Uitspraak
vonnis
RECHTBANK ARNHEM
Sector civiel recht
Vonnis van 11 november 2009
in de zaak met zaaknummer / rolnummer: 184664 / HA ZA 09-859 van
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
ALFA ACCOUNTANTS EN ADVISEURS B.V.,
gevestigd te Wageningen,
eiseres,
advocaat mr. P.H.N. van Spanje te Wageningen,
tegen
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
GROENE HAEGE B.V.,
gevestigd te 's- Gravenhage,
gedaagde,
advocaat mr. N. Roodenburg te Den Haag,
en in de zaak met zaaknummer / rolnummer 184666 / HA ZA 09-860 van
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
ALFA ACCOUNTANTS EN ADVISEURS B.V.,
gevestigd te Wageningen,
eiseres,
advocaat mr. P.H.N. van Spanje te Wageningen,
tegen
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
HAEGE INVESTMENTS B.V.,
gevestigd te 's-Gravenhage,
gedaagde,
advocaat mr. N. Roodenburg te Den Haag.
Partijen zullen hierna Alfa, Groene Haege en Haege Investments genoemd worden. Groene Haege en Haege Investments worden gezamenlijk Haege genoemd.
1. De procedure in de zaken 09-859 en 09-860
1.1. Het verloop van de procedure blijkt uit:
- de tussenvonnissen van 29 juli 2009
- het in beide zaken opgemaakte proces-verbaal van comparitie van 17 september 2009.
1.2. Ten slotte is in beide zaken vonnis bepaald.
2. De feiten in de zaken 09-859 en 09-860
2.1. Alfa heeft in onder meer 2008 accountantswerkzaamheden verricht voor Haege. Op de relatie tussen partijen zijn de door Alfa gehanteerde algemene voorwaarden van toepassing. In deze algemene voorwaarden is, voor zover relevant, het volgende opgenomen:
‘I. Honorarium
(…)
2. Het honorarium van opdrachtnemer is niet afhankelijk van de uitkomst van de verleende opdracht en wordt berekend met inachtneming van de gebruikelijke tarieven van opdrachtnemer en is verschuldigd naar mate door opdrachtnemer werkzaamheden ten behoeve van opdrachtgever zijn verricht.
(…)
K. Reclame
1. Een reclame met betrekking tot de verrichte werkzaamheden en/of het factuurbedrag dient schriftelijk binnen 14 dagen na de verzenddatum van de stukken of informatie waarover opdrachtgever reclameert, dan wel binnen 14 dagen na de ontdekking van het gebrek indien opdrachtgever aantoont dat hij het gebrek redelijkerwijs niet eerder kon ontdekken, aan opdrachtnemer te worden kenbaar gemaakt.
2. Een reclame als in het eerde lid bedoeld, schort de betalingsverplichting van opdrachtgever niet op.(…)
M. Opzegging
1. Opdrachtgever en opdrachtnemer kunnen te allen tijde de overeenkomst opzeggen. Indien de overeenkomst eindigt voordat de opdracht is voltooid, is het bepaalde onder I, tweede lid van toepassing.’
2.2. In de zomer van 2008 is de vaste accountmanager die de contacten namens Alfa met Haege onderhield opgevolgd door een andere accountmanager, de heer [voornaam] [betrokkene 1].
Op enig moment heeft Haege de heer [voornaam] [betrokkene 2] aangetrokken om onder meer de contacten met Alfa te onderhouden. [betrokkene 2] heeft op 18 juli 2008 een e-mail gezonden aan het e-mailadres van Haege Investments, gericht aan [voornaam betrokkene 3] [[betrokkene 3], de rechtbank] en aan [voornaam betrokkene 1] [[betrokkene 1], de rechtbank] van Alfa. In deze e-mail staat, naast enkele inhoudelijke vragen, onder meer het volgende vermeld:
‘Inhoudelijk gezien zou ik willen voorstellen om de admin van Haege Investments niet verder te boeken totdat ik terug ben vakantie (Q2 2007 en verder). Op deze manier heeft verder boeken mijns inziens weinig zin, althans niet zonder admin van Haege Group, Groene Haege en privé.
