Uitspraak
Rolnummer KG 99/1429
datum vonnis 14 januari 2000
ARRONDISSEMENTSRECHTBANK 's-GRAVENHAGE
Sector Civiel recht • President
VONNIS IN KORT GEDING
gewezen in de zaak rolnummer KG 99/1429 van:
1.
De naamloze vennootschap KONINKLIJKE KPN N.V.,
statutair gevestigd te Groningen, mede kantoorhoudende te 's-Gravenhage, en
2.
De besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid KPN TELECOM B.V.,
gevestigd te 's-Gravenhage,
eiseressen
procureur mr. W. Taekema,
advocaat mr J.C.H. van Manen te Amsterdam,
tegen:
De besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
XBASE SOFTWARE ONTWIKKELING B.V.,
gevestigd en kantoorhoudende te Dronrijp,
gedaagde
procureur mr P.J.M. von Schmidt auf Altenstadt,
advocaat mr D.J.G. Visser te Amsterdam.
Overwegingen ten aanzien van het verloop van het geding:
Eiseressen - hierna gezamenlijk ook: KPN - hebben gedaagde opgeroepen om te verschijnen ter terechtzitting in kort geding van 22 december 1999. Gedaagde is aldaar vrijwillig verschenen.
Ter zitting heeft mr. Van Manen de vordering toegelicht aan de hand van pleitnotities en producties. Gedaagde - hierna ook: XSO - heeft bij monde van mr. Visser, die daarbij eveneens een pleitnota en producties heeft gehanteerd, de vordering gemotiveerd bestreden.
Na afloop van de zitting is ter griffie nog ingekomen een brief d.d. 29 december 1999 van mr. Visser en een schriftelijke reactie hierop d.d. 7 januari 2000 met bijlagen van mr. Van Manen.
Overwegingen ten aanzien van het recht:
1. Op grond van de stukken en het verhandelde ter zitting van 22 december 1999 wordt in dit kort geding van het volgende uitgegaan.
a. KPN brengt sedert jaar en dag telefoongidsen op de markt. Het daarin opgenomen telefoonbestand bevat de namen, adressen en telefoonnummers van de abonnees van KPN Telecom (behoudens voor zover sprake is van geheime nummers). Daarnaast bevat het bestand aanvullende informatie, zoals telexnummers, faxnummers, mobiele telefoonnummers en gegevens over bedrijven en dergelijke. Er is een witte en een roze (bedrijven-)gids. Sedert enige jaren biedt KPN die bestanden ook in elektronische vorm op CD-ROM aan (de `CD-foongids'). Sedert geruime tijd biedt KPN deze bestanden ter raadpleging ook op internet aan, op het adres: www.detelefoongids.nl. Deze laatste dienst zal hierna ook worden aangeduid als de KPN-gids.
b. KPN exploiteert haar telefoonbestanden door deze aan een ieder tegen betaling van een licentievergoeding ter beschikking te stellen, door het aanbieden van exemplaren van het bestand (zoals de CD-foongids) tegen betaling en door het in stand houden van de telefonische inlichtingendienst (`8008'). Daarnaast exploiteert KPN het bestand door het opnemen van advertenties in de kosteloos verspreide telefoonboeken en op de `home page' van de KPN-gids.
c. Via het adres www.detelefoongids.nl kunnen gebruikers van het internet met een gewone browser (zoals Netscape of Internet Explorer) verbinding zoeken met de databank van KPN op internet. De website van KPN is voorzien van een programma in Javascript dat, telkens wanneer een gebruiker een zoekopdracht geeft, contact zoekt met de database van KPN, de gevraagde gegevens opvraagt en aan de gebruiker ter beschikking stelt. De gevonden gegevens verschijnen vervolgens op het beeldscherm van de gebruiker. Daarbij worden tegelijkertijd maximaal 10 gegevens (gevonden namen) uit de witte gids en maximaal 25 gegevens uit de roze gids getoond. Indien men meer zoekresultaten wil zien moet men doorbladeren. Uit de witte gids zijn per zoekopdracht bovendien niet meer dan in totaal 100 adres- en telefoongegevens (`records') te verkrijgen. De gegevens kunnen per (beeldscherm)pagina worden geprint. De verkregen gegevens kunnen niet als bestand worden gedownload en/of opgeslagen, dan wel als geheel worden gekopieerd.
