Uitspraak
vonnis
RECHTBANK 'S-GRAVENHAGE
Sector civiel recht
zaaknummer / rolnummer: 326041 / HA ZA 08-4073
Vonnis van 14 april 2010
in de zaak van
1. [A.]
wonende te [woonplaats],
2. [B.]
wonende te [woonplaats] ,
eisers in conventie,
verweerders in reconventie,
advocaat mr. T.M. van Dijk te 's-Gravenhage,
tegen
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
HIGHWAY INVESTMENT B.V.,
gevestigd te 's-Gravenhage,
gedaagde in conventie,
eiseres in reconventie,
advocaat mr. V. Kortenbach te 's-Gravenhage.
Eisers in conventie, verweerders in reconventie, zullen hierna afzonderlijk [A.] en [B.] en tezamen [A.] (in mannelijk enkelvoud) genoemd worden. Gedaagde in conventie, eiseres in reconventie, zal Highway genoemd worden.
1. De procedure
1.1. Het verloop van de procedure blijkt uit:
- de dagvaarding van 28 november 2008;
- de conclusie van antwoord in conventie en van eis in reconventie van 21 januari 2009;
- het tussenvonnis van 4 februari 2009 waarbij een comparitie van partijen is bevolen;
- de conclusie van antwoord in reconventie tevens houdende uitlating ontvankelijkheid van 11 juni 2009;
- het proces-verbaal van comparitie van 8 september 2009;
- de antwoordconclusie na comparitie in conventie en in reconventie van [A.] van 14 oktober 2009;
- de conclusie na comparitie in conventie en reconventie van Highway van 9 december 2009;
- de akte uitlating producties van [A.] van 23 december 2009.
1.2. Ten slotte is vonnis bepaald.
2. De feiten
2.1. [A.] is sinds 24 juli 2007 eigenaar van het pand aan het [adres] te
[woonplaats] (hierna: de woning). [A.] wilde de woning grondig laten verbouwen en heeft daarvoor Highway (de heren [C.] en [D.]) ingeschakeld. Highway heeft hierbij samengewerkt met de heer [E.]). Voor de kozijnen is door [A.] dan wel Highway [F.] van Bouwer Kozijntechniek B.V. ingeschakeld.
2.2. Bij e-mail van 19 juni 2007 heeft [F.] aan [A.] het volgende bericht:
'(...) Conform verzoek offreren wij u geheel vrijblijvend de levering en montage van Meranti kozijnen volgens navolgende opgave.
(...)
Profilering : kozijnen traditioneel geprofileerd met plakroeden
Isolatieglas : Isolatieglas HR++ met een alu crossverdeling tussen het glas ter plaatse van de plakroeden
Demontage en montage : bij opdracht inmeten kozijnen (...)
kozijnen en glas,
: plaatsen nieuwe kozijnen, glas en plakroeden
(...)
Totaalprijs exclusief 19% BTW inclusief montage
€ 15.400
(...)
Een indikatie voor kunststof kozijnen blokprofiel zonder roedenverdeling in de kozijnen maar met vakverdeling tussen het dubbelglas inclusief montage € 12.600,00 ex BTW
(...)'
2.3. Bij e-mail van 29 juli 2007 heeft [E.] in reactie op een e-mail van [A.] van 26 juli 2007 het volgende bericht, waarbij de vragen afkomstig zijn van [A.] en de antwoorden van [E.]:
'(...) Kelder:
Is het schilderen van de trap naar de kelder opgenomen in de offerte? Ja
Idem: Kelderdeur? Ja
Idem: Keldermuren? Ja
(...)'
2.4. Bij brief van 6 augustus 2007 heeft [E.] in opdracht van Highway een aangepaste begroting aan [A.] gezonden (offertenummer: 0706005). In de brief is onder meer vermeld dat het vervangen van de kozijnen weer in de begroting is opgenomen. De aanneemsom volgens de offerte bedraagt € 89.072,67. Het gehele offertebedrag is door [A.] betaald.
In de offerte (projectdatum 3 juni 2007, wijzigingsdatum 6 augustus 2007) is onder meer het volgende opgenomen:
'(...)
U31.A0260 Kozijnen monteren, meranti, in bestaande
gevelopening
A Kozijnen vervangen (Meranti of grenen)
001 - Kozijnen vervangen volgens opgave 1,00 stk - 14.976,50
offerte 030607
- Sub-totaal 1,00 stk - 14.976,50
(...)'
2.5. Bij e-mail van 30 september 2007 heeft [E.] aan [A.] het volgende bericht:
'(...) Planning is bijna klaar, even nog de laatste vorderingen checken morgen, de verhuizer kun je bespreken voor 2e week november. (...)'
2.6. Bij e-mail van 28 oktober 2007 heeft [A.] aan [C.] het volgende bericht:
'(...) Voor wat betreft de ramen die er nu staan: Dat zijn grote ramen ZONDER verdeling.Dat geldt voor het grote raam voor en grote raam achter voor de woonkamer.De bedoeling is dat die in tweeen gaan dus dat ze open kunnen slaan (ZIE RAMEN BUREN !!!!) (...)'
2.7. Bij e-mail van 5 november 2007 heeft [A.] aan [C.] en [D.] het volgende bericht:
'(...)
8 badkamerraam: Is nu zonder roedeverdeling.[B.] was er vrij zeker van dat ze dit MET roede had doorgegeven.Kunnen jullie die fax aan [F.] boven water halen en kijken wat we hier hebben doorgegeven? En misschien is het anders ook wel mogelijk gewoon van die roedes erop te plakken (zonder het metalen middenstuk)? (...)'
