Uitspraak
Rechtbank Overijssel
Team strafrecht
Zittingsplaats Almelo
Parketnummer: 08/710269-10
SAS-nummer: 16/1075
Datum beslissing: 2 maart 2017
Beslissing van de rechtbank Overijssel, meervoudige raadkamer voor strafzaken, rechtdoende op de vordering op grond van artikel 509o van het Wetboek van Strafvordering van de officier van justitie ten aanzien van de terbeschikkinggestelde:
[betrokkene] ,
geboren op [geboortedatum] 1987 te [geboorteplaats] (Somalië),
verblijvende bij CTP Veldzicht in Balkbrug.
1.De aanleiding
Bij vonnis van 17 december 2010 van de rechtbank Almelo is de maatregel van terbeschikkingstelling met bevel tot verpleging van overheidswege opgelegd, na bewezenverklaring van het misdrijf ‘moord’.
De maatregel is ingegaan op 1 januari 2011. De maatregel is voor de laatste keer verlengd op 26 februari 2015 door de rechtbank Overijssel en eindigt, behoudens nadere voorziening, op 1 januari 2017.
2.De stukken
De rechtbank heeft kennis genomen van het op grond van artikel 509o van het Wetboek van Strafvordering (Sv) uitgebrachte adviesrapport van het Centrum voor Transculturele psychiatrie (CTP) Veldzicht. Het adviesrapport van de kliniek is op 27 oktober 2016 opgemaakt en ondertekend door S. Leeuwestein, plaatsvervangend geneesheer-directeur, en drs. R.N. van der Plank, algemeen directeur van de inrichting. Daarnaast heeft de rechtbank kennisgenomen van het in artikel 509o Sv bedoelde afschrift van de wettelijke aantekeningen over de periode van 2 mei 2016 tot en met 5 juli 2016. Ook heeft de rechtbank kennisgenomen van de over de terbeschikkinggestelde opgemaakte pro justitia rapportages van drs. W.G.E. Kuyck, psychiater, van 30 oktober 2016 en van H.A. Feringa, klinisch psycholoog, van 24 oktober 2016.
3.De procedure
De officier van justitie heeft op 29 november 2016 een vordering tot verlenging van de
terbeschikkingstelling met een periode van een jaar ingediend.
De vordering is behandeld op de openbare terechtzitting van 16 februari 2017. De officier van justitie mr. C.P. Dronkers en de terbeschikkinggestelde, bijgestaan door zijn raadsman mr. P.J. van den Hoogen, advocaat in Eindhoven, zijn op de vordering gehoord.
Als getuige-deskundige is op de zitting gehoord A. Pol, assistent-hoofdbehandelaar.
Ter zitting heeft de officier van justitie zijn vordering gewijzigd, in die zin dat hij thans de verlenging van de terbeschikkingstelling met twee jaren vordert. De officier van justitie heeft daarvoor aangevoerd dat de terbeschikkinggestelde nu toch in Nederland wenst te blijven en dat het gevaar voor de maatschappij bij het onbehandeld laten van de terbeschikkinggestelde nog steeds hoog is.
De raadsman heeft ter zitting verklaard dat de terbeschikkinggestelde thans niet terug wenst te keren naar Somalië omdat het daar niet veilig is. Bovendien is het de vraag of de terbeschikkinggestelde behandeld kan worden in Somalië en of hij zijn medicijnen daar kan krijgen. Het is derhalve in het belang van de terbeschikkinggestelde om in Nederland te blijven, aldus de raadsman.
4.De beoordeling
De rechtbank stelt allereerst vast dat op de vordering tot verlenging niet uiterlijk twee maanden na de dag waarop de vordering is ingediend, is beslist. De rechtbank acht dit ongewenst, maar volstaat met de constatering dat genoemde termijn is overschreden.
De rechtbank neemt bij haar overwegingen de over betrokkene opgemaakte adviezen van de kliniek, de psycholoog, de psychiater en de toelichting van de getuige-deskundige ter zitting in aanmerking. Uit deze adviezen en de toelichting komt onder meer het volgende naar voren.
