Uitspraak
Zaaknummer: 103753/KG ZA 04-347
Vonnisdatum: 28 september 2004
771
RECHTBANK TE HAARLEM,
VONNIS IN KORT GEDING
in de zaak van:
[eiser],
wonende en zaakdoende te [woonplaats],
eisende partij,
procureur mr. J.B. Köster,
advocaat mr. P.A.J.M. Lodestijn te Apeldoorn,
-- tegen --
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
DAEWOO MOTOR BENELUX B.V.,
gevestigd en kantoorhoudende te Hoofddorp,
gedaagde partij,
procureur mr. H.K. Garvelink,
advocaat mr. W.B.J. van Overbeek te Amsterdam.
Partijen zullen hierna ook worden aangeduid als [eiser] respectievelijk Daewoo.
1. Het verloop van het geding
1.1 Ter terechtzitting van 14 september 2004 heeft [eiser], na haar eis buiten proces-rechtelijk bezwaar van Daewoo te hebben vermeerderd, overigens overeenkomstig de dagvaarding gesteld en gevorderd als hierna onder 3. weergegeven en die vordering toegelicht aan de hand van overgelegde pleitnotities. Daewoo heeft tegen deze vorde-ring verweer gevoerd aan de hand van overgelegde pleitnotities.
1.2 Na verder debat in tweede termijn hebben partijen vonnis gevraagd. De uitspraak daarvan is bepaald op 28 september 2004 of zoveel eerder als mogelijk.
2. De vaststaande feiten
2.1 In dit geding wordt van het volgende uitgegaan:
a. Op 7 juni 1995 hebben [eiser] en Daewoo een Daewoo dealercontract (verder: het dealercontract) gesloten.
b. Bij brief van 8 mei 2002 heeft Daewoo het dealercontract met inachtneming van een opzegtermijn van 2 jaar beëindigd. Als redenen voor die opzegging heeft Daewoo [eiser] daarbij opgegeven:
“Hoewel uw verkoopresultaten tot en met 1999 bemoedigend waren en een stijgende lijn ver-toonden, is uw performance, in vergelijking tot die van uw collega-dealers, sindsdien sterk ge-daald. Eén en ander lijkt rechtstreeks verband te houden met uw algehele opstelling als verte-genwoordiger van ons merk. Deze is reeds geruime tijd dusdanig dat ons het vertrouwen, dat nodig is om onze relatie langdurig voor te zetten, inmiddels is komen te ontbreken. Uw geringe marketinginspanningen, lage klanttevredenheidsscore en kwaliteit van uw after sales activitei-ten onderstrepen zulks. Het voorafgaande heeft overigens onze indruk verstrekt dat ook u ster-ke twijfel heeft over het continueren van onze relatie.”
c. Door genoemde opzegging is het distributeurschap van [eiser] voor Daewoo per 31 mei 2004 geëindigd.
d. Bij brief van 24 december 2003 heeft [eiser] Daewoo verzocht per 1 juni 2004 te worden aangesteld als Erkend Daewoo Reparateur.
e. Bij brief van 7 januari 2004 heeft Daewoo (de raadsman van) [eiser] daarop onder meer het volgende geantwoord:
Per aangetekende brief van 8 mei 2002 deelden wij uw cliënte reeds mede dat “[...] ons ver-trouwen dat nodig is om onze relatie langdurig voort te zetten, inmiddels is komen te ontbre-ken”. Bovendien stelden wij destijds ook al vast dat de kwaliteit van uw cliëntes aftersales ac-tiviteiten benedenmaats was.
Onze zienswijze is sindsdien niet gewijzigd.
Weshalve kunnen wij de door [eiser] aangevraagde erkenning tot Erkend Daewoo Repara-teur niet honoreren.
Als gevolg van de opzegging zal het huidige contract van [eiser] per 1 juni a.s. expireren. Tot die tijd wordt uw cliënte, onder de voorwaarden en condities als genoemd in betreffende Daewoo-dealercontract en Gvo 1400/2002 in staat gesteld klantenservice aan (potentiële) Daewoo-rijders te verlenen.
f. Op 1 oktober 2003 is van kracht geworden de Verordening (EG) nr. 1400/2002 van de Commissie van de Europese Gemeenschappen van 31 juli 2002, betreffen-de de toepassing van artikel 81, lid 3, van het (EG-)Verdrag op groepen verticale overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen in de motorvoer-tuigensector (verder te noemen: Verordening 1400/2002).