d. XSO, een softwarebedrijf, biedt op internet-site www.i-telgids.nl de `i-telgids', thans kosteloos, aan. Het gaat hier om een programma met behulp waarvan zoekopdrachten gegeven kunnen worden waarmede records kunnen worden verkregen uit een aantal op internet aanwezige databestanden, waaronder de KPN-gids, de Gouden Gids en enkele buitenlandse telefoongidsen. Op het beeldscherm van de gebruiker die zijn zoekcriteria in het door de i-telgids gegenereerde venster intypt en die (mede) in de KPN-gids laat zoeken verschijnen de zoekresultaten, zonder dat op enig moment de home page van de KPN-gids getoond wordt, die gebruikers wel onder ogen krijgen indien zij rechtstreeks naar het adres www.detelefoongids.nl navigeren. De gebruiker krijgt aldus ook de advertenties en andere reclame-uitingen die die home page (ont)sieren niet te zien. Het programma van XSO maakt daartoe gebruik van een speciale browser die door (het zoekprogramma van) de KPN-database niet wordt herkend als een andere dan de aan de home page van de KPN-gids verbonden browser.
e. De zoekresultaten die via de i-telgids worden verkregen wijken in zoverre af van die welke via de home page van KPN op te roepen zijn dat de verkregen gegevens wel te kopiëren of als bestand op te slaan zijn - zij het slechts per groep van gegevens die in één scherm getoond worden - en dat een beperking tot 100 records uit de witte gids ontbreekt.
2. Na vermindering van eis vordert KPN -kort gezegd:
XSO te bevelen iedere inbreuk op de auteurs-, en databankrechten van KPN alsmede ieder ander onrechtmatig handelen met betrekking tot De Telefoongids en De Telefoongids op internet te staken en gestaakt te houden, zulks op straffe van een dwangsom en met veroordeling van XSO in de kosten van het geding.
KPN stelt daartoe (1) dat XSO inbreuk maakt op de aan KPN toekomende databankrechten althans op haar toekomende auteursrechten op het databestand zoals dat door KPN op internet wordt aangeboden,
(2) dat XSO jegens KPN onrechtmatig handelt door te profiteren van de inspanningen van KPN met betrekking tot de telefoongids op internet en derden in staat te stellen rechtstreeks in die databank te zoeken zonder de website van KPN te passeren waardoor zij de advertenties aldaar niet zien, en de bestanden van de KPN-gids te downloaden of kopiëren;
(3) dat XSO jegens KPN toerekenbaar tekortschiet door in strijd met de tussen partijen geldende algemene voorwaarden een `gateway' aan te leggen tussen de database van KPN en de website van XSO.
Beoordeling van het geschil:
Auteursrecht; geschriftenbescherming
3. In confesso is dat de gegevensbestanden waaruit de KPN-gids is opgebouwd niet het resultaat zijn van een selectie die een persoonlijke visie van de maker tot uitdrukking brengt. Reguliere auteursrechtelijke bescherming geniet de KPN-gids derhalve niet.
Voor zover KPN de bescherming heeft ingeroepen die de Auteurswet 1912 aan niet-oorspronkelijke geschriften biedt wordt het volgende overwogen. Met de invoering van de Databankenwet (Wet van 8 juli 1999, Stb. 303, i.w.tr. 21 juli 1999; hierna ook: Dbw) zijn aan art. 10 Auteurswet Pro 1912 twee leden toegevoegd. Lid 4 (nw) houdt in - kort gezegd - dat databanken waarop de Databankenwet van toepassing is niet langer worden beschouwd als geschriften in de zin van art. 10.1° Aw. Nu de KPN-gids, zoals hierna zal worden overwogen, een databank in de zin van de Databankenwet is, ontbeert deze de in de Auteurswet 1912 geregelde bescherming van niet-oorspronkelijke geschriften.
4. Weliswaar moet worden aangenomen dat de geschriftenbescherming in stand is gebleven voor onderdelen van databanken die als zodanig niet voldoen aan de wettelijke omschrijving in de Databankenwet, doch het geschil tussen partijen heeft geen betrekking op de vraag of XSO inbreuk maakt op de rechten die KPN op dergelijke onderdelen bezit.
5. De door XSO (pleitnota sub 16) nog aangeroerde overgangsbepaling in de Databankenwet betreffende de genoemde wijziging van de Auteurswet 1912 heeft slechts betrekking op de duur van de onder vigeur van die wet verkregen bescherming van databanken en is voor dit geding niet relevant. Voor het geval XSO het oog mocht hebben gehad op de overgangsbepaling van art. III sub B. van de Databankenwet kan daaraan in dit geding eveneens verder worden voorbijgegaan, nu daaruit impliciet volgt dat de uitsluiting van art. 10 lid Pro 4 (nw) Aw ook van toepassing is op databanken die reeds op 1 januari 1998 bestonden.