Het verlengingsadvies van de kliniek in samenhang met de wettelijke aantekeningen
-
Diagnostiek
Diagnostiek
De terbeschikkinggestelde is een man van Somalische afkomst die lijkt te functioneren op een gemiddeld intelligentieniveau. Bij de terbeschikkinggestelde is sprake van schizofrenie van het paranoïde type en kenmerken van een antisociale persoonlijkheidsstoornis. Deze problematiek ligt ten grondslag aan het indexdelict en is nog actueel. Het misbruik van cannabis is in remissie onder toezicht.
-
Recidive-inschatting
Recidive-inschatting
Binnen de huidige kliniek wordt het risico op gewelddadig gedrag als gering tot matig ingeschat, onder de voorwaarde dat de terbeschikkinggestelde trouw is in medicatiegebruik, vrij is van middelen en open over zijn belevingswereld. Daarbij dient men alert te zijn op psychotische symptomen die mogelijk door de terbeschikkinggestelde worden gemaskeerd. Bij beëindiging van de terbeschikkingstelling wordt het risico op gewelddadig gedrag als hoog ingeschat. De terbeschikkinggestelde zal dan namelijk op straat eindigen en de kans is aanmerkelijk dat hij op korte termijn zijn medicatie zal laten staan en zal terugvallen in drugsgebruik. Achterdocht en agressie zullen dan snel terugkeren. Het recidiverisico is ook hoog als de terbeschikkinggestelde zonder psychiatrische begeleiding terugkeert naar Somalië.
-
Verloop behandeling/voornemens kliniek
Verloop behandeling/voornemens kliniek
De terbeschikkinggestelde heeft enkele gesprekken met de psychiater gevoerd met behulp van de tolkentelefoon. Hij stelde zich vriendelijk en coöperatief op. Hij spreekt, voor zover na te gaan, open over de psychosomatische symptomen waar hij last van heeft. Sinds half juni 2016 weigert de terbeschikkinggestelde zijn medicatie omdat hij last kreeg van bijwerkingen. In de maanden daarna merken de behandelaars dat de terbeschikkinggestelde zich steeds meer terugtrekt en last heeft van hallucinaties. In verband hiermee heeft de terbeschikkinggestelde in september 2016 na een gesprek met twee psychiaters besloten weer medicatie te gaan gebruiken. De terbeschikkinggestelde heeft ook enige tijd arbeid verricht, maar is daarvoor thans niet meer te motiveren.
De terbeschikkinggestelde heeft een onduidelijk toekomstbeeld. Hij is wisselend bereid om met het behandelend team naar de toekomst en de daarvoor benodigde stappen te kijken. De terbeschikkinggestelde heeft de status van ‘ongewenst vreemdeling’ en staat ambivalent tegenover een terugkeer naar Somalië. Omdat een terugkeer naar Somalië alleen kan op basis van vrijwilligheid wordt het repatriëringstraject in een rustig tempo gestart en wordt de terbeschikkinggestelde de tijd gegeven zich op de stappen te bezinnen en zelf de verantwoordelijkheid te nemen om stappen te ondernemen. Bij terugkeer naar Somalië kan de terbeschikkinggestelde veertien dagen worden opgenomen in een psychiatrische kliniek in Mogadishu (Somalië). Vervolgens kan worden gestart met een transmuraal traject en voortzetting van het medicatiebeleid, met ondersteuning van familieleden. Er blijven ook mogelijkheden voor een dwangopname. Het CTP Veldzicht zal dit traject financieren.
-
Advies kliniek
Advies kliniek
Voor de continuïteit van de behandeling waar de terbeschikkinggestelde momenteel nog middenin staat en een zorgvuldige repatriëring is het noodzakelijk dat de terbeschikkinggestelde in de kliniek verblijft. De kliniek adviseert verlenging van de terbeschikkingstelling met een jaar.
Het advies van de psychiater en de psycholoog.
De psychiater en psycholoog hebben geen advies kunnen geven omdat de terbeschikkinggestelde ten aanzien van de eventuele verlenging van de terbeschikkingstelling geen gesprek en/of onderzoek wilde.
