Uitspraak
Rechtbank Overijssel
Afdeling Strafrecht
Zittingsplaats Almelo
Parketnummer: 08/009124-95
SAS-nummer: 16/30
Datum beslissing: 10 maart 2016
Beslissing op tegenspraak van de rechtbank Overijssel, meervoudige raadkamer voor strafzaken, rechtdoende op de vordering op grond van artikel 509o van het Wetboek van Strafvordering van de officier van justitie ten aanzien van de terbeschikkinggestelde:
[betrokkene] ,
geboren op [geboortedatum] 1969 in [geboorteplaats] ,
verblijvende in Forensisch Psychiatrisch Centrum (FPC),
De Kijvelanden, Kijvelandsekade 1 in Poortugaal.
1.De aanleiding
Bij vonnis van deze rechtbank van 5 december 1995 is de maatregel van terbeschikkingstelling met bevel tot verpleging van overheidswege opgelegd, na bewezenverklaring van de misdrijven:
“opzettelijk brand stichten, terwijl daarvan gemeen gevaar voor goederen en levensgevaar voor een ander te duchten is”, “opzettelijk brand stichten, terwijl daarvan gemeen gevaar voor goederen te duchten is” en “diefstal”.
De maatregel is voor de laatste keer verlengd op 1 mei 2014 door de rechtbank Overijssel, welke beslissing op 31 juli 2014 is bevestigd door het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden,
en eindigt, behoudens verlenging, op 24 februari 2016. De maatregel is ingegaan op
24 februari 1996.
2.De stukken
De rechtbank heeft kennis genomen van de volgende stukken:
- de vordering van de officier van justitie van 28 december 2015;
- het op grond van artikel 509o van het Wetboek van Strafvordering (Sv) uitgebrachte advies van 8 december 2015, opgemaakt en ondertekend door drs. M.A. Polak, hoofd van de inrichting, A.M. van der Loo, psychiater, drs. S. Winterwerp, GZ-psycholoog en hoofd behandeling en bedrijfsvoering en drs. L. Schaap, klinisch psycholoog en manager behandeling en bedrijfsvoering. Dit advies strekt tot verlenging van de terbeschikkingstelling met een termijn van twee jaren;
- de wettelijke aantekeningen als bedoeld in artikel 509o Sv over het 1e kwartaal 2014 t/m het 4e kwartaal 2015.
3.De procedure
De officier van justitie heeft op 28 december 2015 een vordering tot verlenging van de terbeschikkingstelling met een periode van twee jaren ingediend.
De vordering is behandeld op de openbare zitting van de raadkamer van 25 februari 2016.
De officier van justitie mevrouw mr. J. Blanco en de terbeschikkinggestelde, bijgestaan door zijn raadsman, mr. R. Oude Breuil, advocaat te Enschede, zijn op de vordering gehoord.
Voorts is ter terechtzitting als deskundige gehoord mevrouw drs. S. Winterwerp,
als GZ-psycholoog en hoofd behandeling en bedrijfsvoering verbonden aan FPC De Kijvelanden.
4.De beoordeling
De rechtbank constateert dat zij niet binnen twee maanden na indiening van de vordering beslist. De rechtbank volstaat met de enkele constatering van dit verzuim en verbindt daaraan geen verdere consequenties. Ingevolge artikel 509q Sv blijft de maatregel van kracht zolang niet op de vordering is beslist.
Het advies van de kliniek
Het verlengingsadvies van de kliniek bevat over de stoornis en het recidivegevaar bij de terbeschikkinggestelde de volgende bevindingen.
Stoornis
Betrokkene is een zwakbegaafde, affectief en pedagogisch verwaarloosde, kinderlijk overkomende man. Hij is opgegroeid in een zwak sociaal milieu en bekend met autisme. Pedagogische onmacht en miskenning van de ontwikkelingsstoornis en de zwakbegaafdheid hebben bijgedragen aan een gebrekkige ontwikkeling van de persoonlijkheid. Van kinds af aan vertoont betrokkene gedragsproblemen en onderneemt hij criminele activiteiten. Hij is nauwelijks in staat om tot een emotionele hechting te komen en is vooral gericht op zijn eigen belevingswereld. Hij imponeert door gebrek aan wederkerigheid en invoelend vermogen in het contact. Over zijn belevingswereld is hij weinig mededeelzaam. Er is sprake van een lacunaire gewetensontwikkeling, zijn zelfredzaamheid, zijn aanpassingsvermogen en zijn inzicht in zijn beperkingen zijn gering. Spanningen, waarbij overvraging een belangrijke rol lijkt te spelen, verhogen de impulsiviteit en daarmee het risico op grensoverschrijdende en/of delictgerelateerde gedragingen.
