Uitspraak
GERECHTSHOF ’s-HERTOGENBOSCH
Afdeling civiel recht
zaaknummer HD 200.145.249/01
arrest van 15 september 2015
in de zaak van
1.[appellant 1] ,
2.
[appellante 2] ,
[appellante 2] ,
beiden wonende te [woonplaats] ,
appellanten in principaal hoger beroep,
geïntimeerden in incidenteel hoger beroep,
hierna aan te duiden als [appellanten c.s.] ,
advocaat: mr. R.C. van der Weele te Helmond,
tegen
Woningstichting [vestigingsnaam] ,
gevestigd te [vestigingsplaats] ,
geïntimeerde in principaal hoger beroep,
appellante in incidenteel hoger beroep,
hierna aan te duiden als de Woningstichting,
advocaat: mr. H.J. ter Meulen te Best,
op het bij exploot van dagvaarding van 11 maart 2014, hersteld bij exploot van 3 april 2014, ingeleide hoger beroep van het vonnis van de kantonrechter van de rechtbank Oost-Brabant, zittingsplaats Eindhoven, van 12 december 2013, gewezen tussen [appellanten c.s.] als eisers en de Woningstichting als gedaagde.
1.Het geding in eerste aanleg (zaak- en rolnummer 885256 cv expl 13-3427)
Voor het geding in eerste aanleg verwijst het hof naar voormeld vonnis.
2.Het geding in hoger beroep
Het verloop van de procedure blijkt uit:
- de dagvaarding in hoger beroep met vijf grieven;
- de memorie van antwoord, tevens memorie van grieven in incidenteel hoger beroep, houdende acht grieven in incidenteel appel (grief 8 wordt soms als grief 9 genummerd), met vijf producties (genummerd 16 tot en met 20);
- de memorie van antwoord in incidenteel hoger beroep met twee producties (genummerd 16 en 17);
- de akte incidenteel hoger beroep van de Woningstichting, houdende uitlating producties, met één productie (genummerd 21);
- de antwoordakte in incidenteel hoger beroep van [appellanten c.s.] met twee producties (genummerd 18 en 19).
Het hof heeft daarna een datum voor arrest bepaald. Het hof doet recht op bovenvermelde stukken en de stukken van de eerste aanleg.
3.De beoordeling
in principaal en incidenteel hoger beroep
3.1.
De feiten
3.1.1.
[appellanten c.s.] huren van de Woningstichting met ingang van 30 september 2011 de woning aan de [perceel] te [plaats] .
3.1.2.
De vorige huurster was de eerste huurster van de woning en huurde sinds 19 februari 1971. Zij had op de eerste verdieping in 1973 novilon vloerzeil gelegd.
3.1.3.
Voorafgaande aan de overgang van huurders, in oktober 2009, heeft de Woningstichting, in de persoon van de heer [inspecteur van de woningstichting] , naar aanleiding van haar inschrijving voor een andere woning, de woning geïnspecteerd.
3.1.4.
De vorige huurster heeft de huur opgezegd op 27 juli 2011. Een eerste inspectie volgde. [appellanten c.s.] waren daarbij niet aanwezig. Er is toen door de Woningstichting verzocht het vloerzeil te verwijderen. Dat zeil is toen ook door de vorige huurster verwijderd. Na die verwijdering zijn lijm- en foamresten achtergebleven.
Op 30 september 2011 is de woning voor de tweede maal geïnspecteerd. Daarbij waren [appellanten c.s.] en iemand namens de Woningstichting aanwezig. [appellanten c.s.] hebben toen bezwaar gemaakt tegen de lijm- en foamresten (dit foam zat onder het zeil), omdat de vloer niet cementdekschoon was opgeleverd.
3.1.5.
De Woningstichting heeft vervolgens aan vloerbedekkingsbedrijf [vloerbedekkingsbedrijf] opdracht gegeven om de lijmrestanten te verwijderen. De heer [medewerker van vloerbedekkingsbedrijf] van dit bedrijf heeft omdat hij ‘de restanten vloerbedekking niet direct thuis kon brengen’ een monster genomen voor nader onderzoek. Uit dat onderzoek kwam naar voren dat de restanten vloerbedekking als asbestverdacht werden gekwalificeerd. Er zijn toen ook metingen gedaan om de mate van asbest in de lucht vast te stellen.
3.1.6.