g. Op grond van artikel 1, eerste lid, onder l, van Verordening 1400/2002 wordt on-der erkende hersteller (verder ook te noemen: reparateur) in de zin van de verorde-ning verstaan een verrichter van herstellings- en onderhoudsdiensten voor motor-voertuigen die actief is in het distributiestelsel dat door een leverancier van motor-voertuigen is opgezet.
h. Artikel 1, eerste lid, onder h, van Verordening 1400/2002 luidt:
h) “Kwalitatief selectief distributiestelsel”: een selectief distributiestelsel waarbij de leveran-cier voor de selectie van distributeurs of herstellers criteria gebruikt die uitsluitend van kwali-tatieve aard zijn, noodzakelijk zijn wegens de aard van het contractgoed of de contractdienst, eenvormig zijn neergelegd voor alle distributeurs of herstellers die lid van het distributiestelsel willen worden, niet discriminerend worden toegepast en het aantal distributeurs of herstellers niet rechtstreeks beperken.”
i. Artikel 3, eerste lid, van de Verordening 1400/2002, voor zover ten deze van be-lang, luidt:
1. Onverminderd het bepaalde in de leden 2,3,4,5,6 en 7 is de vrijstelling van toepassing op voorwaarde dat het marktaandeel van de leverancier op de relevante markt waarop hij nieuwe motorvoertuigen, reserveonderdelen voor motorvoertuigen of herstellings- en onderhoudsdien-sten verkoopt, niet meer dan 30% bedraagt.
(...)
Deze drempels zijn niet van toepassing op overeenkomsten ter invoering van kwalitatieve se-lectieve distributiestelsels.
j. In de Verklarende Brochure terzake Verordening 1400/02 staat voor zover ten de-ze van belang.
Vraag 72: Moet een leverancier van nieuwe motorvoertuigen een reparateur tot zijn netwerk van erkende reparateurs toelaten?
(…)
Als het marktaandeel van het netwerk van erkende reparateurs van het merk in kwestie boven de 30% uitkomt, geldt de verordening uitsluitend voor kwalitatieve selectieve distributie. Als de leverancier wil dat zijn distributieovereenkomst onder de verordening valt, kan hij dus al-leen maar kwalitatieve criteria voor zijn erkende reparateurs opstellen en moet hij alle repara-teurs die aan deze criteria voldoen, als erkende reparateurs toelaten, inclusief erkende dealers van wie de overeenkomsten zijn beëindigd maar die graag als erkende reparateurs willen ver-dergaan.
k. Artikel 3.1, onder g, van het door Daewoo met de door haar erkende reparateurs af te sluiten “Personenauto’s Erkend Reparateur Contract” luidt:
(g) “DAEWOO beëindigde eerder geen contract met de ERKEND REPARATEUR en/of de EIGENAAR VAN DE ERKEND REPARATEUR als DAEWOO DISTRIBUTEUR of ER-KEND REPARATEUR, noch enige andere contractuele relatie tussen de partijen waarbij het essentiële vertrouwen in de ERKEND REPARATEUR of de EIGENAAR VAN DE ERKEND REPARATEUR fundamenteel geschaad werd;”.
3. De vordering en de grondslag daarvan
3.1 [eiser] vordert, zakelijk weergegeven, dat de voorzieningenrechter bij vonnis uitvoerbaar bij voorraad:
Primair: Daewoo zal gebieden binnen vijf dagen na betekening van het te dezen te wijzen vonnis [eiser] aan te stellen als Erkend Reparateur voor Daewoo, zulks op straffe van verbeurte aan [eiser] van een dwangsom van € 1.000,- voor elke dag, een dagdeel daaronder begrepen, dat Daewoo geen gehoor geeft aan dit gebod, zulks met veroordeling van Daewoo in de kosten van deze procedure, en
Subsidiair: Daewoo zal gebieden om binnen dertig dagen na betekening van het te de-zen te wijzen vonnis [eiser] te (doen) auditeren ter verkrijging van het antwoord op de vraag of en in hoeverre [eiser] voldoet aan de standaarden van Daewoo Motor Benelux voor het Erkende Reparateurschap, zulks voor rekening van Daewoo, zulks op straffe van verbeurte aan [eiser] van een dwangsom van € 1.000,- voor elke dag, een dagdeel daaronder begrepen, dat Daewoo geen gehoor geeft aan dit gebod en Daewoo zal veroordelen in de kosten van deze procedure.