(…)
Ik ben met name benieuwd naar het aantal uren dat jullie hebben besteed aan het inboeken van Q1 2007. Op zich begrijp ik goed dat één en ander is geboekt, dit mede op mijn verzoek, maar ik zie vooralsnog niet het nut van het op deze wijze inboeken van de admin.’
2.3. Op 28 juli 2008 heeft [voornaam betrokkene 3] [betrokkene 3] van Alfa een e-mail gestuurd aan [voornaam betrokkene 1] van Haege Investments, met onder meer de volgende tekst:
‘[voornaam betrokkene 1],
Naar aanleiding van het telefonisch contact met [voornaam betrokkene 1] van afgelopen vrijdag laat ik je hierbij weten hoeveel uren ik gemaakt heb voor het verwerken van de administratie van het eerste kwartaal. Ik ben in totaal 27 uur hiermee bezig geweest. Dit is inclusief het aanmaken en inrichten van de administratie. Aan de overige kwartalen zal ik dus minder tijd kwijt, ongeveer 20 uur per kwartaal, afhankelijk van de hoeveelheid mutaties. De planning is nu zo dat ik de resterende kwartalen eind deze week, begin volgende week zal oppakken en voor het begin van mijn vakantie (15 augustus) verwerkt zal hebben (…).’
2.4. Op 23 oktober 2008 hebben partijen met elkaar gesproken over de voortgang en de uitvoering van de werkzaamheden van Alfa. Op 21 januari 2009 heeft wederom een gesprek tussen partijen plaatsgevonden. In dat gesprek is onder meer de hoogte van de facturen van december 2008 aan de orde geweest. Bij e-mail van 23 januari 2009 heeft Haege de overeenkomst met Alfa opgezegd.
2.5. Alfa heeft Groene Haege verschillende facturen gezonden, waarvan zij thans betaling vordert. Het gaat om een factuur van 16 december 2008 ten bedrage van € 3.867,50, een factuur van 21 januari 2009 ten bedrage van € 940,10 en een factuur van 16 februari 2009 ten bedrage van € 1.274,30. In totaal gaat het om een bedrag van € 6.080,90.
2.6. Verder heeft Alfa Haege Investments verschillende facturen gezonden, waarvan zij thans betaling vordert. Het gaat om een factuur van 16 december 2008 ten bedrage van € 2.552,55, een factuur van 21 januari 2009 ten bedrage van € 3.879,40, een factuur van 16 februari 2009 ten bedrage van € 5.961,90 en een factuur van 16 april 2009 ten bedrage van € 1.172,15. In totaal gaat het om een bedrag van € 13.566,-.
3. Het geschil
in de zaak 09-859
3.1. Alfa vordert samengevat - veroordeling van Groene Haege tot betaling van € 6.080,90, vermeerderd met rente en (na)kosten.
3.2. Alfa legt aan haar vordering ten grondslag dat Groene Haege tekort schiet in de nakoming van haar verplichtingen op grond van de overeenkomst van opdracht en de daarop van toepassing verklaarde algemene voorwaarden. Zij vordert nakoming van de overeenkomst door betaling van de facturen.
3.3. Groene Haege voert verweer. Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover van belang, nader ingegaan.
in de zaak 09-860
3.4. Alfa vordert samengevat - veroordeling van Haege Investments tot betaling van € 13.566,--, vermeerderd met rente en (na)kosten.
3.5. Alfa legt aan haar vordering ten grondslag dat Haege Investments tekort schiet in de nakoming van haar verplichtingen op grond van de overeenkomst van opdracht en de daarop van toepassing verklaarde algemene voorwaarden. Zij vordert nakoming van de overeenkomst door betaling van de facturen.
3.6. Haege Investments voert verweer. Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover van belang, nader ingegaan.
4. De beoordeling
in de zaak 09-859 en in de zaak 09-860
Klachtplicht
4.1. Haege voert kort gezegd aan dat de door Alfa aan haar gezonden facturen te hoog zijn om verschillende redenen. Die redenen zullen hier afzonderlijk worden besproken. Alfa heeft gesteld dat Haege te laat heeft geklaagd over de facturen, gelet op de klachttermijn van 14 dagen zoals die is opgenomen in haar algemene voorwaarden en art. 6:89 BW Pro.