Dit onderzoeksresultaat heeft geleid tot een schoonmaakactie door asbestsaneringsbedrijf [asbestsaneringsbedrijf] B.V. [appellanten c.s.] , die al ongeveer twee weken in de woning verbleven hadden voor kluswerkzaamheden, moesten daartoe de woning ontruimen. Zaken van hen zijn meegenomen om te worden gereinigd of te worden vernietigd. Op 22 december 2011 is de woning weer vrijgegeven.
3.2.
De eerste aanleg
3.2.1.
De kantonrechter heeft het tiental vorderingen van [appellanten c.s.] als volgt samengevat. Deze vorderingen zijn in de appeldagvaarding vrijwel woordelijk herhaald, behoudens ten aanzien van de nakosten, en luiden (met aanvullingen van het hof):
1. een verklaring voor recht dat de woningstichting aansprakelijk is voor de schade met inbegrip van gezondheidsschade, die zij geleden hebben en zullen lijden ten gevolge van de asbestverontreiniging in de woning [perceel] in [plaats] [hof: en te verklaren voor recht dat de Woningstichting gehouden is die schade te vergoeden, nader op te maken bij staat];
2a. een veroordeling, op straffe van een dwangsom van € 500,- per dag, om een inventarislijst en foto’s over te leggen van alle zaken die de woningstichting heeft laten meenemen en opslaan en
2b. [hof: subsidiair], voor zover de taxatie als bedoeld in 3 niet meer mogelijk is, een bedrag van bedrag van € 5.000,- te betalen voor zaken die vernietigd c.q. vermist zijn, een en ander exclusief gordijnen en vloerbedekking;
3. [ hof: een taxatie te doen verrichten, mede van een wandlampje en een spiegel die zijn beschadigd];
4. een veroordeling tot betaling van de taxatiewaarde van bepaalde zaken;
5. een veroordeling tot reiniging van een aantal zaken op straffe van een dwangsom van € 1.000,- en tot vergoeding van de schade aan de teruggegeven zaken;
6. een veroordeling tot betaling van € 5.777,- (of een bedrag dat bij repliek onder 8 genoemd wordt) of een door de rechter vast te stellen bedrag plus rente wegens schade aan zaken [hof: gordijnen en vloerbedekking] die verontreinigd waren en nieuw aangeschaft zijn;
7. een veroordeling tot vergoeding van de dubbele kosten van internet en televisie ad € 75,-;
8. een veroordeling opgeslagen zaken in opslag te houden totdat schadeloosstelling is betaald, dit op straffe van een dwangsom van € 30.000,-;
9. een veroordeling tot vergoeding van immateriële schade ad € 2.500,- per persoon [hof: voor geleden vrees en angst voor gezondheidsschade];
10. een en ander bij vonnis uitvoerbaar bij voorraad en met een veroordeling in de proceskosten, waaronder de nakosten.
3.2.2.
Na door de Woningstichting gevoerd verweer heeft de kantonrechter vastgesteld dat de Woningstichting aansprakelijk is voor de gevolgschade van de asbestbesmetting (rov. 9.3) en haar veroordeeld tot betaling aan [appellanten c.s.] van een bedrag van € 5.682,- vermeerderd met de wettelijke rente daarover voor zover en voor zolang dit bedrag vanaf 7 maart 2013 onbetaald blijft en het anders of meer gevorderde afgewezen onder veroordeling van de woningstichting in de kosten.
Dit bedrag is als volgt opgebouwd:
€ 3.757,- niet teruggegeven zaken vordering 2a, 2b, 3 en 4
€ 100,- zaakschade vordering 3 en 4
€ 1.000,- vloerbedekking en gordijnen vordering 6
€ 75,- dubbele kosten vordering 7
€ 750,- immateriële schade vordering 9
3.3.
Het hoger beroep
3.3.1.
De grieven 1 tot en met 5 van het incidenteel appel keren zich tegen het oordeel dat de Woningstichting aansprakelijk is voor de gevolgschade.
De grieven 6 en 7 in incidenteel appel, die voorwaardelijk zijn ingesteld, hebben betrekking op de waardering van de gordijnen op € 1.000,- en de immateriële schade op € 750,-.
3.3.2.
De grieven in het principaal appel betreffen de volgende kwesties:
grief 1 de afwijzing van de verklaring voor recht
grief 2 de taxatie gedaan in opdracht van de Woningstichting
grief 3 de waardering van overgenomen stoffering op € 1.000,-
grief 4 de inventarislijsten c.a.
grief 5 de materiële en de immateriële waardevaststelling
3.4.