2.8. Bij e-mail van 16 november 2007 heeft [D.] aan [A.] het volgende bericht:
'(...)
Meerwerk overzicht bij benadering:
Isolatie kap verdieping 954,-
Open haard kanaal 110,- p.m. 1100,-
Tuin huis bouwen en verven 650,-
Velux badkamer 500,-
Wc. Apart badkamer 300,-
Wc vergroten 1e etage 300,-
Fermacell estrich isolatie vloer woon etage 1857,-
Vloer leggen 1980,-
Asbest verwijderen 1000,-
Stelpost roede verdeling kozijnen 1000,-
Extra roede verdeling raam slaapkamer 500,-
Whirlpool bad 300,-
-------- +
9941,- ex btw
Bekend minderwerk 7 x deuren
[A.] dit is globaal zoals je vroeg, bedoeling is om dit alles gezamenlijk na te kijken met Marcel die de offerte gemaakt heeft !!! (...)'
2.9. Op een lijst 'Overzicht meerwerk Fam. [A.]' gedateerd op 8 december 2007 is het volgende vermeld:
'1 Isolatie conform offerte 954,-
2 Open haard kanalen vervangen 1100,-
3 Tuinhuis bouwen en schilderen 650,-
4 Velux raam badkamer 700,-
5 Velux gordijn 150,-
6 Wc. Apart badkamer 630,-
7 Wc 1e vergroten 300,-
8 Fermacell estrich vloer 1e 1857,-
9 Fermacell vloer leggen 300,-
10 Eiken vloer leggen 1980,-
11 Eiken vloer in witte olie zetten 180,-
12 Verwijderen asbest 1000,-
13 Roede verdeling 1711,-
14 Aanbrengen roede verdeling 350,-
15 Extra stolpstel voorzijde woonkamer 508,-
16 Extra stolpstel slaapkamer 520,-
17 Electra punt en meerprijs whirlpool 400,-
18 Renovatie oude deuren 700,-
19 Buitenkraan aanbrengen incl. mat 180,-
20 Buitenverlichting aanbrengen incl. mat 350,-
21 Rotte balk keuken vervangen 100,-
22 Houtopslag voor buiten 350,-
23 Keldertrap en kelder schilderen 300,-
24 Nieuw raam kelder 280,-
25 Meubel badkamer 365,-
26 Hydrofoor incl. electra punt maken 400,-
27 CV kast zolder 200,-
28 Bankirai vlonders balkon 285,-
29 Trap naar tuin bankirai 250,-
30 Leidingen en meterkast electra omtimmeren 400,-
31 Fonteintje 180,-
32 5 x dimmers 350,-
33 Lampen, TV, kastroedes, etc ophangen service
---------
Totaal meerwerk zoals thans bekend 17980,-
34 Kast 700,-
35 Olie 54,-
36 Egaliseren keuken 90,-
--------
844,-
---------
18.824,-
(...)'
2.10. Bij brief van 31 december 2007 heeft [A.] aan [C.] en [D.] onder meer het volgende bericht:
'(...) Nog te doen:
(...)
Plaatsen roedes div ramen
Schilderen roedes (veelal alleen nog grondlaag)
(...)
Deze dingen zijn uit de offerte gehaald dus die zouden we ook door de zoon van de buren kunnen laten doen, (...)
Kozijnen:
Bovenramen boven de openslaande ramen in de erker op 1e verdieping vervangen door bredere roedes die doorlopen vanuit het onderraam(zoals we besproken hebben en nav fax van [F.], die je me liet zien.Regel jij dit met [F.]?
Bonnetjes/specificatie voor het meerwerk (...)'
2.11. Bij e-mail van 8 maart 2008 heeft [A.] aan [C.] en [D.] het volgende bericht:
'(...)
De nog af te handelen dingen, die al betaald zijn, zijn:
Ramen( er zijn nog een aantal ramen die nog geen roedes hebben en ook bij een paar ramen wel roedes maar nog niet geschilderd)
(...)
Bonnetjes/specificatie van het meerwerk
(...)'
2.12. Bij e-mail van 14 maart 2008 heeft [D.] aan [A.] het volgende bericht:
'(...)
Financiele afhandeling:
Totaal meerwerkoverzicht dd. 8 december 2007 €. 12.449,-
Korting misverstand/kwestie kozijnen -. 2.000,-
---------- -/-
Saldo gaarne per omgaande te voldoen €. 10.449,-
(...)'
2.13. Bij e-mail van 17 maart 2008 heeft [A.] aan [D.] het volgende bericht:
'(...)
Nog in 2007 heb je diverse malen beloofd dat het nog 2 weken, nog 3 weken , nog 1 week zou duren en dat het dan af zou zijn.
Ik heb,op basis daarvan, een week vrij genomen, om te zien dat het nog altijd niet af was en vervolgens kon ik niets die week.
Dat kostte mij een paarduizend euro,Cas maar daar wordt niet over gepraat.
(...)'
2.14. Bij e-mail van 9 april 2008 heeft [A.] aan [C.] het volgende bericht:
'(...) Voor wat betreft de stellage voor zaterdag: daar heb je waarschijnlijk gelijk in:
Dat is heel veel werk voor het opplakken van die roedes.
Ik kan dat inderdaad ook laten opplakken,zagen en verven door de schilders die later het buitenwerk doen. Als je daar een minderbedrag voor maakt,lijkt me dat prima. (...)'
2.15. Bij e-mail van 16 april 2008 heeft [C.] aan [A.] in een bijlage een reactie op een door [A.] gezonden lijst gegeven. In genoemde bijlage is het volgende vermeld:
'Graag de volgende zaken in mindering brengen op de eindafrekening:
Ad begroting offertenummer 0706005
Zelf aangeschaft en/of niet uitgevoerd (zie bonnen) (...)