Toepasselijkheid Databankenwet
6. KPN stelt dat de KPN-gids een databank is als bedoeld in art. 1.1(a) Dbw. XSO heeft zich te dier zake gerefereerd, onder verwijzing naar wel gehoorde opvattingen dat de samenstelling van de KPN-gids slechts een `spin off' vormt van de kernactiviteiten van KPN (ten behoeve waarvan zij toch zelf dient te beschikken over de abonneegegevens), en dat de verkrijging, de controle of de presentatie van de inhoud van de KPN-gids daarom niet in kwalitatief of kwantitatief opzicht zou getuigen van een substantiële investering.
7. Voorshands wordt geoordeeld dat de omstandigheid dat KPN ter uitvoering van haar kernactiviteiten in enigerlei vorm reeds moet beschikken over de in haar elektronische en papieren telefoongidsen opgenomen gegevens niet in de weg staat aan de toepasselijkheid van de Databankenwet, niet alleen omdat aan te nemen valt dat ook voor de presentatie van de databank op een zodanig wijze dat die voor het grote publiek (op internet, op CD-ROM) beschikbaar en raadpleegbaar is, aanzienlijke kosten zijn en blijvend zullen moeten worden gemaakt, maar ook omdat niet zonder meer valt in te zien waarom de substantiële investering die KPN (onweersproken) heeft gedaan en blijft doen ter instandhouding van de hier bedoelde bestanden verstoken zou moeten blijven van de bescherming die de Databankrichtlijn nu juist uitdrukkelijk en uitsluitend in het leven heeft geroepen ten behoeve van investeringen in databanken, en wel om geen andere reden dan dat die investering zonder die bescherming ook zou zijn gedaan.
Inbreuk op databankrecht?
8. Vervolgens dient zich de vraag aan of XSO nu met de instandhouding van haar i-telgids in strijd handelt met het uitsluitend recht dat art. 2 Dbw Pro aan KPN als de producent van haar internet-telefoongids toekent. Daartoe dient te worden vastgesteld wat de voorziening die de i-telgids biedt nu teweegbrengt. Vast staat (r.o. 1 sub d.) dat het programma dat bij raadpleging via van de i-telgids geactiveerd wordt, gebruik maakt van een speciale browser die door (het zoekprogramma van) de KPN-database niet wordt herkend als een andere dan de aan de home page van de KPN-gids verbonden browser. Ter terechtzitting is voorts aannemelijk geworden dat de gebruiker van de i-telgids met behulp van die door XSO verschafte browser rechtstreeks een zoekopdracht aan het zoekprogramma van de KPN-gids geeft en dat de zoekresultaten rechtstreeks van de KPN-databank naar de server (van de internet-provider) van de gebruiker en van daar naar de computer van die gebruiker worden gezonden. De server van XSO vormt in die keten geen schakel.
9. Naar het voorlopig oordeel van de president verricht XSO aldus geen handeling die onder het wettelijke begrip `opvragen' is begrepen. XSO brengt zelf immers geen data uit de KPN-gids over, waarheen dan ook. Zij verschaft degenen die van haar i-telgids gebruik maken slechts een middel waarmee zij dat (zelf) kunnen doen.
10. Is er sprake van `hergebruiken' in de zin van de Databankenwet? De wettelijke definitie in art. 1.1(d) luidt aldus, met weglating van de verspreidingswijzen die niet van toepassing zijn op on-linedatabanken:
elke vorm van het aan het publiek ter beschikking stellen van de inhoud van een databank of een deel daarvan door [...] on line transmissie of transmissie in een andere vorm1
11. Algemeen wordt geleerd dat `hergebruiken' in de zin van de Richtlijn een pendant is van het auteursrechtelijke begrip `openbaarmaken'. Uit het commentaar van Gaster op de Databankrichtlijn2 valt af te leiden dat de Europese regelgever hier uiterst ruime begrippen heeft willen hanteren en zowel iedere vorm van publieke beschikbaarstelling als iedere vorm van transmissie tot inbreuk heeft willen bestempelen. Anders gezegd: er is niet eerst sprake van inbreuk indien degene die de inhoud van de databank aan het publiek ter beschikking stelt ook zelf de transmissie bewerkstelligt.
