster],
wonende te Virginia Beach, Verenigde Staten van Amerika,
verzoekster, hierna te noemen de vrouw,
advocaat: mr. E.L. Eijsberg te Capelle aan den IJssel,
en
[verweerder],
wonende te Ermelo,
verweerder, hierna te noemen de man,
advocaat: mr. R. Kaya te Enschede.
Het procesverloop
Dit verloop blijkt uit:
- het verzoekschrift met bijlagen, ingekomen op 25 november 2011;
- het exploot van betekening van 6 december 2011;
- het verweerschrift, tevens zelfstandig verzoek, met bijlagen, ingekomen op 16 februari 2012;
- het verweerschrift tegen het zelfstandige verzoek, met bijlagen, ingekomen op 22 maart 2012;
- de tussenbeschikking van deze rechtbank van 27 maart 2012;
- het journaalbericht met bijlage van mr. Heijne, kantoorgenoot van mr. Eijsberg, van 6 juni 2012;
- het journaalbericht met bijlagen van mr. Kaya van 29 juni 2012;
- het journaalbericht met bijlagen van mr. Kaya van 5 juli 2012;
- het journaalbericht met bijlagen van mr. Kaya van 10 juli 2012;
- het journaalbericht met bijlagen van mr. Eijsberg van 10 juli 2012;
- het proces-verbaal van de behandeling ter terechtzitting op 11 juli 2012.
De feiten
De vrouw is Amerikaans burger; de man heeft de Nederlandse nationaliteit. Zij zijn op 18 februari 2010 met elkaar gehuwd in Virginia Beach, Verenigde Staten van Amerika, in gemeenschap van goederen.
Uit dit huwelijk is geboren:
[dochter], geboren op [2010] te Schiedam.
Het verzoek
De vrouw verzoekt dat de rechtbank bij beschikking, voor zover mogelijk uitvoerbaar bij voorraad:
a) tussen partijen de echtscheiding zal uitspreken;
b) zal bepalen dat de verblijfplaats van [dochter] bij haar zal zijn;
c) zal bepalen dat de man zal bijdragen in de kosten van verzorging en opvoeding van de minderjarige met een bedrag van € 195,-- per maand;
d) de verdeling van de huwelijksgoederengemeenschap zal vaststellen op de door haar voorgestane wijze;
e) zal bepalen dat de verdeling van de zorg- en opvoedingstaken over [dochter] zal plaatsvinden op de door haar voorgestane wijze;
f) een beslissing zal geven omtrent de kosten van de procedure.
Zij stelt, naast hetgeen hiervoor als vaststaand is weergegeven, dat het huwelijk van partijen duurzaam is ontwricht, dat zij behoefte heeft aan en de man voldoende draagkracht heeft voor de verzochte bijdrage en dat het verzoek omtrent de verblijfplaats en de zorg- en opvoedingstaken in het belang is van de minderjarige.
Het verweer tevens zelfstandig verzoek
De man verzoekt dat de rechtbank het verzochte behoudens de echtscheiding zal afwijzen.
Hij verzoekt voorts dat de rechtbank bij beschikking, voor zover mogelijk uitvoerbaar bij voorraad:
- zal bepalen dat [dochter] zijn woonplaats zal volgen;
- (subsidiair) een contactregeling voor de vakanties zal bepalen.
Hij stelt dat het belang van [dochter] meebrengt dat zij in Nederland blijft.
Het verweer op het zelfstandig verzoek
De vrouw verzoekt dat de rechtbank het zelfstandige verzoek zal afwijzen en persisteert voor het overige.
De beoordeling
De rechtbank ziet aanleiding allereerst een inleidende opmerking te maken over het vraagstuk omtrent de rechtsmacht. Hoewel in de literatuur wel wordt verdedigd dat de Verordening (EG) nr. 2201/2003 van de Raad van de Europese Unie van 27 november 2003 ook van toepassing is voor Nederland wanneer sprake is van een internationale zaak waarbij een niet-lidstaat betrokken is, is de rechtbank van oordeel dat deze verordening slechts van toepassing is wanneer naast Nederland ten minste één andere lidstaat betrokken is. Daarvan is in dit geval geen sprake. Het Europese recht is immers tot stand gekomen om de betrekkingen tussen de lidstaten te regelen in het kader van het vrije verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal tussen de lidstaten en wordt in nationale kwesties slechts toegepast op gemeenschaps-onderdanen. Daarmee strookt niet een uitgangspunt dit recht in alle internationaal getinte kwesties automatisch toe te passen.