3.2 [eiser] legt, samengevat, het volgende aan haar vordering ten grondslag. Daewoo heeft gekozen voor het in Verordening 1400/2002 genoemde systeem van selectieve distributie. Dat systeem geeft Daewoo de bevoegdheid haar Nederlandse distributeurs te selecteren volgens haar eigen criteria, maar houdt de verplichting in om alle her-stellers als Erkend Reparateur voor Daewoo te erkennen die voldoen aan de standaar-den van Daewoo. Aangezien [eiser] als voormalig dealer voor Daewoo aan alle after-sales standaarden van Daewoo voldoet, is Daewoo jegens [eiser] gehouden haar onvoorwaardelijk als Erkend Reparateur voor Daewoo te erkennen. [eiser] heeft een spoedeisend belang bij haar vordering, teneinde haar after sales-Daewoo-klanten te kunnen blijven bedienen.
4. Het verweer en de slotsom daarvan
Daewoo heeft tegen de vordering gemotiveerd verweer gevoerd en geconcludeerd tot afwijzing daarvan met veroordeling van [eiser] in de kosten van het geding. Op dit verweer zal, voorzover van belang, bij de beoordeling van het geschil nader worden ingegaan.
5. De gronden van de beslissing
5.1 Centraal staat de vraag of er een verplichting voor Daewoo bestaat om met [eiser] een Erkend Reparateur-contract te sluiten. Alleen als dit zo is, kan de (primaire) vor-dering van [eiser] worden toegewezen.
5.2 [eiser] heeft betoogd dat die contracteerplicht kan worden afgeleid uit de artikelen 1 en 3 van Verordening 1400/2002 en uit het antwoord op vraag 72, tweede alinea, op pagina 66 van de Verklarende Brochure terzake Verordening 1400/02, zoals door haar ter zitting aangehaald en hiervoor onder de vaststaande feiten geciteerd.
5.3 Niet in geschil is dat Daewoo haar distributieovereenkomsten heeft geplaatst onder de werking van Verordening 1400/2002 en daarbij heeft gekozen voor het systeem van selectieve distributie. Daewoo heeft echter gesteld dat zulks niet leidt tot een plicht tot het aangaan van een Erkend Reparateur-contract als een reparateur aan de standaarden van Daewoo voldoet. Bovendien zou [eiser] volgens Daewoo niet voldoen aan haar standaarden, met name niet aan het bepaalde in artikel 3.1, onder g, van genoem-de Personenauto’s Erkend Reparateur Contract. Of er een overeenkomst tot stand komt, hangt volgens Daewoo af van de vraag of is voldaan aan de bepalingen van het (in casu Nederlandse) contractenrecht. Er bestaat volgens Daewoo in Nederland slechts in uitzonderingsgevallen een contracteerplicht. Daarvan kan sprake zijn in het geval een onderneming met een machtspositie zich schuldig maakt aan misbruik (arti-kel 24 van de Mededingingswet). Daarvan is volgens Daewoo in het onderhavige ge-val geen sprake.
5.4 De voorzieningenrechter overweegt in dit verband het volgende. Op grond van artikel 81, eerste en tweede lid, EG-verdrag zijn verticale overeenkomsten betreffende de koop of verkoop van nieuw motorvoertuigen, herstellings- en onderhoudsdiensten verboden en van rechtswege nietig wanneer ze, kort gezegd, de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt verhinderen, beperken of vervalsen. Verordening 1400/2002, die op 1 oktober 2003 rechtstreekse werking heeft gekregen, betreft een verticale groepsvrijstelling om toch dergelijke overeenkomsten te kunnen sluiten. De wijzigingen ten opzichte van de vorige groepsvrijstelling inzake motorvoertuigen Verordening 1475/95; PbEG 1995 L 145/25) zien met name op de mogelijkheid van concurrentie op de after sales markt. Onder de oude verordening kon de leverancier het aantal erkende reparateurs beperken en bepalen waar deze zich moesten vestigen. Onder de nieuwe regeling kan de leverancier geen beperkingen opleggen inzake het aantal erkende reparateurs die voldoen aan de kwalitatieve criteria die door de leve-rancier, worden vastgesteld. Evenmin kan worden bepaald waar de erkende repara-teurs zich moeten vestigen.
5.5 Indien een leverancier die onder de werking van Verordening 1400/2002 heeft gekozen voor het systeem van selectieve distributie, niet voldoet aan de voorwaarden van die groepsvrijstelling met betrekking tot de erkende hersteller, kan dit naar het oordeel van de voorzieningenrechter er niet toe leiden dat hij op grond van die veror-dening door de rechter kan worden verplicht om een overeenkomst aan te gaan met een de reparateur die aan alle after sales standaarden van de leverancier voldoet.
