Uitspraak
Rechtbank Arnhem
Sector civiel recht
Zaak-/rolnummer: 123758 / KG ZA 05-100
Datum vonnis: 18 maart 2005
Vonnis
in kort geding
in de zaak van
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
MEUBELFABRIEK DE TOEKOMST B.V.,
gevestigd te Beesd,
eiseres,
procureur mr. R.E.F. Bergwerf Bok,
advocaat mr. J.C. van Brakel te Utrecht,
tegen
1. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
EURO-DESIGN SALES B.V.,
gevestigd te Geldermalsen,
2. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid [gedaagde 3] HOLDING B.V.,
gevestigd te Deil,
3. [gedaagde 3],
wonende te Culemborg,
gedaagden,
procureur mr. A.J. Israëls te Culemborg.
Het verloop van de procedure
Eiseres - hierna te noemen: De Toekomst - heeft gedaagden - hierna ook ieder afzonderlijk te noemen: Euro-Design, [gedaagde 3] Holding en [gedaagde 3] - ter zitting in kort geding doen dagvaarden en gevorderd als weergegeven in de dagvaarding. De Toekomst heeft ter zitting haar eis gewijzigd, waartegen gedaagden zich niet hebben verzet.
Gedaagden hebben geconcludeerd tot weigering van de gevorderde voorzieningen.
De advocaten van beide partijen hebben de zaak bepleit, beiden overeenkomstig de door hen overgelegde pleitnotities.
Daarbij hebben zij producties in het geding gebracht.
Ten slotte is vonnis bepaald.
De vaststaande feiten
1. De Toekomst houdt zich sinds 1955 bezig met het ontwerpen, de fabricage en de verkoop van meubelen. Eén van de zitmeubelen die onderdeel uitmaakt van haar collectie is de door haar sinds 1997 op de markt gebrachte relaxfauteuil met de naam ‘Bogota 50’.
2. Euro-Design is opgericht in 1998 en houdt zich bezig met de import en export van en de handel in meubelen.
3. De Toekomst heeft eind 2004 geconstateerd dat Euro-Design een model relaxfauteuil te koop aanbiedt respectievelijk op de markt brengt dat - naar mening van De Toekomst - identiek is aan of sterk overeenstemt met het door haar op de markt gebrachte model Bogota 50.
4. Bij brief van 20 januari 2005 heeft de Centrale Bond van Meubelfabrikanten namens De Toekomst Euro-Design gesommeerd om, onder meer, het aanbieden c.q. verkopen c.q. tentoonstellen c.q. in voorraad houden van de beweerdelijk nagebootste relaxfauteuil te staken en gestaakt te houden. Euro-Design heeft hieraan geen gevolg gegeven. Bij brief van 16 februari 2005 heeft de advocaat van De Toekomst vervolgens alle gedaagden gesommeerd het openbaar maken en verveelvoudigen alsmede het slaafs nabootsen van de Bogota 50 te staken en gestaakt te houden.
5. Bij brief van 1 maart 2005 heeft Euro-Design al haar afnemers medegedeeld de relaxfauteuils Micra en Karaat uit de markt te nemen. In verband daarmee heeft zij haar afnemers verzocht de eventueel aanwezige voorraad van de bedoelde relaxfauteuils te retourneren. Als reden voor haar ‘terugneemactie’ vermeldt Euro-Design in die brief:
“dat wij hebben kunnen vaststellen dat deze fauteuils zodanig lijken op een fauteuil die door meubelfabriek De Toekomst BV in Beesd op de markt worden gebracht dat, gelet op de auteursrechten die laatstgenoemde vennootschap op het ontwerp van deze stoel heeft, verdere productie en verkoop van deze stoel inbreuk zou maken op bedoelde rechten en derhalve niet is toegestaan”.
De vordering
1. De Toekomst vordert de voorzieningen zoals weergegeven in als bijlage A aan dit vonnis gehechte kopie van het petitum sub 1 tot en met 8 van de door haar uitgebrachte dagvaarding. Na wijziging van eis trekt zij haar eis in het petitum sub 4 in, en wijzigt zij het woord ‘brief’ in het petitum sub 3 in de woorden ‘aangetekende brief met bericht van ontvangst’.