12. Zo bezien moet voorshands worden geoordeeld dat XSO de databank van KPN hergebruikt in de zin van de Databankenwet. Dat KPN (ook) zelf haar databank ter beschikking van het publiek stelt doet daaraan niet af, zoals in auteursrechtelijke zin ook van een (nieuwe) openbaarmaking sprake is wanneer de ethersignalen van de uitvoering van een beschermd werk worden opgevangen door een kabelsysteem en doorgeleid naar daarop aangesloten ontvangers.
13. Vervolgens dient de vraag te worden beantwoord of het hergebruik van XSO van dien aard is dat het inbreuk maakt op het databankrecht van KPN, waartoe toetsing aan de bepalingen van de art. 2, 3 en 4 Dbw dient plaats te vinden.
14. In het licht van de betekenis die blijkens het vorenoverwogene aan het wettelijke begrip `hergebruik' toekomt, moet voorshands worden geoordeeld dat XSO de gehele databank van KPN hergebruikt, zodat XSO voor het in stand houden van de i-telgids ingevolge het bepaalde in art. 2 lid 1 sub a Dbw Pro de toestemming van KPN behoeft, die zij niet heeft verkregen.
15. Voor het geval dat zou moeten worden aangenomen dat het hergebruik door XSO in kwalitatief of kwantitatief opzicht niet-substantiële delen van de inhoud van de KPN-databank betreft (omdat de terbeschikkingstelling telkens niet verder zou gaan dan de reikwijdte van de door gebruikers opgegeven zoekvragen meebrengt), beantwoordt de werking van de i-telgids naar het voorlopig oordeel van de president aan het bepaalde in art. 2 lid 1 sub b Dbw Pro, aangezien in dat geval van herhaald en systematisch hergebruik sprake is en dat gebruik in strijd is met de normale exploitatie van de KPN-gids en bovendien ongerechtvaardigde schade toebrengt aan de rechtmatige belang van KPN als producent van de databank. Daartoe is het navolgende redengevend.
16. In de eerste plaats stelt de i-telgids de gebruiker in de gelegenheid de op het scherm verschijnende zoekresultaten te kopiëren of als (digitale) bestanden te downloaden (`op te halen') en op te slaan. Weliswaar is dat sedert de na de terechtzitting door XSO geëffectueerde wijzigingen in de programmatuur nog slechts mogelijk voor de tot 10, resp. 25 records beperkte inhoud van één scherm tegelijk, doch dat laat onverlet de mogelijkheid die bewerking te herhalen en de aldus telkens verkregen beperkte bestanden moeiteloos en binnen een afzienbaar tijdsbestek te combineren totdat de gehele databank of een in kwalitatief of kwantitatief opzicht substantieel deel daarvan in digitale vorm is opgehaald en de gebruiker zich op die wijze een kopie van de databank of het bedoelde gedeelte heeft verschaft. Het is juist een dergelijk `uitmelken' van een databank dat art. 2 lid 1 sub b Dbw Pro (in het voetspoor van art. 7 lid 5 Databankrichtlijn Pro) beoogt tegen te gaan. Dat aldus schade wordt toegebracht aan de rechtmatige belangen van KPN als producent van de KPN-gids behoeft in dat licht geen nader betoog.
17. Voorshands wordt geoordeeld dat ook de omstandigheid dat de gebruiker van de i-telgids de website van de KPN-gids niet onder ogen krijgt en daarmede niet wordt geconfronteerd met de daarop aanwezige reclameuitingen schade toebrengt aan de rechtmatige belangen van KPN als producent van de KPN-gids. Ook indien juist is, zoals XSO heeft betoogd, dat het in beginsel is toegestaan het publiek een middel te verschaffen om te voldoen aan de - ongetwijfeld wijd verbreide, zij het zeker niet alom aanwezige - behoefte verschoond te blijven van reclameuitingen, neemt dat niet weg dat, indien het publiek op substantiële schaal van die mogelijkheid gebruik zou maken, de kosteloze terbeschikkingstelling van de telefoongids op internet in gevaar kan komen, namelijk indien daarvan een voor KPN onaanvaardbare vermindering van de inkomsten uit de verhuur van die advertentieruimte het gevolg zou zijn. Dat betekent dat het omzeilen van de advertenties op de website van de KPN-gids bovendien in strijd is met de normale exploitatie van die databank. Aan dit alles doet niet af dat, zoals XSO heeft aangegeven, het publiek ook andere middelen ten dienste staan om verschoond te blijven van hem onwelgevallige reclameuitingen. Dat is de adverteerders van KPN immers ook bekend doch weerhoudt hen er kennelijk niet van bij KPN advertentieruimte te huren.