Totaal -/- 2.658,43
Ad overzicht meerwerk 8.12.07
Zelf aangeschaft/ niet gedaan/ al in offerte etc:
(...)
15 roedeverdeling zoals besproken verrekenen (-/- 2061Euro) zoals reeds besproken wordt hiervoor in mindering gebracht voor het totale kozijnenverhaal ad € 2.000,--.
(...)
Tenslotte de dingen die nog gedaan moeten worden maar niet reeds zijn opgenomen als minderwerk:
22 afmaken ramen (roeden aanbrengen, aanpassen bovenramen iom [F.])
23 schilderen/afwerken plinten 2e verdieping
24 afwerken gaten tussen vloer en plinten
25 afwerken vloer (2e olielaag, is nu nog onregelmatig)
26 bijwerken schilderwerk (scheurtjes her en der in muren en deuren)
27 bijstellen camera voordeur
28 afwerken deur naar tuin
Zoals reeds toegezegd zullen wij deze werkzaamheden uitvoeren als opleverpunten.
De resterende betaling is als volgt:
Totaal meerwerk (zie lijst 08/12/2007) 17.980,00
Meerwerk kasten 700,00
Olie 54,00
Egaliseren keuken 90,00
Totaal 18.824,00
Reeds betaald materialen -/- 6.375,00
Totaal 12.449,00
Korting kozijnen -/- 2.000,00
Minderwerk zie lijst hierboven -/- 2.658,43
Boete keukeninstallatie -/- 113,00
Totaal door u te betalen € 7.677,57'
2.16. In een 'Specificatie per onderdeel meerwerk overzicht verbouwing [adres] te [woonplaats]' gedateerd op 18 juli 2008 is het volgende opgenomen, waarbij de nummering verwijst naar de nummering op het bij 2.9 genoemde 'Overzicht meerwerk Fam. [A.]' gedateerd op 8 december 2007:
'(...)
13. In de aanloop naar de verbouwing heeft de eigenaar bij diverse kozijnenfabrikanten prijsopgaven aangevraagd. Aanvankelijk ging de voorkeur uit naar onderhoudsarm aluminium, uiteindelijk is gekozen voor hout teneinde eenheid te houden met belendende huizen. In de offerte van Bouwpunt was geen roede-verdeling opgenomen, aldus is het aanbrengen van de roede-verdeling opgenomen als meerwerk.
14. zie 13.
(...)'
3. Het geschil
in conventie
3.1. [A.] vordert - samengevat - na vermindering van zijn vordering de veroordeling van Highway tot betaling van € 18.179,30, vermeerderd met rente en kosten.
3.2.[A.] voert daartoe, kort samengevat, het volgende aan. Ondanks betaling van het gehele offertebedrag zijn de werkzaamheden door Highway niet geheel of niet deugdelijk uitgevoerd. Het werk is niet deugdelijk opgeleverd. [A.] heeft een andere aannemer moeten inschakelen om het werk af te maken. De schade bestaat uit ten onrechte niet in mindering gebracht minderwerk en ten onrechte in rekening gebrachte posten die reeds in de offerte waren opgenomen. Daarnaast heeft [A.] derden moeten inschakelen en uitgaven gedaan die voor rekening van Highway moeten komen. In de geleverde plankenvloer zitten 27 gaten als gevolg van houtworm en de vloer zou nog moeten worden vervangen. Oplevering van het werk heeft niet op de meermalen toegezegde datum plaatsgevonden. [A.] heeft hierdoor schade geleden, aangezien hij in die week niet heeft kunnen werken in zijn fysiotherapiepraktijk. Tot slot is de stofzuiger van [A.] vernield door Highway.
3.3. Highway voert verweer. Op de (verdere) stellingen van partijen wordt hierna, voor zover van belang, nader ingegaan.
in reconventie
3.4. Highway vordert - samengevat - na vermindering van haar vordering de hoofdelijke veroordeling van [A.] tot betaling van € 8.000,- inclusief BTW, vermeerderd met rente en kosten.
3.5. Highway voert daartoe, kort samengevat, het volgende aan. [A.] heeft weliswaar de gehele aanneemsom betaald, maar dient wegens meerwerk en rekening houdend met minderwerk het hiervoor genoemde bedrag nog aan Highway te betalen.
3.6. [A.] voert verweer. Op de (verdere) stellingen van partijen wordt hierna, voor zover van belang, nader ingegaan.