2. Als grondslag van haar vordering voert zij aan dat Euro-Design toerekenbaar inbreuk maakt op haar auteursrechten op de ‘Bogota 50’. Euro-Design had volgens haar moeten weten dat op het oorspronkelijk vormgegeven model Bogota 50 auteursrecht rust. Ook handelt Euro-Design onrechtmatig omdat zij haar model Bogota 50 slaafs nabootst. Euro-Design produceert en / of verhandelt namelijk zonder noodzaak de bedoelde relaxfauteuil in dezelfde moderne vormgeving en met hetzelfde karakter en uitstraling met dezelfde relaxfunctie, met als gevolg verwarring bij het in aanmerking komende publiek, aldus De Toekomst. Ten slotte zou Euro-Design op onrechtmatige wijze aanhaken bij de reputatie van en profiteren van de inspanningen van De Toekomst en daarmee voordeel trekken uit de aantrekkingskracht van de door haar ontworpen relaxfauteuil. De Toekomst houdt alle gedaagden hoofdelijk aansprakelijk voor de schade die zij stelt te lijden. Zij stelt [gedaagde 3] Holding en [gedaagde 3] hoofdelijk mede-aansprakelijk voor het handelen van Euro-Design, omdat [gedaagde 3] als zelfstandig bevoegd en enig bestuurder leiding heeft gegeven aan [gedaagde 3] Holding en laatstgenoemde als enig aandeelhouder en bestuurder weer aan Euro-Design. Ze stelt een spoedeisend belang te hebben bij haar vorderingen, omdat zij het onrechtmatig handelen van gedaagden en de daaruit voortvloeiende schade zo snel mogelijk wil stoppen.
3. Gedaagden voeren gemotiveerd verweer dat, voor zover nodig, hierna aan de orde zal komen.
De beoordeling van de vordering
1. Het spoedeisend belang vloeit voldoende voort uit de aard van de gevorderde voorzieningen.
2. Allereerst is de vraag aan de orde of het model van de relaxfauteuil Bogota 50 voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking komt. Dit wordt door gedaagden betwist, ondanks de inhoud van de brief van Euro-Design van 1 maart 2005 aan haar afnemers, waarin het auteursrecht van De Toekomst wordt erkend. Gedaagden voeren, bij nader inzien, aan dat de elementen van de Bogota 50 behoren bij het beoogde (technisch) effect en ook door anderen worden gebruikt. De verdikte zitting is nodig om de uitklaptechniek (voor het bereiken van de ‘relax’-stand) in op te bergen. Verder zouden de ranke ‘gekrulde’ (wandelstok-)armleuningen, bepaalde stiknaden en de ronde vorm aan de zijkant tussen de poten functioneel bepaald zijn, namelijk voor het ‘licht’ houden van de fauteuil die bedoeld is voor de minder grote woonkamer. Ter onderstaving hebben gedaagden foto’s overgelegd van andere (relax)fauteuils met een ronde vorm aan de zijkant en / of met (wandelstok)armleuningen. De voorzieningenrechter is, na vergelijking van de ter zitting aanwezige Bogota 50 met de door gedaagde overgelegde foto’s, van mening dat de Bogota 50 wel degelijk daarvan afwijkt en oorspronkelijke elementen bevat. Deze oorspronkelijke elementen zijn volgens de voorzieningenrechter onder andere de V-vormige bestikking aan de voorzijde van de rugleuning, de schuine, vanaf de rugleuning naar de onderkant van de voorpoot lopende bestikking aan de zijkant en de combinatie van de holvormige onderzijde van de armleuningen met de vleugelvormige armsteunen en de overige bolle en holle vormen. Door het geheel van deze elementen heeft de Bogota 50, voorlopig geoordeeld, wel degelijk een eigen oorspronkelijk karakter en draagt het model de persoonlijke stempel van de maker. De Bogota 50 is dus een auteursrechtelijk beschermd werk in de zin van artikel 10 lid 1 sub Pro 11 Auteurswet. De Toekomst heeft ter zitting ontwerptekeningen op haar naam van de Bogota 50 getoond, waarmee zij voldoende aannemelijk heeft gemaakt dat de auteursrechten daadwerkelijk bij haar liggen.