De toelichting van de deskundige ter zitting
Ter terechtzitting heeft de getuige-deskundige A. Pol - zakelijk weergegeven - verklaard dat
op het moment dat het verlengingsadvies werd opgesteld de terbeschikkinggestelde nog wilde terugkeren naar Somalië. De terbeschikkinggestelde heeft zich echter bedacht en wil thans in Nederland blijven. De kliniek kan echter niet verder met het proces van resocialisatie, omdat de terbeschikkinggestelde de status van ‘ongewenst vreemdeling’ heeft. De kliniek adviseert om, nu de terbeschikkinggestelde voorlopig in Nederland zal blijven, de terbeschikkingstelling met twee jaar te verlengen. Indien de terbeschikkinggestelde, nadat de terbeschikkingstelling is verlengd, zich wederom bedenkt en terug wenst te keren naar Somalië kan een verzoek tot voorwaardelijke beëindiging van de terbeschikkingstelling worden gedaan. Een tante, een neef en een nicht in Somalië hebben zich bereid verklaard om de terbeschikkinggestelde te helpen indien hij naar Somalië terugkeert. Zoals in de rapportage vermeld kan de terbeschikkinggestelde terecht in een psychiatrische kliniek in Somalië, waar het medicatiebeleid eveneens kan worden voortgezet.
De terbeschikkinggestelde zal weliswaar niet in Somalië worden bezocht door medewerkers van het CTP Veldzicht, maar er zullen vanuit Nederland wel contacten zijn met de kliniek in Somalië. Het CTP Veldzicht heeft in andere zaken reeds ervaring opgedaan met naar Somalië teruggekeerde terbeschikkinggestelden.
De toelichting van de terbeschikkinggestelde ter zitting
De terbeschikkinggestelde heeft - zakelijk weergegeven - verklaard dat hij in Nederland wil blijven, omdat hij bang is dat hij in Somalië geen verzorging en medicijnen zal krijgen. Ook is hij bang dat hij vermoord zal worden in Somalië en er heerst daar nu een hongersnood.
De overwegingen van de rechtbank
Gelet op de inhoud van de rapportages en het besprokene ter zitting is de rechtbank van oordeel dat de veiligheid van anderen, dan wel de algemene veiligheid van personen de verlenging van de maatregel van terbeschikkingstelling eist. De rechtbank neemt daarbij in aanmerking dat de terbeschikkingstelling is opgelegd ter zake van een misdrijf dat is gericht tegen of gevaar veroorzaakt voor de onaantastbaarheid van het lichaam van een of meer personen.
Gelet op de aard van de stoornis en het verloop van de behandeling is een langdurige behandeling van de terbeschikkinggestelde noodzakelijk. Het is tijdens de behandeling vooralsnog niet gelukt om een wezenlijke verlaging van het recidiverisico te realiseren, zodat dit risico nog steeds hoog is. Gelet op het feit dat de terbeschikkinggestelde de status van ‘ongewenst vreemdeling’ heeft, zal hij weliswaar verder kunnen worden behandeld in het CTP Veldzicht, maar niet kunnen resocialiseren in de Nederlandse maatschappij, zou hij daar al aan toe zijn. Een resocialisatie kan alleen gericht zijn op terugplaatsing in het land van herkomst, hetgeen een langdurig en moeizaam traject kan worden gelet op de ambivalente houding van de terbeschikkinggestelde tegenover terugkeer.
De rechtbank zal de terbeschikkingstelling met twee jaren verlengen.
5.De wettelijke voorschriften
De verlenging van de maatregel is gegrond op de artikelen 38d en 38e Sr en de artikelen 509o, 509s en 509t Sv.
6.De beslissing
De rechtbank:
- verlengt de terbeschikkingstelling van [betrokkene] met twee jaren;
Deze beslissing is gegeven door mr. F.C. Berg, voorzitter, mr. C. Verdoold en mr. A. Flos, rechters, in tegenwoordigheid van mr. N. Wilmink, griffier, en is in het openbaar uitgesproken op 2 maart 2017.