ECLI:NL:PHR:2013:1741

• Datum uitspraak: 10 september 2013
• Publicatiedatum: 9 december 2013
• Zaaknummer: 13/00109
• Instantie: Parket bij de Hoge Raad
• Type: Conclusie
• Rechtsgebied: Strafrecht
• Uitkomst: Overig
• Vindplaatsen: Rechtspraak.nl
• Verwijzingen: 6 uitgaand · 1 inkomend

AI samenvatting door Lexboost • Automatisch gegenereerd

Vernietiging arrest Hof wegens onvoldoende motivering toestemming binnentreden woning

De zaak betreft een cassatieberoep tegen een arrest van het Hof Amsterdam, waarin de verdachte werd veroordeeld voor het telen van hennep en diefstal van elektriciteit. Het Hof had geoordeeld dat de verdachte toestemming had gegeven voor het binnentreden van zijn woning door politieambtenaren, ondanks dat voorafgaand het doel van het binnentreden niet was medegedeeld. De verdediging voerde aan dat deze toestemming niet rechtsgeldig was omdat het doel van het binnentreden niet was medegedeeld, wat volgens art. 1 Awbi vereist is.

De Hoge Raad herhaalt de vaste jurisprudentie dat toestemming tot binnentreden alleen rechtsgeldig is indien voorafgaand het doel van het binnentreden is medegedeeld. Het Hof heeft dit verweer niet betrokken in haar oordeel en heeft onvoldoende gemotiveerd dat de verdachte rechtsgeldige toestemming heeft gegeven. De verklaringen van de verbalisanten zijn tegenstrijdig en het Hof heeft niet vastgesteld op welk moment het doel van het binnentreden is medegedeeld.

De Hoge Raad oordeelt dat het verzuim van het Hof om dit verweer te betrekken niet tot cassatie leidt omdat het verweer slechts inhoudt dat sprake is van een onherstelbaar vormverzuim, zonder nadere onderbouwing van het belang en nadeel. Wel vernietigt de Hoge Raad het arrest en wijst de zaak terug naar het Hof Amsterdam voor hernieuwde beoordeling, waarbij het Hof moet vaststellen wanneer het doel van het binnentreden aan de bewoner is medegedeeld.

De conclusie van de Procureur-Generaal benadrukt dat de wettelijke regeling in art. 1 Awbi vereist dat legitimatie en doelmededeling voorafgaan aan het geven van toestemming, en dat het Hof dit in haar oordeel had moeten betrekken. De zaak benadrukt het belang van een zorgvuldige motivering bij het beoordelen van toestemming tot binnentreden in het strafproces.

Uitkomst: Het arrest van het Hof Amsterdam wordt vernietigd en de zaak wordt terugverwezen voor hernieuwde beoordeling van de toestemming tot binnentreden.

Conclusie

Nr. 13/00109

Zitting: 10 september 2013

Mr. Vegter

Conclusie inzake:

[verdachte]

1. Bij arrest van 16 augustus 2012 heeft het Hof te Amsterdam de verdachte wegens – kort gezegd – het telen van hennep en diefstal van elektriciteit, veroordeeld tot vier weken gevangenisstraf met aftrek van voorarrest overeenkomstig het bepaalde in art. 27, eerste lid, Sr.

2. Namens de verdachte heeft mr. K. van der Togt, advocaat te Amsterdam, beroep in cassatie ingesteld. Mr. P.M. van Russen Groen, advocaat te ’s-Gravenhage, heeft een schriftuur houdende een middel van cassatie ingediend.

3. Het middel behelst de klacht dat het Hof ten onrechte althans onvoldoende gemotiveerd heeft aangenomen dat de verdachte toestemming tot binnentreden heeft gegeven nu de politieambtenaren ‘voorafgaande aan het binnentreden het doel tot binnentreden niet hebben gemeld’.

4. Ter terechtzitting van het Hof van 2 augustus 2012 heeft de raadsvrouw van verdachte aangevoerd dat de politieambtenaren onrechtmatig zijn binnengetreden bij het ontbreken van een last tot binnentreden terwijl de verdachte – tevens bewoner van de woning waar werd binnengetreden – geen toestemming heeft verleend. In de eerste plaats is uitdrukkelijk betwist dat toestemming is gegeven. In de tweede plaats is aangevoerd dat de politieambtenaren voorafgaand aan de verkregen toestemming niet het doel van het binnentreden hebben medegedeeld.

