5.1.Eiseres heeft hiertegen beroep ingesteld onder zaaknummer 25/2650.
6. De rechtbank heeft de beroepen op 15 december 2025 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: eiseres en de gemachtigde van eiseres. De minister was niet aanwezig.
Beoordeling door de rechtbank
Toetsingskader Wet hersteloperatie toeslagen (Wht)
7. De regeling met betrekking tot het overnemen van private schulden is verduidelijkt in de Memorie van Toelichtingen de rechtspraak over de Wht. Hieruit blijkt dat het doel van de Wht is om gedupeerde ouders een nieuwe start te bieden door hen in bepaalde gevallen te vrijwaren van incassomaatregelen. Er wordt pas tot incassomaatregelen overgegaan als een schuld opeisbaar is en niet kan worden voldaan. De wetgever heeft er bewust voor gekozen om alleen opeisbare schulden of achterstanden onder de regeling te brengen. Hierdoor zullen niet alle ouders volledig worden gevrijwaard van alle schulden. De regeling is niet gericht op het herstellen van onrecht, maar op het bieden van een nieuwe start. De wetgever heeft hier ook bewust voor gekozen. Dat kan tot situaties leiden die onrechtvaardig kunnen aanvoelen.
8. Om in aanmerking te komen voor de overname van private schulden dient de gedupeerde ouder zelf een aanvraag in te dienen bij SBN. Hierbij is het de verantwoordelijkheid van de ouder om de benodigde gegevens te verstrekken. De minister moet namelijk kunnen achterhalen of het compensatiebedrag gebruikt is om schulden, of achterstanden daarop, af te lossen. De minister moet wel inzichtelijk maken welke gegevens aangeleverd moeten worden, maar de bewijslast ligt bij de aanvrager – in dit geval de gedupeerde ouder – zelf.
9. De vereisten waaraan een schuld moet voldoen om voor overname in aanmerking te komen, staan in artikel 4.1, tweede lid van de Wht. Uit dit artikel blijkt dat geldschulden worden overgenomen als:
- zij zijn ontstaan na 31 december 2005,
- opeisbaar waren voor 1 juni 2021, en
- niet voldaan zijn op het tijdstip waarop de aanvraag wordt gedaan.
Als de schuld reeds is afbetaald met de ontvangen vergoeding vanuit bijvoorbeeld de Catshuisregeling of de integrale herbeoordeling, en zou voldoen aan de voorwaarden van artikel 4.1, tweede lid als deze niet reeds zou zijn voldaan, kan de schuld in aanmerking komen voor compensatie.Hier dient de ouder aparte aanvragen voor in te dienen.
10. De Afdeling bestuursrecht van de Raad van State, de hoogste rechter in deze zaken, heeft in een uitspraak van 15 mei 2024 naar de hierboven genoemde voorwaarden in de Wht gekeken.De Afdeling heeft toen geoordeeld dat de wetgever er bewust voor heeft gekozen om deze voorwaarden in de Wht op te nemen en daarbij ook heeft meegewogen dat hierdoor mogelijk een deel van de private schulden buiten de regeling valt. Het is dan niet aan de rechter om de inhoud van die voorwaarden te toetsen. Alleen als sprake is van bijzondere hardheid, waarbij de voorwaarden in een bijzondere situatie zo oneerlijk uitvallen dat de hardheidsclausule opgenomen in artikel 9.1, tweede lid, aanhef en onder a van de Wht kan worden toegepast, kan van die voorwaarden worden afgeweken.
11. In de uitspraak van 12 mei 2025 heeft de Afdeling nader uiteengezet wanneer de hardheidsclausule die is opgenomen in artikel 9.1, tweede lid, aanhef en onder a van de Wht kan worden toegepast.Dat is alleen in bijzondere situaties, waarbij toepassing van de bepaling gelet op de ratio ervan onbillijk uitpakt of wanneer er sprake is van schrijnende omstandigheden waardoor toepassing van de wettelijke bepaling achterwege moet blijven. Het is hierbij niet van doorslaggevend belang of het gaat om een situatie die door de wetgever is of kan zijn voorzien. Het moet gaan om omstandigheden als serieuze en structurele financiële nood, ernstige medische omstandigheden of andere ontwrichtende persoonlijke omstandigheden. Bovendien moeten deze omstandigheden actueel zijn en samenhangen met de gevolgen van een weigering om de schulden over te nemen of te compenseren. Het gaat namelijk niet om de omstandigheden die zich hebben voorgedaan in de periode waarin de toeslagenaffaire zich voltrok. Degene die een beroep doet op de hardheidsclausule dient inzichtelijk te maken waar de bijzonderheid of de schrijnende kanten van zijn of haar situatie uit blijkt en dient dit zo concreet mogelijk te onderbouwen. Met het toepassen van de hardheidsclausule wordt er namelijk een uitzondering gemaakt op de gebruikelijke toepassing van de regel.