4.2. De rechtbank is op dit punt van oordeel dat niet is gebleken dat Haege te laat heeft geklaagd, nu Haege onbetwist heeft gesteld dat zij in oktober 2008 en in januari 2009 met Alfa heeft gesproken over enerzijds de werkzaamheden en anderzijds de facturen. Haege heeft ten aanzien van de facturen van 16 december 2008 onbetwist aangevoerd dat zij, gelet op de kerstvakantie en de afwezigheid van haar directeur in die periode, van de gebreken daarin niet eerder kennis kon nemen dan medio januari 2009. Zij voert aan ook wat die facturen betreft tijdig te hebben geklaagd. Alfa heeft niet heeft bestreden dat Haege niet eerder kennis kon nemen van de gebreken in de facturen door de kerstvakantie. Art. K lid 1 van de algemene voorwaarden bepaalt dat tijdig geklaagd is als dit binnen 14 dagen na kennisneming van het gebrek gebeurt. De rechtbank concludeert dan ook dat Haege gelet op een en ander tijdig heeft geklaagd. Daarbij acht de rechtbank ook relevant dat Haege op 21 januari 2009 met Alfa heeft gesproken over de factuur van 16 december 2008.
Kostenreductie
4.3. Haege voert aan dat zij de kosten van de boekhouding, zoals deze door Alfa werd gedaan voor haar, naar beneden wilde brengen. Om die reden is Alfa met ingang van januari 2008 de administratie zelf gaan inboeken. Voorheen werd de administratie ingeboekt door de echtgenote van de directeur van Haege. Volgens Alfa leverde dat meer werk voor haar op, en dus meer kosten voor Haege, dan wanneer Alfa de administratie zelf zou invoeren. Verder heeft Haege [betrokkene 2] aangetrokken om de kosten verder te drukken. De kosten voor het boekjaar 2007, dat in 2008 door Alfa werd verwerkt, waren echter hoger dan in de jaren daarvoor. Haege is daarom niet bereid deze hogere kosten aan Alfa te voldoen.
4.4. Alfa heeft bestreden dat een afspraak zou zijn gemaakt over het drukken van de kosten.
4.5. De rechtbank stelt bij haar beoordeling voorop dat namens Haege ter zitting is verklaard dat zij de wens de kosten naar beneden te brengen wellicht wel heeft besproken met Alfa, maar dat zij geen afspraken heeft gemaakt over de kostenreductie die zij daarmee wilde bereiken. Haege heeft ter zitting verklaard dat Alfa dat ook niet wilde, omdat zij op urenbasis factureert. Daarmee blijft de wens van Haege niet meer dan een wens en kan zij zich jegens Alfa niet beroepen daarop, nu dit niet met Alfa is overeengekomen en niet is gesteld of gebleken dat Alfa zich op enige andere wijze daaraan heeft gecommitteerd.
Overdracht account
4.6. Haege voert verder aan dat zij vermoedt dat Alfa de kosten van overdracht van de account aan de opvolgend accountmanager heeft doorberekend aan Haege. Alfa heeft dat gemotiveerd bestreden en gewezen op de urenspecificaties die zij heeft verstrekt.
4.7. Het vermoeden van Haege dat haar uren in rekening zijn gebracht die te maken hadden met de overdracht van de werkzaamheden van de ene accountmanager aan de andere, heeft Haege niet geconcretiseerd met feiten. Zij heeft niet duidelijk gemaakt welke werkzaamheden dat zijn geweest aan de hand van de door Alfa overgelegde urenspecificaties. Haege heeft deze specificaties niet betwist. De rechtbank zal dit verweer van Haege dan ook als onvoldoende onderbouwd passeren.
