Uitspraak
RECHTBANK 's-GRAVENHAGE
sector civiel recht - voorzieningenrechter
Vonnis in kort geding van 1 februari 2002,
gewezen in de zaak met rolnummer KG 02/148 van:
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
Batavus B.V. ("Batavus"),
gevestigd te Heerenveen,
eiseres,
procureur mr. P.J.M. von Schmidt auf Altenstadt,
advocaat mr. W.B.J. van Overbeek te Amsterdam,
tegen:
de vereniging met volledige rechtsbevoegdheid
Consumentenbond ("Consumentenbond"),
gevestigd te 's-Gravenhage,
gedaagde,
procureur mr. W. Taekema,
advocaat mr. B.J. van Dijk te 's-Gravenhage.
1. De feiten
Op grond van de stukken en het verhandelde ter zitting van 1 februari 2002 wordt in dit geding van het volgende uitgegaan.
- Batavus houdt zich bezig met het vervaardigen van fietsen die onder meer in Nederland aan consumenten worden verkocht via Batavus-dealers.
- De Consumentenbond volgt in het kader van de invoering van de euro de prijsontwikkeling van ongeveer 2500 producten en diensten. Dit onderzoek wordt de "Euromonitor" genoemd.
- In opdracht van de Consumentenbond heeft het marktonderzoeksbureau EFDRIE ten behoeve van de Euromonitor in oktober/november 2001 een prijsonderzoek verricht. Dit prijsonderzoek is herhaald in januari 2002.
- Op 28 januari 2002 heeft de Consumentenbond de resultaten van de Euromonitor gepubliceerd op haar website. Hierop is onder meer vermeld:
(...)
"? Opvallend zijn de fietsen, die vrijwel zonder uitzondering (soms fors) in prijs werden verhoogd. In alle gevallen naar mooie psychologische prijzen."
(...)
"Gemiddeld bedroeg over alle fietsen in de steekproef de prijsstijging 3,7%."
(...)
- Op 28 januari 2002 heeft de Consumentenbond naar aanleiding van de resultaten van de Euromonitor een persbericht gepubliceerd, getiteld: "Euromonitor, Nma moet nader onderzoek instellen naar diverse sectoren".
In het persbericht komen onder meer de volgende passages voor:
"De overgang van gulden naar euro lijkt tot extra prijsstijgingen te hebben geleid in enkele sectoren. Zo zijn bij cd's, fietsen, snackbars, hotels en pontveren forse stijgingen waargenomen."
(...)"Ook binnen andere sectoren zijn forse tariefstijgingen waargenomen. Voor fietsen betalen consumenten gemiddeld 3,7% meer, maar soms zijn er flinke uitschieters: een Batavus Verona steeg bij een winkel uit de monitor met meer dan 20%: van € 489,18 naar € 589,-."
- Het persbericht is op 29 januari 2002 publiek geworden doordat het door de landelijke en regionale dagbladen is overgenomen.
- Aanbieders van fietsen introduceren jaarlijks in september hun nieuwe collectie.
- Batavus heeft in september 2001 haar Collectie 2002 geïntroduceerd. De daarbij behorende adviesprijzen zijn verhoogd ten opzichte van die van de eerdere collectie en tevens als europrijzen vermeld in haar folders.
- Batavus heeft vanaf 1 januari 2002 de adviesprijzen voor achttien fietsen uit haar assortiment verhoogd met ongeveer € 10,- in verband met een anti-dumpingsheffing op versnellingsnaven uit Japan van 11,3%. De overige fietsen - waaronder de Batavus Verona - zijn niet uitgerust met een Japanse versnellingsnaaf. De adviesprijzen van die overige fietsen zijn niet gewijzigd.
2. De vorderingen, de gronden daarvoor en het verweer
Batavus vordert na wijziging van eis -zakelijk weergegeven- de Consumentenbond te veroordelen:
1. om binnen 24 uur na betekening van dit vonnis een persbericht uit te sturen naar alle geadresseerden van het persbericht van 28 januari 2002 betreffende de uitslagen van de Euromonitor en dit persbericht duidelijk op haar website te plaatsen, althans een rectificatie door de voorzieningenrechter in goede justitie te bepalen;
2. om binnen 24 uur na betekening van dit vonnis het oorspronkelijke persbericht op haar website aldus te wijzigen dat de gehele passage met betrekking tot de fietsensector wordt geschrapt, althans voorzover deze passage betrekking heeft op de door Batavus op de markt gebrachte fietsen;
3. om af te zien van verdere publicaties in de Consumentengids of anderszins waarin in het kader van de Euromonitor melding wordt gemaakt van prijsstijgingen van Batavus-producten welke zouden hebben plaatsgevonden in de periode tot en met januari 2002;
4. tot betaling van een dwangsom.