De grieven 1 tot en met 5 in het incidenteel appel, de aansprakelijkheid van de Woningstichting. Deze grieven lenen zich voor een gezamenlijke behandeling.
3.4.1.
Bij de behandeling van deze grieven staat artikel 7:208 BW Pro centraal. Daarin wordt bepaald, voor zover hier van belang, dat de verhuurder tot vergoeding van de door een gebrek veroorzaakte schade verplicht is indien het gebrek bij het aangaan van de overeenkomst aanwezig was en de verhuurder het gebrek toen kende of had behoren te kennen.
Niet in geschil is dat de bij de aanvang van de huur aanwezige asbesthoudende lijm- en foamresten als een hierbedoeld gebrek kunnen worden aangemerkt (rov. 3 van het bestreden vonnis waartegen de grieven zich niet keren).
Evenmin is in geschil dat die aanwezigheid ten tijde van de inspecties (voordat de resultaten van de monsterneming bekend werden) noch bij de Woningstichting, noch bij [appellanten c.s.] bekend was.
Het komt mitsdien aan op de beoordeling van de vraag of de Woningstichting dit gebrek had behoren te kennen. De Woningstichting verwijst in haar verweer naar HR 3 september 2010, NJ 2010/474 (KPN/Tamminga), rov. 5.2.2 waarin wordt overwogen:
Het is in beginsel aan de verhuurder om voorzover daartoe aanleiding is, het door hem te verhuren pand te (doen) onderzoeken op gebreken alvorens het te verhuren.
3.4.2.
De Woningstichting stelt in de toelichting op haar grieven dat er voor haar geen voldoende aanleiding bestond om te gaan onderzoeken. Zij keert zich daarmee tegen de gronden genoemd in de rov. 5 tot en met 9 van de bestreden uitspraak, in het bijzonder
- dat het een feit van algemene bekendheid is dat huurders die uit de woning vertrekken ongevraagd vloerbedekking verwijderen (rov. 8.1);
- dat de kans dat de vertrekkende huurder oude vloerbedekking had liggen aanmerkelijk was (ro. 8.3);
- dat de Woningstichting bedacht had moeten zijn op de kans van asbestbesmetting (rov. 9.1);
- dat de Woningstichting niet kon volhouden dat zij die asbestbesmetting niet kon kennen (ro. 9.2).
3.4.3.
Ten aanzien van de rov. 8.1 en 8.3 heeft te gelden dat het zeil juist op verzoek van de Woningstichting is verwijderd en dat zij bekend was met de uiterlijk waarneembare toestand van de vloer na de verwijdering van het zeil. Ook wist zij dat de vorige huurster het gehuurde al vanaf 1971 bewoonde. Zij kon dus weten, althans vermoeden, dat sprake was van zeil dat lang geleden was gelegd. En juist vroeger werd nog volop asbest gebruikt. Op de overgelegde foto’s is duidelijk te zien dat op de cementlaag resten foam aanwezig zijn, welke foam op het cement is geplakt. Ook is duidelijk dat [appellanten c.s.] deze resten verwijderd wilden hebben zodat verwacht kon worden dat zij daarmee zelf aan de slag zouden gaan (door die resten weg te steken).
3.4.4.
Het hof neemt voorts in overweging dat de Woningstichting toentertijd ook daadwerkelijk bedacht was op asbestbesmetting. Zoals de kantonrechter ook al overwoog (rov. 7.1)
In het infoblad van de woningstichting van april 2010 (productie 6 bij dagvaarding) staat op bladzijde 1: ‘Als een woning vrij komt door een verhuizing kijken wij ook kritisch naar de vloerbedekking. Sommige oude soorten vinylzeil en vinyltegels zijn mogelijk asbesthoudend’.
Bovendien hadden de medewerkers van de Woningstichting [medewerker van de woningstichting] en [inspecteur van de woningstichting] een asbestherkenningscursus met betrekking tot vloerbedekking gevolgd (17 mva/mvg).
3.4.5.