Recidivegevaar
Het afgelopen jaar hebben er geen incidenten plaatsgevonden waarbij de terbeschikkinggestelde betrokken was. Het risico op gewelddadig gedrag binnen de kliniek wordt zowel op de korte als op de lange termijn als laag ingeschat. Tijdens (on)begeleid verlof wordt het risico op gewelddadig gedrag, schadekansen en onttrekking als laag ingeschat. De verloven worden stapsgewijs opgebouwd, met een duidelijk doel en heldere afspraken. Het structureren en goed voorbespreken van de verloven hebben bijgedragen aan het goed en met weinig spanning praktiseren van verloven. Het risico op gewelddadig gedrag bij transmuraal verlof bij Pluryn wordt op de korte termijn als matig geschat en op de lange termijn als laag. Een goede overdracht met goed extern risicomanagement doet het risico afnemen. Bij een goede inbedding en juiste begeleiding, sturing en controle zullen de risico’s op gewelddadig gedrag afnemen. Risico’s op schade en onttrekking worden daarmee ook als laag geschat. Wanneer betrokkene per direct met ontslag zal gaan, wordt het risico op gewelddadig gedrag en schadekansen op zowel korte als lange termijn ingeschat als hoog. Er is niets geregeld op het gebied van financiën, wonen en werk. Vaardigheden om zich zonder begeleiding staande te houden in de maatschappij zijn niet toereikend; hij is volledig afhankelijk van externe structuur. De spanningen die dit met zich brengt, zal hij nauwelijks tot niet kunnen reguleren, met als gevolg een toename van impulsief gedrag en daarmee een aanzienlijk risico op het plegen van een delict.
Behandelverloop
Betrokkene is op 28 januari 2015 op afdeling Onyx 2 van FPC de Kijvelanden opgenomen. Hij heeft het moeilijk met de overplaatsing en wil graag terug naar de longstay in de Pompekliniek omdat hij het daar kent. Wanneer hem verloven en plaatsing bij Pluryn in het vooruitzicht worden gesteld, lijkt hij zich beter te voelen. In de periode die volgt, volgt betrokkene wisselend zijn dagprogramma. Andere behandeling dan het LVB-zorgprogramma vindt niet plaats, daar hij in afwachting is van het vrijkomen van een passende woonvoorziening binnen stichting Pluryn. Betrokkene is over het algemeen goed in contact met personeel en medepatiënten. Na een periode van gewenning heeft betrokkene zijn draai gevonden in FPC De Kijvelanden. Hij kan af en toe mopperen, maar doet vervolgens wel mee aan aangeboden blokken en therapieën. Sinds augustus 2015 werkt hij bij stichting “De Arm” in Utrecht waar hij sorteerwerk uitvoert. Het wachten op de overplaatsing naar Pluryn levert veel onzekerheid op, waardoor de onrust toeneemt.
Sinds 18 september 2015 is de kliniek gemachtigd betrokkene transmuraal verlof met onbegeleide vrijheden te verlenen om hem over te kunnen plaatsen naar Pluryn. Het verlof heeft onder meer als doel inbedding in een passende woonvoorziening, oefenen met verschillende vaardigheden en het onderhouden van contacten met het netwerk. Wanneer betrokkene enige tijd bij Pluryn verblijft, goed is ingebed en stabiel functioneert, wordt de reclassering betrokken in het kader van forensisch psychiatrisch toezicht (FPT). Wanneer dit minimaal een half jaar goed verloopt, kan een maatregelrapport worden aangevraagd met het oog op proefverlof. Gelet op de voorgeschiedenis van betrokkene spreekt de kliniek de voorkeur uit vrijheden stapsgewijs uit te breiden en de zorg niet te snel over te dragen. Pas wanneer de reclassering reeds enige tijd de begeleiding op zich heeft genomen in het kader van proefverlof, is het verantwoord om te overwegen of voorwaardelijke beëindiging of bijvoorbeeld een rechterlijke machtiging (RM) het meest passende kader is.
Advies
Op basis van het bovenstaande adviseert de kliniek de terbeschikkingstelling te verlengen met een termijn van twee jaar.