Daartoe voert Batavus het volgende aan.
De berichtgeving van de Consumentenbond in het kader van het Euromonitor-onderzoek is feitelijk onjuist en misleidend en mitsdien onrechtmatig jegens Batavus. Het onderzoek is jegens haar onzorgvuldig geschied. Omdat de Consumentenbond een invloedrijke organisatie is, dient zij aan de hoogste zorgvuldigheidseisen te voldoen.
In het persbericht wordt in generaliserende termen gesproken over een Batavus Verona in "een winkel uit de monitor". De gemiddelde lezer zal hieruit niet begrijpen dat de Consumentenbond dit één keer in één winkel heeft geconstateerd. De wijze van publicatie is daarom onrechtmatig jegens Batavus. Voorts worden de door de Consumentenbond -blijkens haar producties in dit geding- geconstateerde prijsstijgingen van 20,3 % respectievelijk 20,4 % veroorzaakt doordat er feitelijk verschillende fietsen zijn vergeleken.
De Consumentenbond voert gemotiveerd verweer dat hierna, voorzover nodig, zal worden besproken.
3. De beoordeling van het geschil
3.1. Voorop staat dat met de doelomschrijving van de Consumentenbond strookt dat zij consumenten voorlicht omtrent prijsontwikkelingen. Gezien de grote invloed en het gezag dat de Consumentenbond heeft, dient die voorlichting op een zorgvuldige wijze te geschieden. Hetgeen naar buiten wordt gebracht mag dan ook niet verder gaan dan door de feiten is gerechtvaardigd.
3.2. Ten aanzien van de door de Consumentenbond in haar publicatie genoemde uitschieter van Batavus betwist Batavus dat de feiten die conclusie rechtvaardigen. Bij de meting van 18 oktober 2001 is volgens Batavus een Batavus Verona gevonden voor een prijs van ƒ 1.078,-/€ 489,-. Dit is de adviesprijs van de Verona met terugtraprem. In januari 2002 is een prijs geconstateerd die overeenkomt met de adviesprijs voor de uitvoering met drie versnellingen en trommelremmen, die ook in oktober 2001 reeds een adviesprijs had van € 589,-.
Voorts is volgens Batavus bij de meting van 19 oktober 2001 een Batavus Verona met drie versnellingen en trommelremmen gevonden voor een prijs van ƒ 1.079,-/€ 489,18 die was afgeprijsd van ƒ 1.199,-. Dit laatste bedrag was de adviesprijs van de Batavus Verona met drie versnellingen uit de Collectie 2001. Die fiets was niet voorzien van een anti-diefstal chip (DPC). Door het aanbrengen van de DPC is dezelfde Batavus Verona in de collectie 2002 met € 45,- gestegen tot ƒ 1.298,-/€ 589,-. Ten onrechte is de prijs van die (aangepaste) fiets in januari 2002 vergeleken met de fiets met dezelfde aanduiding uit de Collectie 2001.
3.3. Dit betoog komt de voorzieningenrechter aannemelijk voor. De Consumentenbond heeft onvoldoende aangetoond dat het onderzoeksbureau wèl dezelfde fietsen heeft vergeleken. Uit het door de Consumentenbond overgelegde onderzoeksformulier van 18 oktober 2001 blijkt niet dat het gaat om een Batavus Verona met drie versnellingen en trommelremmen. Dat op dit formulier per abuis door het onderzoeksbureau de prijs van een Batavus Verona met terugtraprem is genoteerd, met een adviesprijs van € 489,-, valt dan ook niet uit te sluiten. Voorts valt uit het overgelegde onderzoeksformulier van 19 oktober 2001 niet af te leiden dat de prijs is genoteerd van een Batavus Verona met DPC uit de collectie van 2002. Dat de prijs is genoteerd voor een model uit 2001, waarop de DPC niet is toegepast en waarvan de adviesprijs € 45,- lager ligt van dan het model uit 2002, is bepaald niet onmogelijk. Dit geldt temeer nu uit dit formulier blijkt dat sprake is van een afgeprijsd model en, hoewel Batavus adviesprijzen hanteert, het logisch is dat afprijzing van een oud model (van 2001) in dat jaargetijde plaatsvindt omdat dan ook de nieuwe collectie (van 2002) reeds uit is. Dit betekent dat de feiten, zoals die uit de onderzoeksformulieren blijken, een onvoldoende basis vormen voor de door de Consumentenbond gemelde "uitschieters".