18. Dit alles leidt tot het voorlopig oordeel dat XSO met het in stand houden van haar i-telgids in strijd handelt met het aan KPN toekomende uitsluitende databankrecht, zodat KPN zich tegen de aanwezigheid van de i-telgids in de huidige vorm op internet kan verzetten. Dat moge voor de gebruikers van deze dienst van gedaagde teleurstellend zijn, het is een uitvloeisel van de regelgeving op het stuk van de databanken, die meebrengt dat het aan de rechthebbende op een databank is om - behoudens wettelijke uitzonderingen, die hier evenwel geen rol spelen - te beslissen op welke wijze de databank geraadpleegd kan worden wanneer die door hem aan het publiek ter beschikking wordt gesteld. Het enkele feit dat een databank aan het publiek beschikbaar wordt gesteld maakt deze nog niet `free for all'. De handelwijze van XSO houdt in dat zij de gebruiker als het ware een valse sleutel verschaft om via een andere dan de officiële entree toegang tot de KPN-gids te verkrijgen en daardoor (kwalitatief) meer aan die databank te ontlenen dan KPN de gerbuiker wil toestaan en daarvoor bovendien minder te `betalen' (in de vorm van het waarnemen van de advertenties). Dat behoeft KPN niet te dulden.
19. Bij deze stand van zaken behoeft de vraag of XSO jegens KPN door het in stand houden van de i-telgids ook anderszins onrechtmatig handelt, dan wel in strijd met de algemene voorwaarden die KPN op haar website vermeldt, in dit geding geen beantwoording.
20. De (verminderde) vordering van KPN - waarvan XSO het spoedeisend karakter niet heeft betwist - is mitsdien toewijsbaar, voor zover stoelend op eiseresses databankrecht, en in voege als na te melden. Aan gedaagde zal enig respijt worden gegund. Als de in het ongelijk gestelde partij dient XSO in de proceskosten te worden verwezen.
21. Het is aan gerede twijfel onderhevig of Artikel 50 lid 6 van Pro het TRIPS-verdrag rechtstreekse werking heeft. Ter vermijding van de daardoor mogelijke, ongewenste onzekerheid en de onwenselijke mogelijke gevolgen daarvan zal de president de termijn waarbinnen eiseres een bodemprocedure zal moeten aanspannen stellen op zes maanden zodat in elk geval aan de bewuste verdragsbepaling is voldaan.
BESLISSING:
De President:
Beveelt gedaagde binnen één week na betekening van dit vonnis iedere inbreuk op de databankrechten van KPN op De Telefoongids op internet (adres: www.detelefoongids.nl) te staken, in het bijzonder te staken het rechtstreeks, dan wel door middel van een op enigerlei wijze met haar verbonden (rechts)persoon in stand houden van de ten processe bedoelde i-telgids, voor zover daarmede volgens dit vonnis inbreuk op de databankrechten van KPN wordt gemaakt.
Bepaalt dat XSO een dwangsom zal verbeuren van ¦ 10.000,-- voor iedere dag (of gedeelte van een dag) dat XSO dit bevel niet mocht naleven.
Veroordeelt XSO in de kosten van dit geding, aan de zijde van KPN tot aan deze uitspraak worden begroot op ¦ 2.900, waarvan ¦ 400,- aan griffierecht.
Verklaart dit vonnis tot zover uitvoerbaar bij voorraad.
Bepaalt dat KPN (tenzij zulks reeds eerder door XSO mocht zijn gedaan) binnen zes maanden nadat dit vonnis in kracht van gewijsde is gegaan een bodemprocedure zal moeten aanspannen over de vraag of XSO inbreuk maakt op voormelde databankrechten van KPN en dat, indien KPN zulks nalaat, dit verbod zal zijn vervallen vanaf het moment dat genoemde termijn zal zijn verstreken.
Wijst af het meer of anders gevorderde.
Aldus gewezen door mr. E.J. Numann en uitgesproken ter openbare zitting van 14 januari 2000 in tegenwoordigheid van de griffier.
Noten:
1 In afwijking van de Engelse tekst van de Richtlijn luiden in de Nederlandse tekst van de Richtlijn de laatste woorden van de passage waarop deze definitie berust (art. 7.2 (b)) : ...on line transmissie of in een andere vorm. Daaruit zou men ten onrechte kunnen afleiden dat bedoeld is: of in een andere vorm van het aan het publiek ter beschikking stellen.
2 Jens-L. Gaster, Der Rechtsschutz von Datenbanken (1999), par. 519