Ter zake van de echtscheiding dient gelet hierop te worden teruggevallen op artikel 4 van Pro het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (hierna: Rv), dat overigens deze visie ook onderstreept door in lid 1 een bevoegdheid te creëren voor het geval voormelde verordening niet van toepassing is, hetgeen niet nodig was geweest als in elke IPR-situatie de verordening wel toepasselijk zou worden geacht. Voor die situaties worden overigens de artikelen 3, 4 en 5 van de Verordening van overeenkomstige toepassing verklaard ter bepaling van de rechtsmacht.
Partijen hebben geen gemeenschappelijke nationaliteit en geen gemeenschappelijk woonland. Ten tijde van de indiening van het echtscheidingsverzoek was de Wet van 25 maart 1981, houdende regeling van het conflictenrecht inzake van ontbinding van het huwelijk en scheiding van tafel en bed en de erkenning daarvan etc., nog van toepassing. Gelet op artikel 1 lid 1 sub c van Pro die wet bepaalt Nederlands recht of echtscheiding kan worden verzocht en op welke gronden.
Nu de man erkent dat het huwelijk duurzaam is ontwricht, is het verzoek tot echtscheiding voor toewijzing vatbaar.
Ter zake van de verzoeken omtrent de hoofdverblijfplaats van en de verdeling van de zorg- en opvoedingstaken over de minderjarige dient allereerst te worden vastgesteld of de Nederlandse rechter rechtsmacht heeft. Op 1 mei 2011 is voor Nederland het Verdrag inzake de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning, de tenuitvoerlegging en de samenwerking op het gebied van ouderlijke verantwoordelijkheid en maatregelen ter bescherming van kinderen (Den Haag, 19 oktober 1996, Trb. 1997, 299, “Haags Kinderbeschermingsverdrag 1996”) in werking getreden. De Verenigde Staten zijn hierbij geen lid. Hoewel dit niet uitdrukkelijk in het verdrag is bepaald, moet ervan worden uitgegaan dat het verdrag niettemin van toepassing is indien hierop rechtsmacht kan worden gebaseerd en dat reciprociteit niet vereist is. De rechtsmacht hangt ingevolge artikel 5 van Pro het Verdrag in beginsel af van de gewone verblijfplaats van de minderjarige. Partijen verschillen van mening over de vraag waar deze gewone verblijfplaats zich bevindt.
Waar iemand zijn of haar gewone verblijfplaats heeft, hangt af van een waardering van de feitelijke omstandigheden. Daarbij spelen onder meer factoren een rol als de duur van het verblijf, de sociale verbondenheid met de omgeving en de redenen van het verblijf.
De rechtbank overweegt dat uit de feiten voldoende naar voren komt dat het vertrek van de vrouw met [dochter] naar de Verenigde Staten geen tijdelijk karakter had. De vrouw is Amerikaans burger en wilde zich met de minderjarige in de Verenigde Staten vestigen. De relatie met de man verkeerde in een moeilijke fase. Als deze zou verbeteren, was het de bedoeling dat de man ook naar de Verenigde Staten zou komen. Dat de man achteraf het gevoel heeft dat de vrouw die bedoeling niet had, maakt dit niet anders en blijft buiten betwisting dat de vrouw de bedoeling had zich definitief in de Verenigde Staten te vestigen met [dochter]. Het feit dat de man er in die situatie niet mee heeft ingestemd, doet er niet aan af dat inmiddels geruime tijd is verstreken gedurende welke tijd [dochter] in de VS heeft gewoond (in feite meer dan de helft van haar leven, waarbij de vrouw de verzorging van [dochter] voor haar rekening neemt en dat het haar bedoeling nog steeds is met [dochter] in de VS te blijven. Gelet hierop is de verblijfplaats van [dochter] gelegen in de VS.
Niet gezegd kan worden dat de vrouw [dochter] ongeoorloofd heeft overgebracht naar de VS. Partijen hebben hierover afspraken gemaakt en de man heeft met het vertrek ingestemd, weliswaar vanuit andere verwachtingen, maar dat doet aan de toestemming op dat moment niet af. De man heeft ook geen verzoek tot terugkeer ingediend. Het verzoek de hoofdverblijfplaats van [dochter] bij hem te bepalen kan niet als zodanig worden beschouwd.
Artikel 10 van Pro het Verdrag bepaalt, voor zover van belang, dat de autoriteiten van een verdragsluitende staat in de uitoefening van hun bevoegdheid om te beslissen over een verzoek tot echtscheiding bevoegd zijn maatregelen te nemen, maar alleen indien het kind zijn gewone verblijfplaats in een andere verdragsluitende staat heeft. Zoals overwogen, zijn de Verenigde Staten geen lid bij dit verdrag.
Kortom, aan het Verdrag kan geen rechtsmacht worden ontleend. In dit geval wordt teruggevallen op de bepalingen in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.