3.4. Daarnaast is ook de wijze van berichtgeving door de Consumentenbond over de geconstateerde "uitschieters" - kennelijk onbedoeld - onzorgvuldig jegens Batavus. De Consumentenbond heeft door enkel Batavus te noemen ten onrechte de suggestie gewekt, die blijkens de overgelegde landelijke publicaties door velen is gevolgd, dat Batavus haar (advies)prijzen (fors) zou hebben verhoogd.
3.5. Het voorgaande rechtvaardigt een rectificatie. Wel is er aanleiding de tekst daarvan aan te passen, nu de rectificatie de weergave vormt van het oordeel van de voorzieningenrechter. Immers, de voorzieningenrechter kan de Consumentenbond niet dwingen een oordeel weer te geven dat niet het hare is.
Met betrekking tot het onder 2 gevorderde wordt opgemerkt dat de Consumentenbond de keuze heeft of zij de gehele passage over de fietsensector uit haar berichtgeving schrapt of dat zij alleen de vermelding Batavus daaruit weglaat. Het zwaartepunt van de berichtgeving ligt - in ieder geval voor Batavus - niet bij de vermelding van de 3,7% prijsstijging maar bij de vermelding van de uitschieters.
Voorts bestaat onvoldoende aanleiding het gevorderde onder 3 toe te wijzen. Indien de Consumentenbond in verband met de invoering van de euro na voldoende zorgvuldig onderzoek - waarvan blijkens het voorgaande in het onderhavige geval geen sprake was - voldoende feitelijke onderbouwing vindt voor prijsstijgingen bij Batavus mag zij daarover berichten. Het voert te ver de Consumentenbond bij voorbaat te beletten daarover te berichten.
3.6. Het voorgaande leidt tot de conclusie dat de vordering als hierna vermeld moet worden toegewezen.
De Consumentenbond zal, als de grotendeels in het ongelijk gestelde partij, worden veroordeeld in de kosten van dit geding.
4. De beslissing
De voorzieningenrechter:
Veroordeelt de Consumentenbond om binnen 24 uur na de betekening van deze uitspraak een persbericht uit te sturen naar alle geadresseerden van het persbericht van 28 januari 2002 betreffende de uitslagen van de Euromonitor en dit persbericht duidelijk op haar website te plaatsen met de volgende tekst:
"Rectificatie Batavus
Op 28 januari jl. hebben wij bericht over de resultaten van onze Euromonitor, waarin wij bezien of aanbieders van producten en diensten de overgang naar de euro hebben aangegrepen om heimelijk hun prijzen te verhogen. Daarin hebben wij onder meer het volgende vermeld: "Voor fietsen betalen consumenten gemiddeld 3,7% meer, maar soms zijn er flinke uitschieters: een Batavus Verona steeg bij een winkel uit de monitor met meer dan 20%: van € 489,18 naar € 589,=."
De voorzieningenrechter (president) van de rechtbank te 's-Gravenhage heeft in een vonnis van 1 februari 2002 vastgesteld dat hem is gebleken dat de adviesprijzen met betrekking tot de Batavusfietsen sinds september 2001 nagenoeg onveranderd zijn gebleven. De rechter heeft voorts geconstateerd dat wij niet aannemelijk hebben gemaakt dat in de door ons bedoelde winkel een Batavus Verona aanzienlijk in prijs is gestegen.
Naar het oordeel van de rechter hebben wij door ons bericht hierover een onjuiste suggestie gewekt. De rechter heeft geoordeeld dat wij door deze berichtgeving onrechtmatig hebben gehandeld jegens Batavus. Hij heeft ons veroordeeld tot deze publicatie.
Consumentenbond,
drs. K. de Jong,
directeur".
Veroordeelt gedaagde om binnen 24 uur na de betekening van deze uitspraak het oorspronkelijke persbericht op haar website aldus te wijzigen dat de gehele passage met betrekking tot de fietsensector wordt geschrapt, althans voorzover deze passage betrekking heeft op de door Batavus op de markt gebrachte fietsen.
Bepaalt dat de Consumentenbond, indien zij in gebreke blijft aan een of meer van deze veroordelingen te voldoen, een dwangsom verbeurt van € 45.000,- voor iedere overtreding dan wel iedere dag of deel daarvan dat de overtreding voortduurt, tot een maximum van € 450.000,-.
Veroordeelt de Consumentenbond in de kosten van dit geding, tot dusver aan de zijde van Batavus begroot op € 973,92, waarvan € 193,- aan griffierecht en € 77,56 aan dagvaardingskosten.
Verklaart dit vonnis tot zover uitvoerbaar bij voorraad.
Wijst af het meer of anders gevorderde.
Dit vonnis is gewezen door mr. H.F.M. Hofhuis en uitgesproken ter openbare zitting van 1 februari 2002 in tegenwoordigheid van de griffier.
esk