4. De beoordeling
in conventie en in reconventie
Kozijnen
4.1. Partijen verschillen van mening over het antwoord op de vraag of in de offerte van Highway was begrepen dat de ramen een roedeverdeling zouden hebben gelijk aan die van de buren, dan wel dat het aanbrengen van de roedeverdeling als meerwerk door [A.] zou moeten worden betaald. Uit de onder 2.4 geciteerde tekst uit de offerte van Highway blijkt niet of partijen hier bedoeld hebben ramen mét roedeverdeling of zonder. In het 'meerwerk overzicht bij benadering' in de e-mail van 16 november 2007 is een stelpost roedeverdeling kozijnen opgenomen van € 1.000,- en een bedrag van € 500,- voor extra roedeverdeling raam slaapkamer. In de meerwerklijst van 8 december 2007 zijn de roedeverdeling en het aanbrengen van de roedeverdeling voor een bedrag van € 1.711,- respectievelijk € 350,- opgenomen. In zijn brief van 31 december 2007 ging ook [A.] ervan uit dat het plaatsen en het schilderen van de roeden 'uit de offerte zijn gehaald'. Deze omstandigheden lijken erop te wijzen dat de roedeverdeling niet in de offerte van 3 juni 2007 was opgenomen en door Highway als meerwerk bij [A.] in rekening kon worden gebracht. Echter, bij e-mail van 8 maart 2008 heeft [A.] de ramen (roeden en schilderen) als nog af te handelen punt dat al betaald is naar voren gebracht, terwijl hij in zijn e-mail van 9 april 2008 voorstelt dat hij het opplakken van de roeden, zagen en verven ook door anderen kan laten verrichten als daarvoor een bedrag in mindering wordt gebracht. In de bijlage bij de e-mail van 16 april 2008 heeft [C.] van Highway aan [A.] ten aanzien van het overzicht meerwerk van 8 december 2007 bericht dat voor de roedeverdeling zoals besproken € 2.000,- in mindering wordt gebracht. In diezelfde bijlage is nog opgemerkt dat het afmaken van de ramen ('roeden aanbrengen, aanpassen bovenramen in overleg met [F.]', waarbij met [F.] is bedoeld) als opleverpunt door Highway zal worden uitgevoerd. Onder deze omstandigheden is de rechtbank van oordeel dat partijen er - in ieder geval uiteindelijk - van uitgingen dat voor het aanbrengen van de roedeverdeling door [A.] reeds was betaald, zodat dit dus niet als meerwerk door Highway aan [A.] in rekening kan worden gebracht.
4.2. De rechtbank gaat voorbij aan de stelling van Highway dat partijen een schikking hebben getroffen ten aanzien van de kozijnenkwestie, in die zin dat Highway een korting van € 2.000,- aan [A.] zou geven en dat daarmee iedere discussie over de kozijnen gesloten was. Niet alleen is niet voldoende komen vast te staan dat een dergelijke schikking is getroffen, maar bovendien heeft Highway naast het voorstel voor een korting van € 2.000,- bij e-mail van 16 april 2008 opgenomen dat zij de ramen zou afmaken als opleverpunt. De rechtbank komt om die reden niet toe aan het aanbod van Highway te bewijzen dat de kozijnenkwestie is afgedaan voor € 2.000,-. Niet in geschil is dat de ramen nog niet zijn afgemaakt, zodat de rechtbank dient te beoordelen in hoeverre dit aan Highway te verwijten is en of Highway gehouden is de kosten voor het afmaken van de ramen aan [A.] te vergoeden (€ 5.091,20 volgens [A.]) en een bedrag als minderwerk in aanmerking te nemen.
4.3. [A.] heeft gesteld dat er geen sprake is geweest van een deugdelijke oplevering door Highway, ondanks herhaalde aanmaning door [A.] en ondanks volledige betaling van de aanneemsom door [A.]. Highway heeft weliswaar aangeboden de opleverpunten, waaronder de roedeverdeling van de kozijnen, op een zaterdag af te maken, maar dit heeft [A.] niet geaccepteerd. Reden hiervoor was dat dit volgens [A.] 'alleen bij broddelwerk in zo'n kort tijdsbestek zou lukken'.
Highway heeft gesteld dat zij zich genoodzaakt zag de werkzaamheden uit te stellen totdat zekerheid was verkregen over betaling van de kosten van het meerwerk als gevolg van de weigering van [A.] om afspraken hierover te maken zolang niet alle werkzaamheden waren afgerond. De stelselmatige weigering van [A.] om betalingsafspraken te maken voordat Highway haar werkzaamheden heeft afgerond, heeft te gelden als een mededeling in de zin van artikel 6:83 sub c van Pro het Burgerlijk Wetboek (BW), op grond waarvan [A.] jegens Highway in verzuim is geraakt, aldus Highway. Highway doet een beroep op haar opschortingsrecht (artikel 6:52 BW Pro en/of artikel 6:263 BW Pro), zodat de gestelde gevolgen van het niet uitvoeren van de afrondende werkzaamheden niet voor haar rekening en risico zijn. Voorts stelt Highway dat [A.] niet tijdig in de zin van artikel 7:23 BW Pro heeft geklaagd over de kozijnen.
4.4. Anders dan Highway stelt is niet komen vast te staan dat [A.] geweigerd heeft betalingsafspraken te maken. Bij e-mails van 16 maart 2008 heeft [A.] gevraagd afspraken te maken over het eindbedrag en wanneer alles afgemaakt wordt en hij heeft daarbij aangeboden na afronding van de werkzaamheden het geld over te maken. Hieruit en ook uit de overige correspondentie tussen partijen kan niet worden afgeleid dat [A.] stelselmatig weigerde om betalingsafspraken te maken, zodat er ook geen sprake is van een mededeling in de zin van artikel 6:83 sub c BW Pro op grond waarvan [A.] jegens Highway in verzuim zou zijn geraakt. Ook kan Highway aan de tussen partijen gevoerde correspondentie over de resterende werkzaamheden en betaling van het eindbedrag geen opschortingsrecht in de zin van artikel 6:52 dan Pro wel 6:263 BW ontlenen. Gelet hierop was Highway in beginsel gehouden de werkzaamheden af te ronden.