Het hof neemt ten slotte in overweging dat vloerbedekkingsbedrijf [vloerbedekkingsbedrijf] , aan wie de opdracht tot verwijdering was gegeven, begonnen is met het nemen van een monster. Zij deed dit kennelijk zekerheidshalve. De Woningstichting spreekt zelfs van de ‘normale’ procedure, want ze wist toen zelf ook nog niet, en vermoedde zelfs niet dat de foam en lijmresten asbesthoudend waren. Niet valt in te zien dat de Woningstichting, een professionele verhuurster die bekend verondersteld mag worden met opleveringen, niet ook (voorafgaande aan de oplevering aan [appellanten c.s.] ) bij wege van een ‘normale’ procedure een monster had kunnen (laten) nemen en doen onderzoeken (mede op grond van haar eigen kritische kijk, genoemd in rov. 3.4.4). Het moet de Woningstichting toch bekend zijn dat veel mensen angst koesteren voor (de aanwezigheid van) asbest. Ten onrechte is de Woningstichting afgegaan op indrukken van haar opzichters.
3.4.6.
Aan het vorenstaande doet niet af het door de Woningstichting gestelde nieuwe feit (mva/mvg nrs. 33-37) met betrekking tot de mate van verontreiniging in de lucht, nu tussen partijen vaststaat dat sprake is van een asbestbesmetting en dat dit een gebrek oplevert. Tegen rov. 3 van het vonnis waarvan beroep is immers niet gegriefd.
3.4.7.
De conclusie is dat de grieven 1 tot en met 5 van het incidenteel appel falen nu aan het bepaalde in artikel 7:208 BW Pro is voldaan zodat de Woningstichting verplicht is de door het gebrek (de asbestbesmetting in de foam- en lijmresten) veroorzaakte schade te vergoeden.
3.5.
Grief 1 in het principaal appel, de verklaringen voor recht.
3.5.1.
Aan de afwijzing van deze vorderingen heeft de kantonrechter geen kenbare overweging gewijd.
3.5.2.
Het hof begrijpt [appellanten c.s.] aldus dat deze verklaringen voor recht geen betrekking hebben op hetgeen (mede) werd gevorderd aan materiële en immateriële schade. Het gaat om toekomstige schade, schade (zoals gezondheidsschade) die zich in de toekomst mogelijk zal gaan manifesteren, zoals ook blijkt uit punt 23 van de appeldagvaarding.
3.5.3.
Gelet op deze uitleg hebben [appellanten c.s.] geen belang bij de tweede verklaring voor recht namelijk dat de Woningstichting gehouden is die schade te vergoeden, nader op te maken bij staat. Verwijzing naar de schadestaatprocedure, artikel 612 Rv Pro, vindt plaats indien begroting van een reeds opgetreden schade in het vonnis niet mogelijk is. Aangezien er nog geen schade wordt gesteld, anders dan die welke hierna wel wordt begroot, bestaat er geen grond voor verwijzing.
Daarmee is uiteraard niet gezegd dat, zo [appellanten c.s.] in de toekomst menen schade te ondervinden, zij geen nieuwe procedure zouden kunnen starten. In die procedure zal hetgeen in dit geding is beslist uitgangspunt zijn vanwege het gezag van gewijsde wat daar dan aan toekomt.
3.5.4.
Ten aanzien van de eerste verklaring voor recht wijst het hof op HR 27 maart 2015, ECLI:NL:HR:2015:760, waarin in rov. 4.1.2 werd overwogen:
Indien een verklaring voor recht wordt gevorderd dat aansprakelijkheid bestaat voor schade, dient de rechter ervan uit te gaan dat eiser daarbij belang heeft als de mogelijkheid van schade aannemelijk is. Dat geldt ook als niet tevens een veroordeling tot schadevergoeding of tot verwijzing naar de schadestaatprocedure wordt gevorderd. Voor zover in HR 30 maart 1951, NJ 1952/29 anders is geoordeeld, komt de Hoge Raad daarvan terug.
3.5.5.
Zoals hiervoor in rov. 3.4.6 werd overwogen en beslist is de Woningstichting verplicht de door het gebrek (de asbestbesmetting in de foam- en lijmresten) veroorzaakte schade te vergoeden. Er bestaan thans geen gronden om dat oordeel niet mede in een verklaring voor recht vast te leggen. De omstandigheid dat die rechtsoverweging gezag van gewijsde zal krijgen, staat daar niet aan in de weg.
3.5.6.
Het hof voegt hieraan toe – voor alle duidelijkheid – dat als [appellanten c.s.] in de toekomst schade blijken te hebben geleden die is terug te voeren op een asbestbesmetting, daarvoor de Woningstichting nog niet zonder meer aansprakelijk is, nu op het causaal verband tussen die eventuele schade en de onderhavige asbestbesmetting in dit geding niet wordt beslist. Daaromtrent dient in een volgende procedure te worden beslist.