5. De ter terechtzitting van het Hof van 2 augustus 2012 overgelegde pleitnotitie, welke aan het proces-verbaal van de terechtzitting is gehecht en daarvan deel uitmaakt, houdt hierover in het bijzonder het volgende in:

‘
Geen toestemming van bewoner 16. Uit het dossier blijkt ook niet dat cliënt, bewoner van de woning op nummer [1], toestemming heeft gegeven voor het betreden van zijn woning, hetgeen vereist is op grond van art. 1 lid 4 Awbi. Hierbij zijn de volgende feiten en omstandigheden van belang.

17. Blijkens het proces-verbaal van de zitting van 12 januari 2012 herinnert alleen verbalisant [verbalisant 1] zich dat [verdachte] toestemming zou hebben gegeven voor het binnentreden van zijn woning. Ik zal hier dadelijk nader op ingaan.
18. Deze verklaring wordt echter niet ondersteund door de herinneringen van de overige verbalisanten die betrokken waren bij het binnentreden van de woning. Zowel verbalisant [verbalisant 2] als verbalisant [verbalisant 3] geven aan geen herinnering meer te hebben aan de omstandigheden rondom het binnentreden van de woning. Zij kunnen dus niet bevestigen dat cliënt hier toestemming voor heeft gegeven.

[…]

22. Veel discrepanties in verklaringen, één verklaring dat er toestemming zou zijn gegeven, maar geen enkele ondersteuning voor deze gang van zaken en daarmee onvoldoende bewijs dat cliënt toestemming zou hebben gegeven.
23. In dit kader benadruk ik bovendien dat het uiterst onaannemelijk is dat cliënt toestemming zou geven aan de politie om de woning binnen te treden, wetende dat er zich een hennepkwekerij in de woning bevond.

Doel van binnentreding

24. Ten overvloede wijs ik er nog op dat uit het dossier ook niet blijkt dat de verbalisanten van tevoren hebben aangegeven met welk doel zij de woning wilden betreden, hetgeen vereist is op grond van art. 1 lid 1 Awbi. Zelfs indien toestemming zou zijn gegeven door de bewoner tot binnentreding van zijn woning, hadden de verbalisanten dit doel kenbaar dienen te maken.’

6. Het Hof heeft het verweer in zijn arrest als volgt samengevat en verworpen:

‘De raadsvrouw van de verdachte heeft ter terechtzitting aangevoerd dat het binnentreden van de woning van de verdachte onrechtmatig was, nu geen sprake was van een schriftelijke machtiging noch toestemming van de bewoner. De verklaringen die de verdachte daarna tegenover de politie heeft afgelegd dienen derhalve van het bewijs te worden uitgesloten en bij gebrek aan andere bewijsmiddelen moet de verdachte worden vrijgesproken van het ten laste gelegde, aldus de raadsvrouw.

Ondanks de omstandigheid dat – naar het hof heeft kunnen vaststellen aan de hand van het onderzoek dat op verzoek van de verdediging door de rechter-commissaris is verricht – het op ambtseed opgemaakte proces-verbaal van relaas van de verbalisante [verbalisant 2] (dossierpagina 1) grote en betreurenswaardige onzorgvuldigheden bevat, blijkt uit het proces-verbaal van bevindingen van 3 augustus 2010 van verbalisante [verbalisant 1] (dossierpagina 6) en haar bij de rechter-commissaris op 12 januari 2012 aflegde verklaring voldoende duidelijk dat de verdachte, die zich bevond in de woning aan de [a-straat 1] te Amsterdam, voorafgaand aan het betreden van die woning daartoe toestemming heeft verleend aan verbalisante.