4.5. Highway heeft in de bijlage bij de e-mail van 16 april 2008 aangeboden bepaalde werkzaamheden, waaronder het aanbrengen van de roeden, als opleverpunten uit te voeren. [A.] stelt dat Highway heeft aangeboden de resterende werkzaamheden op een zaterdag te komen afronden en dat hij dit aanbod heeft afgewezen, omdat dit 'alleen bij broddelwerk in zo'n kort tijdsbestek zou lukken'. Deze enkele stelling van [A.] is onvoldoende grond voor de weigering van [A.] om Highway de werkzaamheden te laten afronden. De rechtbank neemt daarbij in aanmerking dat het aanbod om de werkzaamheden op een zaterdag te komen afronden door [A.] niet zo letterlijk had moeten worden opgevat. Een dergelijk aanbod sluit niet uit dat Highway meerdere (zater)dagen zou komen indien het werk dit vergde. Bovendien had [A.] Highway aansprakelijk kunnen stellen indien zij wel 'broddelwerk' zou hebben opgeleverd. De rechtbank volgt [A.] dan ook niet in zijn stelling dat hij noodgedwongen een andere aannemer heeft moeten inschakelen om de werkzaamheden af te ronden. Het inschakelen van de andere aannemer dient derhalve voor rekening en risico van [A.] te blijven.
Doordat Highway de opleverpunten ten aanzien van de kozijnen niet meer heeft hoeven afronden, heeft zij kosten bespaard, die als minderwerk in aanmerking zullen worden genomen. Deze besparing is niet gelijk aan de kosten voor het afmaken van de kozijnen (€ 5.091,20 volgens [A.]), aangezien de kosten voor het laten afmaken van het werk door een derde in het algemeen meer bedragen dan de kosten die de oorspronkelijke aannemer nog zou moeten maken voor het afronden van het werk. De rechtbank begroot de door Highway bespaarde kosten naar redelijkheid en billijkheid op € 3.000,- exclusief BTW.
4.6. Gelet op het voorgaande komt de rechtbank niet toe aan beoordeling van de stelling van Highway dat [A.] niet tijdig heeft geklaagd over de kozijnen.
Andere opleverpunten
4.7. Hetgeen hiervoor onder 4.4 tot en met 4.6 is overwogen ten aanzien van het afmaken van de ramen als opleverpunt geldt eveneens voor de overige werkzaamheden die Highway als opleverpunten wilde uitvoeren (zie bijlage bij e-mail van 16 april 2008). [A.] had Highway in de gelegenheid moeten stellen deze werkzaamheden af te ronden en de kosten van het inschakelen van een andere aannemer voor het afronden van de werkzaamheden kunnen dus niet op Highway worden verhaald. De hierdoor door Highway bespaarde kosten begroot de rechtbank naar redelijkheid en billijkheid op € 500,- exclusief BTW.
Meerwerk
4.8 Ten aanzien van de meerwerklijst van 8 december 2007 stelt [A.] dat dit meerwerk niet is overeengekomen, met uitzondering van punt 22, 'houtopslag voor buiten'. [A.] erkent dat een aantal op de lijst genoemde punten wel is uitgevoerd, maar hij verwijt Highway dat vooraf geen prijsopgave is gedaan, zodat hij nu wordt geconfronteerd met een niet controleerbare kostenpost. [A.] stelt ervan te zijn uitgegaan dat alle werkzaamheden met uitzondering van genoemde houtopslag in de offerte waren vervat. Bovendien zijn in de meerwerklijst verschillende (niet nader genoemde) punten opgenomen die reeds in de offerte waren begrepen, terwijl enkele (ook niet nader genoemde) punten door Highway niet zijn uitgevoerd.
Highway heeft hiertegen verweer gevoerd. Zij stelt dat zij heeft voldaan aan haar waarschuwingsplicht in de zin van artikel 7:755 BW Pro, door op 16 november 2007 een globale schatting te geven van de kosten van het meerwerk en op 8 december 2007 een gespecificeerde meerwerklijst te geven.
4.9. Dat de kosten van het meerwerk volgens de lijst van 8 december 2007 hoger zijn dan de op de lijst van 16 november 2007 genoemde kosten, is op zichzelf onvoldoende voor de conclusie dat de lijst van 8 december 2007 onjuist is aangezien de lijst van 16 november 2007 slechts een globale schatting betrof. De rechtbank zal bij de beoordeling van de kosten van het meerwerk uitgaan van de lijst van 8 december 2007. Mede gelet op de uitvoerige mailwisseling tussen partijen, de globale schatting van 16 november 2007 en het meerwerkoverzicht van 8 december 2007, heeft Highway voldaan aan haar waarschuwingsplicht in de zin van artikel 7:755 BW Pro.
4.10 Het meerwerk bedraagt volgens de lijst van 8 december 2007, inclusief de handgeschreven aanvullingen daarop, € 18.824,- exclusief BTW. [A.] heeft onweersproken gesteld dat het zogenoemde materiaal meerwerk (€ 6.375,- exclusief BTW) door hem reeds is betaald, zodat in beginsel resteert een te betalen bedrag aan meerwerk van € 12.449,- exclusief BTW.
4.11. Ten aanzien van de in de meerwerklijst opgenomen 'roedeverdeling' (punt 13; € 1.711,-) en 'aanbrengen roede verdeling' (punt 14; € 350,-) verwijst de rechtbank naar hetgeen onder 4.1 is overwogen. Deze posten zijn door Highway ten onrechte als meerwerk aan [A.] in rekening gebracht, zodat deze bedragen in mindering komen op het te betalen bedrag aan meerwerk.