5.6 Aan de door [eiser] aangehaalde tekst van Verordening 1400/2002, hierboven geciteerd, noch uit enige andere bepaling uit die verordening valt een dergelijke con-tracteerplicht te ontlenen. Ook uit de tekst van de Verklarende Brochure, met name het antwoord op vraag 72, kan een dergelijke verplichting niet worden opgemaakt. Voor zijn oordeel dat een niet voldoen aan een groepsvrijstellingsverordening niet leidt tot een aanspraak van de - in het onderhavige geval - reparateur op de leverancier wordt de voorzieningenrechter gesterkt door de van de kant van Daewoo genoemde uitspraak van het Duitse Bundesgerichtshof van 12 mei 1988, KZR 23/96. Naar het oordeel van de voorzieningenrechter kan, gelijk Daewoo ook heeft betoogd, schending door een leverancier, die onder de werking van Verordening 1400/2002 heeft gekozen voor het systeem van selectieve distributie, van zijn verplichtingen uit die groepsvrij-stelling met betrekking tot het selecteren van zijn reparateurs er alleen toe leiden dat de groepsvrijstelling voor die leverancier niet van toepassing is (vergelijk Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen van 18 december 1986, zaak 10/86), met alle gevolgen van dien. Echter, ook het niet van toepassing zijn van de groepsvrijstel-ling kan - het is door [eiser] ook niet gesteld - niet leiden tot een contracteerplicht van de leverancier met de reparateur die aan alle standaarden van de leverancier vol-doet.
5.7 Op de door [eiser] gestelde grondslag bestaat er derhalve geen contracteerplicht voor Daewoo. Voor zover [eiser] heeft willen stellen dat sprake is van contracteer-plicht op grond van misbruik van een economische machtspositie door Daewoo, heeft [eiser] die stelling onvoldoende onderbouwd. Voor zover de gedragingen van Daewoo al zijn aan te merken als een mededingingsbeperking, levert dit op zich nog geen misbruik van een economische machtspositie op. Andere gronden die tot con-tracteerplicht van Dawoo zouden kunnen leiden, zijn gesteld noch gebleken. Zij kan ook niet volgen - het is door [eiser] ook niet gesteld - uit de door [eiser] geac-cepteerde opzegging van het dealercontract.
5.8 Nu Daewoo om de door haar genoemde redenen [eiser] niet als dealer wil en zij dienaangaande geen contracteerplicht heeft, heeft [eiser] ook geen recht op het subsidiair door haar gevorderde. Zij heeft daarbij ook geen belang. Als Daewoo [eiser] niet als Erkend Reparateur wil aanstellen - en dat wil ze niet -, zal ook een audit nooit tot een Erkend Reparateur-contract kunnen leiden. Specifieke gronden voor haar subsidiaire vordering heeft [eiser] overigens ook niet gesteld.
5.9 Het vorenstaande leidt tot de conclusie dat de gevorderde voorziening moet worden geweigerd. Gezien die conclusie kunnen de verdere weren van Daewoo en de daarop gebaseerde stellingen van [eiser] onbesproken blijven.
5.10 Ten overvloede overweegt de voorzieningenrechter nog, dat, ook als er in beginsel wel een contracteerplicht voor Daewoo zou bestaan, voorshands aannemelijk is dat de historie tussen partijen, zoals die ter zitting naar voren is gekomen, aan toewijzing van de vordering van [eiser] in de weg staat, met name omdat [eiser] niet voldoet aan het bepaalde in artikel 3.1, onder g, van genoemd Personenauto’s Erkend Repara-teur Contract. Daarbij heeft de voorzieningenrechter betrokken dat [eiser] niet heeft betwist dat Daewoo gerechtigd is een dergelijk eenvormig beding in haar Erkend Reparateur-contract op te nemen.
5.11 Als de in het ongelijk te stellen partij, zal [eiser] in de kosten van het geding veroordeeld worden.
6. De beslissing
De voorzieningenrechter:
6.1 Weigert de gevorderde voorziening.
6.2 Veroordeelt [eiser] in de kosten van dit geding, tot op de uitspraak van dit vonnis aan de zijde van Daewoo begroot op € 241,-- aan verschotten en € 703,-- aan salaris voor de procureur.
6.3 Verklaart deze kostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad.
Dit vonnis is gewezen door mr. A.J. van der Meer, voorzieningenrechter van deze rechtbank, en in het openbaar uitgesproken ter terechtzitting van 28 september 2004, in tegenwoordigheid van de griffier.