Stopzetten invoerwerkzaamheden
4.8. Verder voert Haege aan dat zij de opdracht tot het invoeren van de administratie door Alfa heeft stopgezet met de e-mail van [betrokkene 2] van 18 juli 2008, zodat de daarna verrichte invoerwerkzaamheden door Alfa niet kunnen worden gefactureerd aan Haege. Alfa heeft betwist dat de opdracht tot het invoeren van de administratie is stopgezet. Zij heeft daarbij gewezen op het feit dat zij ook daadwerkelijk de administratie heeft gekregen van Haege om in te voeren. Dat laatste is door Haege niet bestreden.
4.9. De rechtbank is van oordeel dat uit de door Haege overgelegde e-mail van 18 juli 2008 niet blijkt dat deze aan Alfa is verzonden. De e-mail is weliswaar gericht aan de heren [betrokkene 3] en [betrokkene 1] van Alfa, maar is verzonden aan het e-mailadres van Haege Investments. Ter zitting is deze constatering bevestigd door Haege. Nu niet is gesteld of gebleken dat Haege de opdracht tot het stoppen van het verder invoeren van de administratie op een andere manier aan Alfa heeft medegedeeld, kan op die grond niet worden aangenomen dat Haege Alfa geen vergoeding verschuldigd is voor de werkzaamheden die met de invoer gemoeid waren. Haege heeft ter zitting nog aangevoerd dat de mededeling van het stopzetten van de invoer zou blijken uit de e-mail van [betrokkene 3] van 28 juli 2008 aan [betrokkene 2] en Haege Investments. Dat blijkt evenwel naar het oordeel van de rechtbank niet uit die e-mail. Integendeel, uit deze e-mail volgt dat [betrokkene 3] de administratie voor de resterende kwartalen ter hand zou nemen. In deze e-mail begroot [betrokkene 3], namens Alfa, het aantal uren dat daarmee gemoeid zal zijn.
Overschrijding begroting
4.10. Verder heeft Alfa, volgens Haege, het door Alfa in deze e-mail van 28 juli 2008 begrote aantal uren met betrekking tot de invoer van de administratie overschreden. Dat aantal uren was begroot op 87. Alfa betwist dit en stelt dat zij de administratie binnen de begrote uren heeft ingevoerd.
4.11. Haege onderbouwt haar standpunt op dit punt niet. De rechtbank kan, op grond van de door Alfa overgelegde urenstaten, niet vaststellen hoeveel uren precies gemoeid zijn geweest met het invoeren van de administratie. Het lag op de weg van Haege, die zich hierop beroept, om aan de hand van de urenspecificaties aan te geven welke uren teveel zijn berekend. Dat heeft zij nagelaten. Dit verweer kan dan ook evenmin tot afwijzing van de vordering leiden.
Beëindiging opdracht
4.12. Voorts voert Haege aan dat zij de opdracht op 9 januari 2009, althans op 21 januari 2009, heeft beëindigd door opzegging en dat werkzaamheden die daarna zijn uitgevoerd om die reden al niet voor vergoeding in aanmerking komen.
4.13. Alfa heeft in de inleidende dagvaarding erkend dat Haege de overeenkomst met Alfa bij e-mail van 23 januari 2009 heeft beëindigd. Ter zitting heeft Alfa verklaard dat het haar tot 23 maart 2009 niet duidelijk was dat Haege de relatie met haar had beëindigd en dat zij gewoon heeft doorgewerkt tot 23 maart 2009.
4.14. De rechtbank is van oordeel dat het standpunt van Alfa ter zake van de opzegging door Haege dermate tegenstrijdig is, dat dit gepasseerd dient te worden. Alfa heeft op zichzelf niet betwist dat de werkzaamheden die zij na beëindiging van de opdracht heeft verricht niet voor vergoeding in aanmerking komen.