4.12. Ten aanzien van de als punt 22 in de meerwerklijst opgenomen 'houtopslag voor buiten' (€ 350,-) wordt in beginsel door [A.] erkend dat dit overeengekomen meerwerk betreft. [A.] heeft onweersproken gesteld dat deze houtopslag in afwijking van de gemaakte afspraken niet door Highway is geschilderd en vordert € 50,- voor het afwerken van de houtopslag door een derde. Nu dit bedrag de rechtbank niet onredelijk voorkomt, zal het te betalen bedrag aan meerwerk met dit bedrag worden verminderd. [A.] heeft voorts gesteld dat het voor de houtopslag in rekening gebrachte bedrag te hoog is, gelet op de uitvoering van het werk. Nu [A.] hiertoe onvoldoende heeft gesteld en bovendien desgevraagd niet heeft vermeld wat de mogelijkheden tot bewijslevering zijn op dit onderdeel, zal de rechtbank hieraan voorbijgaan.
4.13. Ten aanzien van de volgende onderdelen van het meerwerkoverzicht van Highway van 8 december 2007 heeft [A.] gesteld dat er geen sprake is van meerwerk, omdat deze werkzaamheden waren begrepen in de offerte:
1. Isolatie conform offerte € 954,-;
4. Velux raam badkamer € 700,-;
5. Velux gordijn € 150,-;
9. Fermacell vloer leggen € 300,-;
10. Eiken vloer leggen € 1.980,-;
15. Extra stolpstel voorzijde woonkamer € 508,-;
16. Extra stolpstel slaapkamer € 520,-;
23. Keldertrap en kelder schilderen € 300,-;
29. Trap naar tuin bankirai € 250,-.
Highway heeft hiertegen verweer gevoerd. De rechtbank overweegt als volgt.
Ten aanzien van de onderdelen 1, 4, 5, 9 en 10 is de rechtbank niet gebleken dat deze in de bij de brief van 6 augustus 2007 gevoegde offerte waren opgenomen. [A.] heeft ook niet gesteld waar deze onderdelen in de offerte zijn terug te vinden en heeft ondanks een daartoe strekkend verzoek van de rechtbank ook niet vermeld wat zijn mogelijkheden tot bewijslevering hiervoor zijn. De rechtbank gaat er dan ook van uit dat deze onderdelen niet in de offerte waren opgenomen. Ten aanzien van de onderdelen 9 en 10 wijst de rechtbank nog op de e-mail van 17 oktober 2007 van [A.] aan [D.] en [C.] van Highway, waarin [A.] vraagt om een offerte van de vloeren, omdat die niet in de totaalofferte zaten. Niet in geschil is dat de werkzaamheden zijn uitgevoerd. Voor zover er geen expliciete meerwerkopdrachten aan Highway zouden zijn verstrekt ten aanzien van deze werkzaamheden, moeten dergelijke opdrachten worden geacht stilzwijgend te zijn gegeven en heeft Highway de kosten als meerwerk in beginsel bij [A.] in rekening kunnen brengen.
Ten aanzien van onderdeel 9 (Fermacell vloer leggen) heeft [A.] nog gesteld dat de opgevoerde kosten te hoog zijn. Het ligt op de weg van Highway om de kosten van het meerwerk te stellen en - bij betwisting - te bewijzen. Nu Highway ondanks een uitdrukkelijk verzoek daartoe niet heeft opgegeven wat haar mogelijkheden tot bewijslevering zijn op deze onderdelen, gaat de rechtbank ervan uit dat de opgevoerde kosten inderdaad te hoog zijn. Nu niet is betwist dat de werkzaamheden zijn uitgevoerd, dient [A.] hiervoor een redelijke vergoeding te betalen. De rechtbank acht een bedrag van € 200,- redelijk, zodat door Highway een bedrag van € 100,- ten onrechte in rekening is gebracht.
Dit ligt anders ten aanzien van de stolpstellen (onderdelen 15 en 16). Twistpunt is of [A.] ervan mocht uitgaan dat in de offerte genoemde stolpstellen waren begrepen of dat hij pas later, na het opstellen van de offerte, voor deze stolpstellen heeft gekozen.
Vast staat dat partijen ervan uitgingen dat de kozijnen volledig in de offerte waren opgenomen. Niet is gebleken dat [A.] na acceptatie van de offerte opdracht heeft gegeven de kozijnen te wijzigen in die zin dat genoemde stolpstellen zouden worden toegevoegd. Gelet hierop moet het ervoor worden gehouden dat bij de offerte rekening is gehouden met de stolpstellen en kunnen de kosten hiervan (€ 1.028,-) dus niet als meerwerk bij [A.] in rekening worden gebracht.
Bij e-mail van 29 juli 2007 (zie hiervoor onder 2.3) heeft [E.] aan [A.] bericht dat het schilderen van de keldertrap, de kelderdeur en de keldermuren is opgenomen in de offerte, zodat het bedrag van € 300,- (onderdeel 23) door Highway ten onrechte als meerwerk is opgevoerd.
In de begeleidende brief van 6 augustus 2007 bij de offerte is expliciet verwoord dat het metselen van de trap buiten en de fundering daarvoor weer in de offerte zijn opgenomen. In de offerte zijn op pagina 1 dan ook posten opgenomen voor metselwerk trap. Hierbij zijn echter geen posten opgenomen voor het afwerken van de trap met bankirai planken, zodat niet duidelijk is of deze afwerking in de offerte is begrepen of dat deze door Highway aan [A.] als meerwerk in rekening kon worden gebracht. Nu Highway in beginsel de volledige verbouwing voor haar rekening zou nemen, ligt het voor de hand dat de afwerking van de trap eveneens in de offerte zou zijn begrepen. Dit is slechts anders als er een duidelijke opdracht voor meerwerk op dit onderdeel is gegeven. Niet is gebleken dat een dergelijke opdracht is gegeven, terwijl Highway bovendien desgevraagd niet heeft aangegeven wat haar mogelijkheden zijn om te bewijzen dat de trap naar buiten als meerwerk in rekening kon worden gebracht. Onder die omstandigheden kunnen de kosten van onderdeel 29 (€ 250,-) niet als meerwerk bij [A.] in rekening worden gebracht.