Dit causaal verband ligt besloten in de woorden ‘door een gebrek veroorzaakte’ in artikel 7:208 BW Pro. Naar het hof begrijpt doelen de woorden ‘ten gevolge van’ in omschrijving van de verklaring voor recht hier ook op.
3.5.7.
Grief 1 in het principaal appel slaagt mitsdien ten dele. De eerste gevorderde verklaring voor recht kan worden toegewezen.
3.6.
De immateriële schade,
grief 7 in incidenteel appel, grief 5 in principaal appel (deels), nrs. 40-44 appeldagvaarding).
grief 7 in incidenteel appel, grief 5 in principaal appel (deels), nrs. 40-44 appeldagvaarding).
3.6.1.
De kantonrechter heeft dienaangaande overwogen en beslist:
11.1.
De gezondheidsschade is deels niet vast te stellen omdat eventuele termijneffecten nu nog niet gebleken zijn en dus niet te benoemen en becijferen zijn; in zoverre zijn [appellanten c.s.] niet ontvankelijk in hun vordering.
11.2.
Voor zover wel benoemde effecten gesteld worden, zijn de stellingen onvoldoende met stukken onderbouwd (verergering longemfyseem, angst, suïcide). Het bewijsaanbod wordt gepasseerd omdat onvoldoende gesteld is.
12. Wel is aannemelijk dat [appellanten c.s.] meer gevoelens van onlust hebben ondervonden dan zij – omdat het gewone leven dat nu eenmaal meebrengt – dienen te accepteren doordat zij twee en een halve maand niet in hun nieuwe woning hebben gewoond; de kantonrechter stelt dit op € 750,-.
Het hof merkt op dat in het dictum de niet-ontvankelijkverklaring ontbreekt.
3.6.2.
De woningstichting stelt zich eerst op het standpunt dat de vordering niet op artikel 7:208 BW Pro kan worden gegrond omdat die bepaling alleen ziet op materiële schade. Dit standpunt wordt niet onderbouwd en volgt ook niet uit de wettekst. Naar het oordeel van het hof kan artikel 7:208 BW Pro leiden tot toekenning van immateriële schade, zij het binnen de grenzen van artikel 6:106 BW Pro. Naar het oordeel van het hof is het blootstellen van een huurder aan asbest een aantasting van diens persoon. De Woningstichting kan deze blootstelling worden toegerekend. De vordering is mitsdien in beginsel toewijsbaar.
3.6.3.
[appellanten c.s.] vorderen schade ‘voor
- de geleden vrees en angst voor gezondheidsschade,
- alsmede voor het leed als gevolg van ongemakken,
- de frustratie bij [appellanten c.s.] en
- ( het risico op) het verergeren van de ziekte van [appellant 1] ,
die zijn ontstaan door zowel de asbestbesmetting als de houding en opstelling van de woningstichting richting [appellanten c.s.] ’.
3.6.4.
Naar het oordeel van het hof kan de grondslag “frustratie” niet leiden tot toewijzing van enig bedrag. Gesteld noch gebleken is dat sprake is van zodanige grotere frustraties, door toedoen van de Woningstichting, dan bij een gewone rechtszaak gebruikelijk is.
3.6.5.
Voor het leed als gevolg van ongemakken (de tijdelijke verhuizing, de wijze waarop met de eigendommen is omgesprongen) heeft de kantonrechter € 750,- in totaal toegewezen. In de stellingen van partijen heeft het hof geen grond gevonden om tot een hoger of lager bedrag te concluderen. Bij gebreke aan een toereikende onderbouwing van de grieven zal het vonnis in zoverre worden bekrachtigd.
3.6.6.
Voor het overige is de vordering afgewezen. De onderbouwing door de kantonrechter heeft evenwel deels geen betrekking op ‘geleden vrees en angst voor gezondheidsschade’ (daaronder begrepen de vrees en angst voor verergering van de ziekte), maar ziet op geleden gezondheidsschade of effecten dienaangaande.
De grief is in zoverre gegrond dat toereikend begrijpelijk en aannemelijk is dat [appellanten c.s.] vanwege de blootstelling vrees en angst hebben ondervonden, en nog steeds ondervinden, voor gezondheidsschade, temeer omdat [appellant 1] lijdt aan longemfyseem, en dat zij dientengevolge immateriële schade hebben geleden.
3.6.7.