4.15. Nu art. 7:408 BW Pro aan de opdrachtgever de bevoegdheid geeft de overeenkomst te allen tijde op te zeggen en de overeenkomst na een dergelijke opzegging in beginsel met onmiddellijke ingang eindigt, zijn de werkzaamheden die na de opzegging hebben plaatsgevonden zonder titel verricht. De algemene voorwaarden bepalen in art M lid 1 en I lid 2 dat bij beëindiging van de opdracht voordat de opdracht is voltooid een honorarium naar rato van de voltooiing daarvan verschuldigd is. Uit een en ander volgt dat Alfa slechts aanspraak kan maken op betaling van honorarium tot de beëindiging van de opdracht en niet voor de werkzaamheden die daarna zijn verricht. Niet is gesteld of gebleken dat partijen daarover andersluidende afspraken hebben gemaakt. De vordering van Alfa zal met betrekking tot honorarium dat zij heeft berekend over werkzaamheden verricht na 23 januari 2009 worden afgewezen. De rechtbank leidt uit de door Alfa overgelegde specificaties af dat het ter zake van Haege Investments gaat om een bedrag van € 1.258,50 van de factuur van 16 februari 2009 en het gehele bedrag van de factuur van 16 april 2009 ad € 446,25. In totaal komt een bedrag van € 1.704,75 in mindering op de vordering van Alfa op Haege Investments. Uit de specificaties van de facturen die Alfa aan Groene Haege heeft gezonden leidt de rechtbank af dat het gaat om een bedrag van € 50,00 van de factuur van 16 februari 2009. Dit bedrag dient in mindering te worden gebracht op de vordering van Alfa op Groene Haege.
Opschorting
4.16. Tenslotte beroept Haege zich op een opschortingsrecht. Alfa heeft de jaarstukken 2007 te laat opgesteld en Haege heeft daardoor schade geleden. Die schade bestaat uit een rente-opslag die de bank hanteert. De bank had volgens Haege de jaarstukken in september 2008 moeten ontvangen. Nu dat niet is gebeurd, is een rente-opslag van € 6.300,- per maand ingegaan tot de jaarstukken waren ontvangen. Deze zijn in februari 2009 beschikbaar geworden. Haege houdt Alfa aansprakelijk voor die extra rente-kosten. Verder houdt zij Alfa aansprakelijk voor de extra kosten die zij heeft moeten maken in verband met de overname van de administratie door haar nieuwe boekhouder Touw.
4.17. De rechtbank is van oordeel dat geen sprake kan zijn van een rechtsgeldig beroep op een opschortingsrecht, nu Alfa niet meer behoeft te presteren en Haege dat ook niet van haar verlangt. De rechtbank verwijst daarvoor naar art. 6:262 BW Pro. Voor zover Haege tevens heeft bedoeld een beroep te doen op verrekening, gaat dat beroep niet op gelet op het bepaalde in art. 6:136 BW Pro. De vordering van Haege is niet eenvoudig vast te stellen. In het midden kan blijven of het bepaalde in de algemene voorwaarden aan een beroep op opschorting in de weg staan.
4.18. De extra kosten van de nieuwe accountant zijn door Haege niet onderbouwd, zodat deze ook niet voor vergoeding in aanmerking komen, als al zou blijken dat Haege terecht vergoeding daarvan vordert.
Slotsom
4.19. De slotsom luidt dat de vorderingen aan Alfa zullen worden toegewezen, voor zover deze zien op werkzaamheden verricht voor 23 januari 2009. Het toe te wijzen bedrag in hoofdsom bedraagt € 11.861,25 ter zake van Haege Investments en een bedrag van € 6.030,90 ter zake van Groene Haege. De door Alfa gevorderde wettelijke handelsrente en buitengerechtelijke incassokosten zijn niet betwist en zullen worden toegewezen.
Proceskosten
in de zaak 09-859
4.20. Alfa heeft verzocht Groene Haege in de beslagkosten te veroordelen. Zij heeft beslag gelegd op de onroerende zaak van Groene Haege aan de Korte Houtstraat 5 te Den Haag en onder de Rabobank. Deze vordering is gelet op het bepaalde in art. 706 Rv Pro toewijsbaar. De beslagkosten worden begroot op € 235,25 voor verschotten en € 384,00 voor salaris advocaat (1 rekest x € 384,00). De door Alfa gevorderde nakosten zijn, op de voet van het arrest van het gerechtshof Arnhem d.d. 28 januari 2003, LJN: AF3460, voor toewijzing vatbaar als na te melden. De wettelijke rente over de proceskosten zal eveneens worden toegewezen zoals gevorderd.