4.14. Ten aanzien van de onderdelen 2 'open haard kanalen vervangen' (€ 1.100,-) en 32 '5 x dimmers' (€ 350,-) betwist [A.] niet dat de werkzaamheden zijn uitgevoerd. Ook stelt hij niet dat de werkzaamheden in de offerte waren begrepen. Hij stelt slechts dat de door Highway opgevoerde kosten te hoog zijn. Het ligt op de weg van Highway om de kosten van het meerwerk te stellen en - bij betwisting - te bewijzen. Nu Highway ondanks een uitdrukkelijk verzoek daartoe niet heeft gesteld wat haar mogelijkheden tot bewijslevering zijn op deze onderdelen, gaat de rechtbank ervan uit dat de opgevoerde kosten inderdaad te hoog zijn. Nu niet betwist is dat de werkzaamheden zijn uitgevoerd, dient [A.] hiervoor een redelijke vergoeding te betalen. De rechtbank acht een bedrag van € 700,- voor onderdeel 2 en een bedrag van € 200,- voor onderdeel 32 redelijk, hetgeen betekent dat een bedrag van € 400,- respectievelijk € 150,- teveel in rekening is gebracht.
4.15. Ten aanzien van de onderdelen 6 en 7 van het meerwerkoverzicht van 8 december 2007 (wc apart badkamer € 630,- respectievelijk wc 1e vergroten € 300,-) heeft [A.] gesteld dat Highway hiervoor geen extra kosten in rekening zou brengen. Dit wordt door Highway betwist. Het ligt op de weg van [A.] om te stellen en bij betwisting te bewijzen dat een dergelijke afspraak is gemaakt. Nu [A.] ondanks een uitdrukkelijk verzoek daartoe niet heeft vermeld wat zijn mogelijkheden tot bewijslevering zijn op deze onderdelen, gaat de rechtbank voorbij aan deze stelling van [A.] en dienen genoemde bedragen door hem als meerwerk aan Highway te worden betaald.
4.16. [A.] stelt voorts dat hij de verf ten behoeve van het tuinhuis alsmede de witte olie voor de eiken vloer al heeft betaald en dat dit ten onrechte niet in mindering is gebracht op het meerwerkoverzicht. Nu dit door Highway onvoldoende is betwist, dienen de kosten voor de verf van het tuinhuis (€ 44,85) en de kosten van de witte olie (€ 54,-) in mindering te worden gebracht op het bedrag aan meerwerk.
4.17. [A.] heeft de overige onderdelen van het meerwerkoverzicht van 8 december 2007 niet, althans onvoldoende, is betwist. Uitgaande van hetgeen hiervoor is overwogen dient aan meerwerk door [A.] aan Highway in ieder geval te worden betaald (waarbij de nummering verwijst naar het meerwerkoverzicht van 8 december 2007):
Volgens Highway te betalen meerwerk € 12.449,-
Af: ten onrechte in rekening gebracht meerwerk:
2 open haard kanalen vervangen € 400,-
3 tuinhuis bouwen en schilderen € 44,85
9 fermacell vloer leggen € 100,-
13 roedeverdeling € 1.711,-
14 aanbrengen roedeverdeling € 350,-
15 extra stolpstel voorzijde woonkamer € 508,-
16 extra stolpstel slaapkamer € 520,-
22 houtopslag voor buiten € 50,-
23 keldertrap en kelder schilderen € 300,-
29 trap naar tuin bankirai € 250,-
32 5x dimmers € 150,-
35 olie € 54,- +
€ 4.437,85 -/-
Door [A.] te betalen meerwerk € 8.011,15 excl. BTW
Minderwerk
4.18. [A.] stelt dat voor minderwerk een bedrag van € 4.008,60 in aanmerking moet worden genomen, terwijl Highway uitgaat van een bedrag aan minderwerk van € 2.658,43 exclusief BTW. Partijen zijn aldus het kennelijk eens over een bedrag aan minderwerk van € 2.658,43 exclusief BTW, maar Highway betwist uitdrukkelijk dat een hoger bedrag aan minderwerk in aanmerking zou moeten worden genomen. Het ligt op de weg van [A.] om voldoende feiten en omstandigheden te stellen (en bij betwisting te bewijzen) waaruit blijkt dat een hoger bedrag aan minderwerk in aanmerking moet worden genomen. [A.] heeft niet voldaan aan deze stelplicht, door niet te stellen waaruit het gestelde bedrag aan minderwerk bestaat dat het bedrag van € 2.658,43 exclusief BTW te boven gaat, zelfs niet nadat de rechtbank uitdrukkelijk had verzocht een gespecificeerde opbouw te geven van de vordering. Gelet hierop zal de rechtbank een bedrag aan minderwerk in aanmerking nemen van € 2.658,43 exclusief BTW.
Gederfde inkomsten
4.19 [A.] stelt voorts dat hij inkomsten is misgelopen doordat hij uitgaande van de overeengekomen oplevering een week vrij had gepland. De oplevering heeft op dat moment niet plaatsgevonden, zodat hij schade heeft geleden doordat hij een week niet heeft kunnen werken in zijn fysiotherapiepraktijk. De schade wordt door [A.] gesteld op € 3.000,-. Highway betwist dat er sprake is van het missen van een opleverdatum en betwist voorts de hoogte van de schade.