In punt 40 stelt [appellanten c.s.] dat de kantonrechter ten onrechte het bewijsaanbod heeft gepasseerd om de gemanifesteerde en te verwachten gezondheidsschade te bewijzen. [appellanten c.s.] miskennen evenwel dat artikel 6:106 BW Pro de benadeelde een recht geeft op een naar billijkheid vast te stellen schadevergoeding. Binnen dit kader is bewijslevering slechts beperkt aangewezen, in het bijzonder in het geval [appellanten c.s.] een concrete en op feiten gebaseerde schadeopstelling presenteren. De vordering tot betaling van immateriële schade is bovendien niet gegrond op concrete schade, maar alleen op de angst en vrees voor schade.
3.6.8.
Bij de begroting van de schade neemt het hof in aanmerking dat geen gezondheidsklachten zijn ontstaan als gevolg van de blootstelling. De vordering is enkel gegrond op de vrees en angst voor die klachten. In de omstandigheid dat [appellant 1] longpatiënt is, ziet het hof aanleiding om deze schade ex aequo et bono te begroten op € 1.000,- voor [appellant 1] en op € 500,- voor [appellante 2] .
3.6.9.
Het hof zal mitsdien aan [appellant 1] toewijzen € 1.000,- plus de helft van € 750,- is € 1.375,- en aan [appellante 2] € 500,- plus de helft van € 750,- is € 875,-.
3.7.
De gordijnen en de vloerbedekking,
grief 6 in incidenteel appel en de grieven 3 en 5 (deels) in het principaal appel, vordering 6.
grief 6 in incidenteel appel en de grieven 3 en 5 (deels) in het principaal appel, vordering 6.
3.7.1.
In vordering 6 wordt gevorderd, in geval een deugdelijke taxatie niet meer mogelijk is, de Woningstichting te veroordelen tot vergoeding van de kosten van het opnieuw aanschaffen van de gordijnen ad € 4.378,- en vloerbedekking ad € 1.399,- (totaal € 5.777,-). Het betreft hier zaken die zijn overgenomen van de vorige huurder, maar bij de asbestsanering verloren zijn gegaan. Taxatie is niet meer mogelijk (punt 22 appeldagvaarding).
3.7.2.
In de rov. 10.4 en 10.5 van het bestreden vonnis overwoog de kantonrechter het volgende:
10.4.
Van gordijnen en de vloerbedekking die [appellanten c.s.] hebben moeten aanschaffen komt hun niet de nieuwwaarde toe, maar slechts de overnamewaarde; het is immers díe waarde die verloren is gegaan.
10.5.
In productie 7 bij antwoord worden de zaken opgesomd die onder de overname vielen en naar redelijkheid en billijkheid kan de waarde van vloerbedekking en gordijnen in verband met de andere daar genoemde zaken (die niet verloren zijn gegaan) op € 1.000,- gesteld worden.
3.7.3.
Productie 7 behelst een schriftelijke vastlegging van een overeenkomst met betrekking tot overgenomen zaken (zie ook productie 3 bij inleidende dagvaarding). Daarin is niet een specificatie opgenomen van de overgenomen zaken. Het totale overnamebedrag bedroeg € 3.000,- (12 cva).
3.7.4.
[appellanten c.s.] stellen zich op het standpunt recht te hebben op de nieuwwaarde, waartoe zij aanvoeren dat de Woningstichting heeft nagelaten de waarde te laten taxeren. Als gevolg daarvan kan de waarde nu niet meer worden vastgesteld. Dat dient voor rekening en risico van de Woningstichting te komen.
3.7.5.
Naar het oordeel van het hof kan dit standpunt van [appellanten c.s.] hier niet worden gevolgd. Het hof vindt daartoe aansluiting bij hetgeen in de verzekeringswereld gebruikelijk is, namelijk dat nieuwwaarde alleen wordt vergoed als de dagwaarde meer dan 40% bedraagt van de nieuwwaarde, terwijl in het andere geval de dagwaarde wordt vergoed (zie J.H. Wansink, Inboedelschade vergoed op basis van nieuwwaarde? Pas op! U wacht het grote donkere bos waar verzekeraars u in sturen...!, AV&S 2015/11). Uitgaande van het toegewezen bedrag van € 1.000,- en de gestelde nieuwwaarde ad € 5.777,-, is geen sprake van overschrijding van dit percentage. Het hof ziet geen grond om anders te oordelen. De omstandigheid dat de Woningstichting de waarde niet heeft laten taxeren noopt niet tot een ander oordeel. [appellanten c.s.] hebben voorts geen feiten of omstandigheden aangevoerd die meebrengen dat die zaken een hogere dagwaarde zouden vertegenwoordigen dan € 1.000,-.