Heeft de Nederlandse rechter rechtsmacht met betrekking tot de echtscheiding, dan heeft hij, voor zover de hiervoor genoemde EU-Verordening niet van toepassing is, ingevolge artikel 4 lid 3 Rv Pro tevens rechtsmacht ter zake van de daarmee verband houdende nevenvoorzieningen. Met betrekking tot verzoeken tot regeling van het gezag en omgangsrecht verklaart de Nederlandse rechter zich onbevoegd indien hij zich wegens de geringe verbondenheid van de zaak met de rechtssfeer van Nederland niet in staat acht het belang van het kind naar behoren te beoordelen.
De rechtbank is van oordeel dat er voldoende verbondenheid met de Nederlandse rechtssfeer is, nu partijen in het verleden samen met hun dochter in Nederland hebben gewoond, de man daar nog woont en het kind mede de Nederlandse nationaliteit heeft. Ook bestaat voldoende zicht op de situatie van de beide ouders om een beslissing te kunnen geven over de hoofdverblijfplaats van de minderjarige en de verdeling van de zorg- en opvoedingstaken.
De man heeft geen zorgen geuit over de feitelijke verzorging van de minderjarige door de vrouw. Het bezwaar tegen vaststelling van de hoofdverblijfplaats bij de vrouw is dat er niet of nauwelijks contact zal zijn tussen de minderjarige en hem vanwege de afstand. Daar staat echter tegenover dat dit niet anders zal zijn indien de hoofdverblijfplaats van de minderjarige bij de man wordt bepaald en de vrouw niet naar Nederland terugkeert. Weliswaar sluit zij een terugkeer in die situatie niet uit, maar die opmerking biedt onvoldoende basis om ervan uit te gaan dat dit daadwerkelijk zal gebeuren.
De rechtbank kan het verzoek tot vaststelling van de hoofdverblijfplaats bij de ene of de andere ouder pas toewijzen als geconcludeerd kan worden dat partijen voldoende hebben gedaan om op basis van gelijkwaardigheid te overleggen over de ontstane situatie. Hiervoor wordt verwezen naar de uitspraak van de Hoge Raad van 13 april 2012, NJ 2012/245. Weliswaar is voldoende komen vast te staan dat de man heeft ingestemd met het vertrek van de vrouw en [dochter] naar de Verenigde Staten, maar op dat moment werd ervan uitgegaan dat de relatie nog te redden was. In eerste instantie is het de bedoeling van partijen geweest een toekomst in Nederland op te bouwen, getuige het feit dat de vrouw een verblijfsvergunning heeft aangevraagd.
Doordat de vrouw reeds met [dochter] naar de Verenigde Staten was vertrokken voordat de relatie door haar werd beëindigd, bevond de man zich bij het maken van afspraken over de gevolgen daarvan voor de verdeling van de zorgtaken over [dochter] van meet af aan als “vragende partij” in een achterstandspositie. Dit verhoudt zich niet met het wettelijke uitgangspunt van gelijkwaardig ouderschap. Dit betekent dat de rechtbank op dit moment niet kan beslissen op de verzoeken van partijen en dat zij nader met elkaar dienen te overleggen over de wijze waarop elk van hen invulling kan geven aan het ouderschap. De rol die de vrouw thans voor de man weggelegd acht, is daarbij wel zeer minimaal. Van haar kan verlangd worden meer te doen om de man in de gelegenheid te stellen zijn vaderrol uit te oefenen. Dit betekent dat ook een terugkeer van de vrouw naar Nederland niet op voorhand uitgesloten mag worden. Anderzijds dient de man er rekening mee te houden dat het feit dat [dochter] al geruime tijd bij de vrouw verblijft en nog niet geheel duidelijk is op welke wijze hij feitelijk de verzorging zou regelen indien het hoofdverblijf van [dochter] bij hem zou worden bepaald kan en zal meewegen bij de uiteindelijke beslissing van de rechtbank.
De beslissing wordt aangehouden met opdracht aan partijen om in overleg te treden. In afwachting van hun berichtgeving wordt geen voorlopige beslissing gegeven.
Ingevolge artikel 4 lid 3 Rv Pro heeft de Nederlandse rechter rechtsmacht ter zake van de door de vrouw verzochte bijdrage in de kosten van verzorging en opvoeding van de minderjarige.
Op het verzoek zal de rechtbank ingevolge artikel 4 van Pro het Verdrag inzake de Wet die van toepassing is op onderhoudsverplichtingen, gesloten te ‘s Gravenhage op 2 oktober 1973, Trb. 1974, 86, het recht van de staat Virginia dienen toe te passen, nu de onderhoudsgerechtigde daar haar gewone verblijfplaats heeft. Dat de Verenigde Staten bij het Verdrag geen lid zijn, is daarbij niet relevant, nu artikel 3 van Pro het Verdrag bepaalt dat de aangewezen wet van toepassing is, onafhankelijk van enig vereiste van wederkerigheid, zelfs indien het de wet van een niet-verdragsluitende staat betreft.