Het hof betrekt bij zijn oordeel dat de verdachte zelf niets heeft verklaard met betrekking tot het binnentreden van de woning door de verbalisanten, noch heeft tegengesproken dat hij toestemming tot het binnentreden heeft gegeven. Evenmin heeft de verdachte verklaard dat toen de deur van de woning openging, hij zich niet meer vrij voelde om toestemming tot binnentreden te weigeren.
Het hof neemt in aanmerking dat de sluiting van de deur kennelijk – doordat de deurstijl gedeeltelijk was verbroken – zo gammel was dat deze zomaar, na een duw door verbalisant, naar binnen openging.

Het hof ziet in hetgeen door de raadsvrouw ter terechtzitting is aangevoerd geen aanleiding om te twijfelen aan de juistheid van voormeld proces-verbaal van bevindingen en de verklaring van de verbalisante [verbalisant 1] bij de rechter-commissaris.

Het hof acht daarom het binnentreden van de woning rechtmatig. Het verweer wordt mitsdien, in alle onderdelen en als geheel, verworpen.’

7. In verband met de ‘bespreking van het bewijsverweer’ heeft het Hof in de aanvulling van de bewijsmiddelen de navolgende inhoud van een bewijsmiddel opgenomen:

‘In verband met de verwerping van het gevoerde bewijsverweer zij vermeld de inhoud van een proces-verbaal van 12 januari 2012, opgemaakt door mr. P.B. Martens, rechter-commissaris belast met de behandeling van strafzaken in de rechtbank Amsterdam, doorgenummerde pagina 3.

Dit proces-verbaal houdt in, voor zover van belang en zakelijk weergegeven, als de op 12 januari 2012 tegenover de rechter-commissaris afgelegde verklaring van opsporingsambtenaar [verbalisant 1]:

‘De woningen waren een soort kraakpanden. Ik had niet verwacht dat er nog iemand aanwezig zou zijn. De betreffende voordeur hing zo ongeveer uit zijn sponning. Ik gaf er een duwtje tegenaan en die deur vloog open. Ik heb letterlijk gezegd: "Politie. Mag ik binnenkomen?" De persoon die ik in de woning zag antwoordde: "Ja ".

Ik stond in de deuropening toen ik vroeg of ik mocht binnenkomen. Hij zei ja.’

8. Voor de beoordeling van het middel is van belang dat art. 1, eerste en vierde lid, Algemene wet op het binnentreden (Awbi) ten tijde van het binnentreden en ook thans nog als volgt luiden:

‘1. Degene die bij of krachtens de wet belast is met de opsporing van strafbare feiten of enig ander onderzoek, met de uitvoering van een wettelijk voorschrift of met het toezicht op de naleving daarvan, dan wel een bevoegdheid tot vrijheidsbeneming uitoefent, en uit dien hoofde in een woning binnentreedt, is verplicht zich voorafgaand te legitimeren en mededeling te doen van het doel van het binnentreden. Indien twee of meer personen voor hetzelfde doel in een woning binnentreden, rusten deze verplichtingen slechts op degene die bij het binnentreden de leiding heeft.
2. […]
3. […]
4. De persoon, bedoeld in het eerste lid, die met toestemming van de bewoner wenst binnen te treden, vraagt voorafgaand aan het binnentreden diens toestemming. De toestemming moet blijken aan degene die wenst binnen te treden.’

9. Uit het verband tussen art. 1, eerste lid en art. 1, vierde lid Awbi volgt dat de in art. 1, vierde lid, Awbi bedoelde toestemming alleen rechtsgeldig kan worden verleend indien daaraan voorafgaand het doel van het binnentreden is medegedeeld.

10. In de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel dat leidde tot de Awbi, is ingegaan op de vereisten om te mogen aannemen dat toestemming tot binnentreden is gegeven. De MvT houdt hierover in het bijzonder het volgende in:

‘De strekking van het grondrecht inzake de onschendbaarheid van de woning heeft ons aanleiding gegeven om - naast de invoering van het criterium «zonder toestemming van de bewoner» - nog een ander nieuw element in het onderhavige wetsontwerp op te nemen. In het wetsontwerp betreffende de klassieke grondrechten waren oorspronkelijk in artikel 1.11, tweede lid, «desgevraagd» voorafgaande legitimatie en mededeling van het doel van het binnentreden tegen de wil van de bewoner voorgeschreven. Ingevolge een naderhand door de regering overgenomen amendement-Waltmans is het woord «desgevraagd» geschrapt, omdat deze beperking degenen die zich niet zo gemakkelijk te weer stellen tegen hun medemensen, zou benadelen (Hand. Tweede Kamer 1976-1977, blz. 2204). Naar ons oordeel zou het eveneens onjuist zijn, diegenen die medewerking geven aan ambtshandelingen in hun woning, op dit punt ten achter te stellen bij degenen die geen toestemming tot binnentreden geven. Slechts indien verzekerd is dat de bewoner weet aan wie en voor welk doel hij toestemming tot binnentreden geeft, kan gezegd worden dat ten volle voldaan is aan het vereiste van een vrijelijk genomen beslissing. Het voorgestelde artikel 1, dat de desbetreffende voorschriften bevat, zal daarom niet alleen van toepassing zijn bij binnentreden zonder toestemming, maar ook indien de bewoner wel toestemming tot binnentreden geeft.’

11. Met betrekking tot de tekst van het wetsvoorstel waarop deze MvT betrekking heeft, merkte Mevis destijds kritisch op dat uit de tekst van de wet niet goed kon worden opgemaakt dat de daarin vervatte regels ook betrekking hadden op het geven van toestemming. In zijn dissertatie schreef hij het volgende:

‘Art. 1 AWB geeft echter geen regels voor toestemming, maar uitsluitend voor binnentreden. De MvT suggereert weliswaar dat het hier voorschriften met betrekking tot de toestemming betreft en dat de plicht tot legitimatie en doelvermelding dan ook voorafgaand aan de toestemming moet worden vervuld, maar dat standpunt is in art. 1 AWB niet terug te vinden.’ ^[1]

12. In het wetsvoorstel waarop de MvT en de kritiek van Mevis betrekking hebben, ontbrak een voorschrift dat aan het geven van toestemming was gewijd zoals het huidige vierde lid. Aan de kritiek van Mevis is in feite tegemoet gekomen met een amendement waarin aan art. 1 Awbi een onderdeel is toegevoegd met de tekst van het huidige vierde lid dat aan het geven van toestemming is gewijd. ^[2] Thans schrijft Mevis over de huidige regeling het volgende:

‘Het spreekt vanzelf dat de door lid 1 voorgeschreven legitimatie en vermelding van het doel van het binnentreden aan het vragen naar de toestemming vooraf gaan.’ ^[3]

13. Ook de Hoge Raad gaat ervan uit dat het mededelen van het doel van het binnentreden vooraf moet gaan aan het geven van toestemming om te mogen aannemen dat toestemming is gegeven als bedoeld in art. 1, vierde lid, Awbi. In zijn arrest van 22 november 2011, LJN BT6402, NJ 2011/561 r.o. 2.4 en 2.5 overwoog de Hoge Raad het volgende:

‘2.4. Bij de beoordeling van het middel moet worden vooropgesteld dat degene die in een woning binnentreedt ingevolge art. 1, eerste lid, Algemene wet op het binnentreden (hierna: Awbi) verplicht is zich voorafgaand te legitimeren en mededeling te doen van het doel van het binnentreden en dat dit voorschrift ook van toepassing is in het geval dat met toestemming van de bewoner wordt binnengetreden.

2.5. Het oordeel van het Hof dat de omstandigheid dat de verbalisanten zich voorafgaand aan het binnentreden van de woning van de verdachte niet hebben gelegitimeerd en evenmin mededeling hebben gedaan van het doel van het binnentreden niet afdoet aan de rechtmatigheid van het binnentreden omdat zij daartoe de toestemming van de verdachte hadden verkregen, getuigt tegen de achtergrond van hetgeen hiervoor onder 2.4 is vooropgesteld van een onjuiste rechtsopvatting.’

14. Voor de onderhavige zaak zou dit betekenen dat het oordeel van het Hof, dat de verdachte toestemming tot binnentreden heeft verleend, zonder nadere motivering, welke ontbreekt, niet zonder meer begrijpelijk is mits ter terechtzitting is aangevoerd dat geen toestemming is gegeven als bedoeld in art. 1, vierde lid, Awbi omdat de politieambtenaar niet voorafgaand het doel van het binnentreden heeft medegedeeld. Uit de overweging van het Hof noch uit de door het Hof gebezigde bewijsmiddelen kan volgen dat voorafgaand aan de toestemming het doel van het binnentreden is medegedeeld.