3.7.6.
De Woningstichting stelt zich op het standpunt dat het bedrag van € 1.000,- te hoog is. Dit standpunt is niet anders onderbouwd dan met een eigen opvatting over de waarde van andere zaken, zij het dat die waarden niet worden gespecificeerd, noch onderbouwd. Het hof verwerpt dit betoog.
3.7.7.
Het hof stelt vast dat de toegewezen schade alleen betrekking heeft op de vervangingswaarde en dat geen rekening is gehouden met de legkosten. Daarvoor zal het hof een bedrag van € 250,- toekennen.
3.8.
De g
rieven 2 en 4 in principaal appel, de vernietigde en gereinigde zaken, de vorderingen onder 2a, 2b, 3, 4, 5 en 8 (behoudens de spiegel en het wandlampje)
rieven 2 en 4 in principaal appel, de vernietigde en gereinigde zaken, de vorderingen onder 2a, 2b, 3, 4, 5 en 8 (behoudens de spiegel en het wandlampje)
3.8.1.
In grief 4 in principaal appel wordt gesteld dat de kantonrechter ten onrechte heeft verzuimd de Woningstichting te veroordelen tot het verstrekken aan [appellanten c.s.] van de gevorderde inventarislijsten c.q. foto’s van hun eigendommen en het gereinigd retour ter beschikking stellen van de meegenomen waardepapieren en foto’s en ten onrechte de bij gebreke van de mogelijkheid tot voldoening daarvan door de woningstichting, het gevorderde forfaitair bedrag c.q. de gevorderde dwangsommen.
In de toelichting op de grief wordt gesteld dat onbetwist is gebleven dat een deel van de waardepapieren en foto’s niet gereinigd zijn geretourneerd. De kantonrechter zou verzuimd hebben de Woningstichting te veroordelen tot reiniging en retourneren.
3.8.2.
De Woningstichting heeft onbetwist verklaard dat deze zaken zijn vernietigd. Lijsten zijn ter beschikking gesteld. Niet aannemelijk is dat de Woningstichting meer gegevens kan verstrekken. De gevorderde reiniging, retournering en afgifte van lijsten zijn mitsdien niet toewijsbaar. Er zijn geen zaken meer opgeslagen. Er kan dan ook geen taxatie van die zaken worden gedaan. Het komt mitsdien aan op het bepalen van het schadebedrag.
3.8.3.
Grief 2 in het principaal appel keert zich tegen rov. 10.1 van het vonnis waarvan beroep waarin de kantonrechter heeft overwogen dat [appellanten c.s.] geen argumenten hebben aangedragen waarom de taxatie niet betrouwbaar zou zijn.
De kantonrechter heeft het dan over het rapport van de niet-teruggegeven zaken, het rapport [taxateur] (productie 2 bij cva), waarin de vervangingswaarde van de vernietigde zaken is getaxeerd op € 3.757,-. Dit bedrag is door de kantonrechter toegewezen.
Gelet op punt 2b van het petitum van de appeldagvaarding vorderen [appellanten c.s.] kennelijk een totaal bedrag van € 5.000,- voor zaakschade (behoudens de gordijnen en vloerbedekking en behoudens de schade aan het lampje en de spiegel).
3.8.4.
[appellanten c.s.] onderbouwen hun grief onder meer aan de hand van twee fotoseries. De eerste serie (prod. 10 zijdens [appellanten c.s.] ) is gemaakt door het saneringsbedrijf [saneringsbedrijf] (dat in een eerder stadium door de Woningstichting was aangezocht), de twee is gemaakt in het kader van de taxatie door [taxateur] . [appellanten c.s.] wijzen erop dat in laatstgenoemd taxatierapport tal van zaken ontbreken, terwijl er ook nog zaken ontbreken die op geen van beide series voorkomen.
De taxatie (dat wil zeggen de hoogte van de genoemde bedragen) van de wel-opgenomen zaken wordt niet betwist. Waar [appellanten c.s.] stellen dat de taxatie onbetrouwbaar is, wordt dus niet gedoeld op wat er in dat rapport staat, maar op wat er aan ontbreekt.
3.8.5.
De Woningstichting heeft het standpunt van [appellanten c.s.] niet betwist maar slechts opgemerkt dat zij het niet kan beoordelen.
Naar het oordeel van het hof volstaat dit ongemotiveerde verweer niet,
Derhalve moet worden aangenomen dat [appellanten c.s.] aanvullende schade hebben geleden.