4.21. Nu Groene Haege in het ongelijk wordt gesteld, zal zij worden veroordeeld in de kosten van Alfa, daaronder begrepen de beslagkosten, tot op heden begroot op:
- dagvaarding € 72,25
- overige explootkosten 196,25
- vast recht 313,00
- overige kosten 39,00
- salaris advocaat 1.152,00 (3,0 punten × factor 1,0 × tarief € 384,00)
Totaal € 1.772,50
in de zaak 09-860
4.22. Alfa heeft verzocht Haege Investments in de beslagkosten te veroordelen. Zij heeft beslag gelegd op de onroerende zaak van Haege Investments aan de Van Bylandtstraat 163 te Den Haag en onder de Rabobank. Deze vordering is gelet op het bepaalde in art. 706 Rv Pro toewijsbaar. De beslagkosten worden begroot op € 235,25 voor verschotten en € 384,00 voor salaris advocaat (1 rekest x € 384,00). De door Alfa gevorderde nakosten zijn, op de voet van het arrest van het gerechtshof Arnhem d.d. 28 januari 2003, LJN: AF3460, voor toewijzing vatbaar als na te melden. De wettelijke rente over de proceskosten zal eveneens worden toegewezen zoals gevorderd.
4.23. Nu Haege Investments in het ongelijk wordt gesteld, zal zij worden veroordeeld in de kosten van Alfa, daaronder begrepen de beslagkosten, tot op heden begroot op:
- dagvaarding € 72,25
- overige explootkosten 196,25
- vast recht 313,00
- overige kosten 39,00
- salaris advocaat 1.152,00 (3,0 punten × factor 1,0 × tarief € 384,00)
Totaal € 1.772,50
5. De beslissing
De rechtbank
in de zaak 09-859
5.1. veroordeelt Groene Haege tot betaling aan Alfa van een bedrag van € 6.030,90, te vermeerderen met de buitengerechtelijke incassokosten van € 768,00 en de wettelijke handelsrente, over de hoofdsom vanaf de vervaldata van de facturen en over de buitengerechtelijke incassokosten vanaf de datum der dagvaarding, tot de dag der algehele voldoening,
5.2. veroordeelt Groene Haege in de kosten van deze procedure, waaronder begrepen de beslagkosten, tot op heden aan de zijde van Alfa begroot op € 1.772,50, te vermeerderen met de wettelijke rente daarover vanaf de veertiende dag na dagtekening van dit vonnis tot aan de betaling,
5.3. veroordeelt Groene Haege in de nakosten aan de zijde van Alfa begroot op een bedrag van € 131,00, dan wel, indien de betekening van dit vonnis plaatsvindt, een bedrag van € 199,00,
5.4. verklaart dit vonnis uitvoerbaar bij voorraad,
5.5. wijst het meer of anders gevorderde af,
in de zaak 09-960
5.6. veroordeelt Haege Investments tot betaling aan Alfa van een bedrag van € 11.861,25, te vermeerderen met de buitengerechtelijke incassokosten van 904,00 en de wettelijke handelsrente over de hoofdsom vanaf de vervaldata van de facturen en over de buitengerechtelijke incassokosten vanaf de datum der dagvaarding, tot de dag der algehele voldoening,
5.7. veroordeelt Haege Investments in de kosten van deze procedure, waaronder begrepen de beslagkosten, tot op heden aan de zijde van Alfa begroot op € 1.772,50, te vermeerderen met de wettelijke rente daarover vanaf de veertiende dag na dagtekening van dit vonnis tot aan de betaling,
5.8. veroordeelt Haege Investments in de nakosten aan de zijde van Alfa begroot op een bedrag van € 131,00, dan wel, indien de betekening van dit vonnis plaatsvindt, een bedrag van € 199,00,
5.9. verklaart dit vonnis uitvoerbaar bij voorraad,
5.10. wijst het meer of anders gevorderde af,
Dit vonnis is gewezen door mr. S.H. Bokx-Boom en in het openbaar uitgesproken op 11 november 2009.