15. Gelet op de gedetailleerde en kritische wijze waarop de raadsvrouwe ter zitting heeft betwist dat de verdachte toestemming tot binnentreden heeft gegeven, heb ik me afgevraagd of ter terechtzitting van het Hof daadwerkelijk is aangevoerd dat het doel van het binnentreden niet is medegedeeld voorafgaand aan het geven van toestemming – dat sowieso al werd betwist – zodat geen sprake zou kunnen zijn van het geven van rechtsgeldige toestemming. Het Hof zou hetgeen is aangevoerd aldus hebben kunnen opvatten als een verweer strekkende tot het in het geheel niet gegeven zijn van toestemming waarbij slechts subsidiair is aangevoerd dat het doel van het binnentreden niet voorafgaand aan het binnentreden is medegedeeld. In cassatie wordt echter uitsluitend geklaagd over het niet voorafgaand mededelen van het doel van het binnentreden in verband met het oordeel van het Hof dat toestemming is gegeven.

16. Voor de wijze waarop het Hof het verweer heeft opgevat is het in dit verband de vraag waarom de raadsvrouwe niet heeft gewezen op de tegenstrijdigheden die in de processen-verbaal betrekking hebben op het moment waarop – naar het oordeel van de betreffende verbalisant – het doel van het binnentreden zou zijn medegedeeld. Ook daarbij zou zijn te wijzen op de ‘grote en betreurenswaardige onzorgvuldigheden’ die het Hof heeft geconstateerd met betrekking tot het geven van toestemming door de verdachte.

17. Met een blik over de papieren muur worden hier de relevante delen weergegeven uit het proces-verbaal van relaas; vervolgens het relevante deel van het proces-verbaal van bevindingen van verbalisante [verbalisant 1] en het proces-verbaal binnentreden.

18. Het proces-verbaal van relaas van hoofdagent [verbalisant 2] van 16 augustus 2010, houdt met betrekking tot het binnentreden, het volgende in:

‘Op maandag 2 augustus 2010 omstreeks 15.35 uur zijn collega’s, allen in burger gekleed, naar de [a-straat 2] hoog gegaan om verdachte [betrokkene] aan te houden. Ter plaatse werd de voordeur opengedaan door een man in de werkkleding van een verkeersregelaar. Die verklaarde dat perceel [2] in gebruik was als kantine voor personeel van de Noord/Zuidlijn. Hij verklaarde niet [betrokkene] genaamd te zijn maar wel wist dat er een Poolse jongen op perceel [1] woonde.
Collega’s zijn naar perceel [1] [lees: [1], PCV] hoog gegaan en zagen dat de deurstijl gedeeltelijk verbroken was. Collega’s zagen dat er drie onbekende personen in de woonkamer zaten waarvan een (1) manspersoon direct opsprong en naar de voordeur liep. Collega’s hebben zich gelegitimeerd en hun doel bekend gemaakt en zij kregen toestemming van de manspersoon (bewoner) om de woning te betreden. Terwijl twee collega’s de manspersoon te woord stond in de opening van de woonkamer trof een andere collega een hennepkwekerij aan in een andere kamer in de woning.’

19. Het proces-verbaal van bevindingen van hoofdagent [verbalisant 1] van 3 augustus 2010 houdt met betrekking tot het binnentreden het volgende in:

‘Aangekomen bij de voordeur van genoemd adres zag ik dat op de deurstijl van de deur gedeeltelijk verbroken was. Ik duwde hierop tegen de deur waardoor ik voelde dat de deur naar binnen werd geopend, ik zag dat de deur naar binnen opensloeg. Ik zag direct een manspersoon opspringen in de woning vanaf een bank in een kamer gelegen direct links naast de voordeur, ik noem hem NN1.
Ik, verbalisant, legitimeerde mijzelf als zijnde politie. Ik zag dat NN1 inmiddels naar de voordeur was gelopen. Ik vroeg hem of wij binnen mochten komen. Ik hoorde dat NN1 hierop antwoordde; “Ja”. Ik en de genoemde collega’s hebben hierop de woning betreden. Ik zag dat er in de eerder genoemde kamer nog een man en een vrouw op de bank zaten, ik noem hen NN2 en NN3. Ik heb vervolgens mijn doel van binnentreden bekend gemaakt en gevraagd naar [betrokkene].’