Uit de door [A.] overgelegde 'overeenkomst voor de verbouwing aan het [adres] te [woonplaats] volgens offerte- en projectnummer 070013 van 06 augustus 2007' van 6 augustus 2007 blijkt dat partijen een opleveringsdatum van 1 december 2007 zijn overeengekomen. In zoverre slaagt het verweer van Highway niet. Echter, de rechtbank is van oordeel dat [A.] er niet zonder meer op kon vertrouwen dat de oplevering op 1 december 2007 zou plaatsvinden en dat bij de werkzaamheden niet één of meer dagen vertraging zou optreden. Dit geldt temeer nu Highway diverse werkzaamheden heeft uitgevoerd buiten de offerte om. Bovendien had het op de weg van [A.] gelegen zijn schade te beperken. De rechtbank acht het niet aannemelijk dat [A.] in de periode voor de overeengekomen opleverdatum niet heeft kunnen voorzien dat deze datum niet zou worden gehaald door Highway. [A.] had er op dat moment voor kunnen kiezen om alsnog afspraken te maken voor fysiotherapie in de bewuste week. Daarmee had hij zijn gestelde schade geheel of in ieder geval gedeeltelijk kunnen voorkomen. Door niets hieromtrent te stellen, heeft hij niet voldaan aan zijn stelplicht, zodat de vordering van [A.] in zoverre wordt afgewezen.
Stofzuiger
4.20 [A.] stelt dat zijn stofzuiger door toedoen van personen in dienst van of werkzaam voor Highway is vernield en hij claimt hierdoor € 250,- schade te hebben geleden. Highway heeft zowel de vernieling van de stofzuiger door Highway als de hoogte van de gestelde schade betwist.
Nu [A.] niet heeft gesteld op welke wijze de stofzuiger is vernield en in hoeverre Highway daarbij betrokken was, heeft hij niet voldaan aan zijn stelplicht. De vordering van [A.] zal in zoverre worden afgewezen.
Planken vloer
4.21. De stelling van [A.] dat in de door Highway geleverde planken vloer 27 gaten zitten als gevolg van houtworm en dat de vloer nog zou moeten worden vervangen wordt door de rechtbank niet gevolgd. Highway heeft onweersproken gesteld dat de gaten in één plank zitten en dat de plank door de fabrikant tegen houtworm is behandeld. Dat de gaten slechts in één plank zitten wordt bovendien door [A.] zelf bevestigd in zijn e-mail van 16 april 2008. Onder die omstandigheden is niet komen vast te staan dat de planken vloer moet worden vervangen.
Slotsom
4.22. Het voorgaande leidt tot het volgende:
door [A.] aan Highway te betalen meerwerk € 8.011,15
Af: door Highway aan [A.] te betalen bespaarde kosten:
Afmaken kozijnen € 3.000,-
Andere opleverpunten € 500,- +
Totaal bespaarde kosten € 3.500,-
Af: minderwerk € 2.658,43 -/-
Resteert door [A.] aan Highway te betalen € 1.852,72 excl. BTW
4.23. De vordering in conventie zal dan ook worden afgewezen, terwijl de vordering in reconventie zal worden toegewezen tot een bedrag van € 1.852,72 excl. BTW.
4.24. De door Highway gevorderde wettelijke rente zal met ingang van 21 januari 2009, de datum waarop de conclusie van eis in reconventie is genomen, worden toegewezen, aangezien onvoldoende is gebleken dat [A.] eerder in verzuim is gekomen.
4.25. De rechtbank volgt Highway niet in haar stelling dat [A.] geen verweer heeft gevoerd tegen de vordering tot vergoeding van de buitengerechtelijke kosten. [A.] heeft immers gesteld dat Highway ten onrechte nimmer heeft opgeleverd, waardoor niet hij maar Highway in verzuim is. Onder die omstandigheid kan [A.] niet geacht worden geen verweer te hebben gevoerd tegen de gevorderde buitengerechtelijke kosten. De door Highway gevorderde buitengerechtelijke incassokosten komen alleen voor vergoeding in aanmerking indien zij betrekking hebben op verrichtingen die meer omvatten dan een enkele (eventueel herhaalde) aanmaning, het enkel doen van een (niet aanvaard) schikkingsvoorstel, het inwinnen van eenvoudige inlichtingen of het op gebruikelijke wijze samenstellen van een dossier. Highway heeft weliswaar gesteld dat de gevorderde kosten geen betrekking hebben op verrichtingen waarvoor de proceskostenveroordeling een vergoeding pleegt in te sluiten, maar uit de gegeven omschrijving van de werkzaamheden dient het tegendeel te worden afgeleid. De vordering tot vergoeding van de buitengerechtelijke kosten zal dus worden afgewezen.
4.26. Nu partijen over en weer op hoofdpunten in het gelijk en in het ongelijk worden gesteld, zullen de proceskosten worden gecompenseerd op de gebruikelijke wijze.
5. De beslissing
De rechtbank:
in conventie
5.1. wijst af het gevorderde;
5.2. compenseert de proceskosten in die zin dat iedere partij de eigen kosten draagt;
in reconventie
5.3. veroordeelt [A.] en [B.] hoofdelijk - aldus dat indien de één betaalt, de ander zal zijn gekweten - tot betaling aan Highway van een bedrag van € 1.852,72 exclusief BTW, te vermeerderen met de daarover te berekenen wettelijke rente vanaf 21 januari 2009;
5.4. verklaart dit vonnis tot zover uitvoerbaar bij voorraad;
5.5. compenseert de proceskosten in die zin dat iedere partij de eigen kosten draagt;
5.6. wijst af het meer of anders gevorderde.
Dit vonnis is gewezen door mr. H.F.M. Hofhuis en in het openbaar uitgesproken op 14 april 2010.