Afgaande op webinformatie van de Virginia Legislative Assembly (de wetgever van Virginia, http://leg1.state.va.us/) bestaat er in Virginia als uitgangspunt een forfaitair systeem, waarbij als weerlegbaar vermoeden geldt dat de daarin genoemde bedragen de juiste bedragen zijn (Code of Virginia, Title 20, Chapter 6). Voor zover de rechtbank kan vaststellen, overschrijdt de verzochte bijdrage het tabelbedrag niet, maar de belangrijkste kanttekening die daarbij gemaakt dient te worden is dat de tabellen zijn gebaseerd op bruto inkomen, terwijl het belastingsysteem in Virginia afwijkt van het Nederlandse en aannemelijk is dat bij een gelijk bruto inkomen in Virginia een hoger netto inkomen resteert. De man heeft verweer gevoerd tegen de hoogte van de verzochte bijdrage. Nu partijen nog niet in de gelegenheid zijn gesteld zich uit te laten over de inhoud van het recht van de staat Virginia op het gebied van kinderalimentatie en de consequenties daarvan voor het onderhavige verzoek, zal de rechtbank de zaak ook op dit punt aanhouden om partijen die gelegenheid alsnog te bieden.
Ter zake van de verdeling heeft de rechtbank eveneens rechtsmacht op grond van artikel 4 lid 3 juncto Pro artikel 827 Rv Pro. Op het verzoek is Nederlands recht van toepassing ingevolge het Haags Huwelijksvermogensverdrag 1978. Gesteld noch gebleken is dat partijen ten tijde van het sluiten een rechtskeuze hebben gemaakt en evenmin is gebleken van huwelijksvoorwaarden. Nu partijen geen gemeenschappelijke nationaliteit hebben, wordt het huwelijksvermogensrecht beheerst door het land van hun eerste huwelijksdomicilie, zijnde Nederland, en is sprake van een gemeenschap van goederen.
De rechtbank overweegt dat uit het feit dat de man zich heeft gerefereerd aan het oordeel van de rechtbank niet zonder meer mag worden afgeleid dat hij instemt met toewijzing van het verzoek. Een referte houdt niet méér in dan dat de desbetreffende partij de rechtbank verzoekt een in haar ogen juiste beslissing te nemen. Omdat dit meebrengt dat geen inhoudelijk verweer wordt gevoerd, kan een verzoek dan veelal worden toegewezen, maar daarvoor is wel vereist dat het verzoek aan de daaraan minimaal te stellen eisen voldoet. Dit betekent in ieder geval dat het de gronden moet bevatten waarop het verzoek rust.
De vrouw heeft aangevoerd dat het haar niet duidelijk is wat deel uitmaakt van de huwelijksgoederengemeenschap. De man heeft meerdere schulden zonder haar medeweten gemaakt. De vrouw stelt voor deze aan de man toe te delen. De persoonlijke bezittingen zijn al verdeeld. De inboedel, behoudens de kinderkamer, kan bij de man achterblijven.
Nu beide partijen niet weten welke schulden zij hebben, acht de rechtbank de vordering van de vrouw op dit punt te onbepaald. De spullen van [dochter] dienen bij haar te zijn. De man heeft daarmee ingestemd, zodat aangenomen wordt dat partijen dit in overleg kunnen regelen. Het verzoek van de vrouw wordt gelet hierop afgewezen.
De beslissing
De rechtbank:
spreekt de echtscheiding uit tussen partijen op 18 februari 2010 in Virginia Beach, Verenigde Staten van Amerika, met elkaar gehuwd;
wijst het verzoek omtrent de verdeling van de huwelijksgoederengemeenschap af;
alvorens verder te beslissen:
houdt de beslissing op de overige verzoeken aan tot de pro forma terechtzitting op woensdag 22 augustus 2012;
bepaalt dat partijen de rechtbank op die datum dienen in te lichten over de gedane pogingen om in overleg tot afspraken te komen over de verdeling van de zorg- en opvoedingstaken over [dochter] en een standpunt dienen in te nemen over de gevolgen van de toepasselijkheid van het recht van de staat Virginia op de kinderalimentatie;
houdt voor het overige iedere beslissing aan.
Deze beschikking is gegeven door mr. R.A. Eskes en uitgesproken ter openbare terechtzitting van 25 juli 2012, in tegenwoordigheid van de griffier.