20. Voorts kan nog worden gewezen op het proces-verbaal binnentreden woning, van 3 augustus 2010 dat is opgemaakt door [verbalisant 2]. Het proces-verbaal houdt in het bijzonder het volgende in:

‘Wijze van binnentreden:
Wij, verbalisanten, hebben ons luid en duidelijk mondeling kenbaar gemaakt als zijnde politieambtenaar en verzochten de verdachte de voordeur te openen. De voordeur werd geopend door een bewoner welke later als verdachte is aangehouden […]
Wij, verbalisanten hebben de woning binnengetreden doordat de bewoner ons mondeling toestemming had gegeven nadat hij zijn voordeur had geopend en wij ons doel kenbaar hadden gemaakt.’

21. Voor wat betreft de mededeling van het doel van het binnentreden is van belang dat [verbalisant 2] heeft gerelateerd dat zij het doel bekend heeft gemaakt toen zij reeds binnen was getreden terwijl [verbalisant 1] heeft gerelateerd dat de verdachte toestemming tot binnentreden heeft gegeven nadat de politieambtenaren hun doel tot het binnentreden kenbaar hadden gemaakt.

22. Tegen deze achtergrond heeft het Hof het verweer kennelijk aldus opgevat dat de verdachte in het geheel geen toestemming heeft verleend. Het oordeel of de verdachte toestemming heeft verleend, betreft een feitelijk oordeel dat in cassatie slechts op haar begrijpelijkheid kan worden getoetst. Gelet op de verklaring van verbalisant [verbalisant 1] bij de rechter-commissaris zoals die tot bewijs is gebezigd, acht ik het oordeel van het Hof niet onbegrijpelijk. Voor een nadere toets is in cassatie geen plaats. In zoverre faalt het middel.

23. Ter terechtzitting van het Hof heeft de raadsvrouwe van de verdachte eveneens aangevoerd dat in strijd met het bepaalde in art. 1, eerste lid, Awbi, het doel van het binnentreden niet is medegedeeld voorafgaand aan het binnentreden. Het Hof heeft verzuimd op dit verweer te beslissen ook indien het Hof dit aspect niet in verband heeft gebracht met het niet verlenen van toestemming van de verdachte. Het middel klaagt eveneens over het feit dat voorafgaand aan het binnentreden het doel van het binnentreden niet is medegedeeld. Hieraan doet niet af dat de klacht in cassatie in verband is gebracht met het ontbreken van toestemming. Na vernietiging zal het Hof moeten vaststellen op welk moment het doel tot het binnentreden aan de bewoner kenbaar is gemaakt.

24. Het middel slaagt.

25. Deze conclusie strekt tot vernietiging van het bestreden arrest en tot terugwijzing van de zaak naar het Hof Amsterdam opdat het op het bestaande beroep zal worden berecht en afgedaan.

De Procureur-Generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

AG

Voetnoten

1. P.A.M. Mevis, Binnen zonder kloppen? Het betreden van woningen in het kader van de strafvordering, diss. Nijmegen, Arnhem: Gouda Quint 1989, p. 90: ‘Art. 1 AWB geeft echter geen regels voor toestemming, maar uitsluitend voor binnentreden. De MvT suggereert weliswaar dat het hier voorschriften met betrekking tot de toestemming betreft en dat de plicht tot legitimatie en doelvermelding dan ook voorafgaand aan de toestemming moet worden vervuld, maar dat standpunt is in art. 1 AWB niet terug te vinden.’

2. Kamerstukken II 1993/94, 19 073, nr. 18 (Amendement Van Heemst); Handelingen II 42-3317 e.v. i.h.b. op p. 42-3319 ‘Het gaat volgens ons om het vastleggen van een eis van goed fatsoen.’ ( Van Heemst 25 januari 1994).

3. Mevis 2011, (T&C Sv), art. 1 Awbi, aant. 6 sub f.