De toelichting van de deskundige ter zitting
Ter terechtzitting heeft de deskundige Westerwerp daaraan toegevoegd dat de longstay-status is opgeheven, maar de problematiek en risicofactoren nog steeds actueel zijn. Binnen een beveiligde omgeving functioneert betrokkene goed. Het forensisch kader laten vervallen is echter een veel te grote stap. Bij het bewaken van grenzen gaat het om basale dingen. De afgelopen tijd zijn de spanningen toegenomen omdat een patiënt, die later bij de FPC binnenkwam, eerder dan betrokkene is uitgestroomd. Als spanningen toenemen, is er sprake van ‘thrill seeking’ gedrag, dat blijft een zorgelijk scenario. Positief is wel dat betrokkene goed kan aangeven dat hij meer ondersteuning nodig heeft. Pluryn is een goede plek voor betrokkene, maar uitbreiding van vrijheden dient wel stapsgewijs te gaan om te voorkomen dat door toename van spanning het recidiverisico toeneemt. Op dit moment is onduidelijk hoe lang het gaat duren voordat betrokkene terecht kan bij Pluryn. Een FPA kan een goede tussenstap zijn, omdat het ook de specifieke mate van ondersteuning en begeleiding kan bieden die betrokkene nodig heeft, maar dan moet betrokkene niet tussen mensen terecht komen wier persoonlijke problematiek de ontwikkelingen van betrokkene belemmert. De Kijvelanden heeft zelf een FPA en wellicht dat betrokkene daar op korte termijn naar toe kan. Betrokkene zal in elk geval langdurig forensische zorg nodig hebben, waarbij een traject met proefverlof niet binnen twee jaar gerealiseerd zal zijn. Teneinde als kliniek te kunnen bijsturen, is in dit geval de weg van transmuraal en daarna proefverlof aangewezen en niet een voorwaardelijke beëindiging met hoogstens twee maal een time-out van maximaal zeven weken. Hoewel hij zijn betrokkenheid ontkent zijn er de laatste tijd op de afdeling een aantal incidenten geweest die passen in de voorgeschiedenis van betrokkene. Zo was er een brandje in de droger en is de frituurpan kapot gegaan doordat er een pot honing in de pan is gegooid. Ook was de stofzuiger op de afdeling om onopgehelderde redenen ineens defect.
De deskundige onderschreef het advies van de kliniek om de terbeschikkingstelling te verlengen met een termijn van twee jaar.
Het standpunt van de officier van justitie
Ter zitting heeft de officier van justitie haar vordering gehandhaafd.
Het standpunt van de verdediging
Aan betrokkene is in 1995 de maatregel tot terbeschikkingstelling opgelegd en hij is nu, voor het eerst in 20 jaar, in staat een stap te gaan maken vanuit de reguliere TBS naar een zorginstelling. Teneinde een vinger aan te pols te houden en de ontwikkelingen omtrent de plaatsing in Pluryn te kunnen monitoren verzoekt de raadsman de tbs-maatregel te verlengen met een jaar.
Het oordeel van de rechtbank
De rechtbank neemt in aanmerking dat de maatregel destijds is opgelegd ter zake van een misdrijf dat gericht was tegen of gevaar veroorzaakte voor de onaantastbaarheid van het lichaam van een of meer personen, te weten: opzettelijk brand stichten, terwijl daarvan gemeen gevaar voor goederen en levensgevaar voor een ander te duchten is. Gelet op het advies van de kliniek en in aanmerking genomen hetgeen overigens ter zitting naar voren is gekomen, is de rechtbank van oordeel dat de veiligheid van anderen dan wel de algemene veiligheid van personen verlenging van de terbeschikkingstelling eist. Ter zitting is duidelijk geworden dat de terbeschikkinggestelde, na een mogelijke tussenstap op een FPA, zal worden uitgeplaatst naar een woonvoorziening van de stichting Pluryn. Aan hem is met het oog hierop reeds transmuraal verlof verleend. Hoewel de terbeschikkinggestelde toe is aan een vervolgstap zal de uitbreiding van vrijheden stapsgewijs dienen te verlopen om te voorkomen dat door toename van spanning het recidiverisico toeneemt. Gelet op het feit dat het minimaal een half jaar goed moet gaan voordat in verband met proefverlof een maatregelrapport kan worden aangevraagd en betrokkene thans nog niet is uitgeplaatst naar Pluryn of een FPA, is aannemelijk geworden dat de behandeling van de terbeschikkinggestelde meer tijd in beslag zal nemen dan de tijd die resteert bij een verlenging van de terbeschikkingstelling met een termijn van een jaar. De rechtbank acht daarom een verlenging van de maatregel voor de duur van twee jaren geïndiceerd.
5.De wettelijke voorschriften
De verlenging van de maatregel is gegrond op de artikelen 38d en 38e van het Wetboek van Strafrecht en de artikelen 509o, 509s en 509t van het Wetboek van Strafvordering.
6.De beslissing
De rechtbank:
verlengt de terbeschikkingstelling van [betrokkene] met twee jaren.
Deze beslissing is gegeven door mr. A. Flos, voorzitter, mr. M. Melaard en mr. C. Verdoold, rechters, in tegenwoordigheid van mr. J.A. Krooshof, griffier
en is in het openbaar uitgesproken op 10 maart 2016.