De Woningstichting betwist in hoger beroep niet dat de uitkomst dan leidt tot een totale schade van € 5.000,- zodat dit bedrag toewijsbaar is.
De Woningstichting stipt nog aan dat [appellanten c.s.] geen recht hebben op de nieuwwaarde maar alleen op de vervangingswaarde. Dit standpunt kan haar niet baten. Het taxatierapport is gebaseerd op vervangingswaarde. In aanmerking nemende dat een vervangingswaarde van € 5.000,- voor de niet-opgenomen zaken niet onaannemelijk is, had het op de weg van de Woningstichting gelegen haar verweer nader te onderbouwen. Dat heeft zij nagelaten.
Tot een afzonderlijke waardering van de niet-gereinigde niet-teruggeven zaken (grief 4 in principaal appel) komt het hof niet, omdat niet meer kan worden toegewezen dan gevorderd.
3.8.6.
De grieven 2 en 4 en leiden ertoe dat toegewezen kan worden een bedrag van € 5.000,- (vordering 2b) in plaats van € 3.757,-.
3.9.
Grief 5 in principaal appel,voor zover nog niet behandeld, de vorderingen onder 3 en 4.
3.9.1.
Grief 5 in het principaal appel betreft alleen nog punt 37 van de appeldagvaarding. [appellanten c.s.] menen dat het door de kantonrechter toegekende bedrag van € 100,- terzake van schadevergoeding voor de kapotte antieke spiegel en het wandlampje ontoereikend is. Deze grief is evenwel niet onderbouwd, zodat het hof daaraan voorbij gaat.
3.10.
De proceskosten,
grief 8 in incidenteel appel
grief 8 in incidenteel appel
3.10.1.
Het hof is met de kantonrechter van oordeel dat de Woningstichting in eerste aanleg als de hoofdzakelijk in het ongelijk gestelde partij heeft te gelden. Inzet van dat geding was met name de aansprakelijkheid van de Woningstichting. De omstandigheid dat voor wat betreft de hoogte van de schade betreft [appellanten c.s.] deels in het ongelijk gesteld zijn doet hier niet aan af.
3.10.2.
Naar het oordeel van het hof dienen de proceskosten in principaal appel te worden gecompenseerd, nu partijen over en weer deels in het ongelijk zijn gesteld. In incidenteel appel heeft de Woningstichting te gelden als de hoofdzakelijk in het ongelijk gestelde partij en dient zij derhalve in de kosten te worden verwezen (de helft van 1½ punt a € 894,-).
4.De uitspraak
Het hof:
op het principaal en incidenteel hoger beroep
vernietigt het vonnis waarvan beroep, behoudens ten aanzien de proceskosten;
bekrachtigt de proceskostenbeslissing in eerste aanleg;
en opnieuw recht doende:
verklaart voor recht dat de Woningstichting (in de hiervoor bedoelde zin) aansprakelijk is voor de door [appellanten c.s.] in de toekomst eventueel te lijden schade, met inbegrip van gezondheidsschade, ten gevolge van de asbestverontreiniging in de woning [perceel] ;
veroordeelt de Woningstichting tot betaling aan [appellanten c.s.] hoofdelijk ter zake van materiële schade het bedrag van € 6.425,- (zijnde de som van € 5.000,- en € 100,- en € 1.000,- en € 75,- en € 250,- =), vermeerderd met de wettelijke rente daarover met ingang van 7 maart 2013 tot de dag der voldoening;
veroordeelt de Woningstichting tot betaling aan [appellant 1] resp. [appellante 2] ter zake van immateriële schade van het bedrag van € 1.375,- resp. € 875,- vermeerderd met de wettelijke rente daarover met ingang van 7 maart 2013 tot de dag der voldoening;
compenseert de proceskosten in principaal appel aldus dat elk van partijen haar eigen kosten draagt;
veroordeelt de Woningstichting in incidenteel appel in de proceskosten aan de zijde van [appellanten c.s.] gevallen en tot op heden begroot op € 670,50 voor salaris advocaat;
wijst af hetgeen meer of anders is gevorderd;
verklaart de veroordelingen uitvoerbaar bij voorraad.
Dit arrest is gewezen door mrs. W.H.B. den Hartog Jager, O.G.H. Milar en R.J.M. Cremers en is in het openbaar uitgesproken door de rolraadsheer op 15 september 2015.
griffier rolraadsheer