3. Tussen partijen is niet in geschil dat de totaalindruk van de door Euro-Design, onder de namen Micra en Karaat, op de markt gebrachte relaxfauteuil overeenstemt met die van de Bogota 50 van De Toekomst. Euro-Design heeft het immers zelf over een ‘verbluffende gelijkenis’. Ter zitting heeft de voorzieningenrechter geconstateerd dat alle hierboven genoemde oorspronkelijke elementen van de Bogota 50 zijn nagebootst in de relaxfauteuils Micra en Karaat, en wel zodanig dat er niet of nauwelijks verschillen zijn waar te nemen tussen de fauteuils. Euro-Design had hiervoor geen toestemming van De Toekomst, zodat het op de markt brengen door Euro-Design van de Micra en de Karaat een ongeoorloofde verveelvoudiging van het model van de fauteuil Bogota 50 betekent. De Toekomst heeft op grond van artikel 1 Auteurswet Pro het uitsluitende recht om haar werk te openbaar te maken en te verveelvoudigen en kan zich op grond daarvan verzetten tegen deze handelingen van Euro-Design.
4. Euro-Design heeft echter aangevoerd dat zij (zonder overigens te erkennen dat zij zich schuldig heeft gemaakt aan inbreukmakende handelingen) reeds heeft voldaan aan de vorderingen sub 1 tot en met 6, met uitzondering van de vordering sub 2 a). Dit zou blijken uit haar brief van 1 maart 2005 aan haar afnemers. Ook heeft ze een lijst met alle afnemers van de fauteuils Micra en Karaat overgelegd, met bijbehorende facturen, geleverde aantallen en prijzen. Het totale aantal door haar geleverde fauteuils Micra of Karaat is, blijkens deze facturen, 118. Ze stelt daarnaast geen enkele van de bewuste fauteuils meer in voorraad te hebben, omdat uit facturen van haar leverancier, een buitenlandse fabrikant, blijkt dat deze fabrikant precies 118 fauteuils aan haar heeft geleverd. Als er stoelen terugkomen (hetgeen ten tijde van de zitting nog niet is gebeurd), zal ze voldoen aan het sub 5 gevorderde. De Toekomst heeft daarom, volgens haar, geen belang meer heeft bij deze vorderingen, zodat deze, net als de daarbij gevorderde dwangsommen, moet worden afgewezen.
5. De voorzieningenrechter volgt de hiervoor weergegeven redenering van Euro-Design niet. Hoewel niet is uitgesloten dat Euro-Design geen voorraad meer heeft en reeds al haar afnemers heeft benaderd met betrekking tot terugname van de inbreukmakende fauteuils, heeft De Toekomst er een groot belang bij om hierover meer zekerheid te verkrijgen. Daarbij acht de voorzieningenrechter auteursrechtinbreuk zo ernstig - het betreft hier overduidelijk namaak - dat hij voldoende grond aanwezig acht om Euro-Design toch een - gespecificeerd - inbreukverbod op te leggen en haar, zoals door De Toekomst gevorderd, te veroordelen om de gevorderde gegevens (wellicht voor de tweede maal), geaccordeerd door een (register)accountant, te verstrekken, alsmede om het sub 3 en sub 5 gevorderde uit te voeren. Er is aanleiding om de betreffende veroordelingen te versterken met een dwangsom. Gedaagden hebben niet voldoende aannemelijk gemaakt dat zij niet aan deze veroordeling zouden kunnen voldoen. De gevorderde dwangsom zal worden gematigd, aan een maximum worden gebonden en aldus worden opgevat, dat deze wordt verbeurd per dag dat wordt nagelaten aan één van de genoemde veroordelingen te voldoen. De sub 2 gevorderde termijn zal echter worden verruimd tot 14 dagen na betekening van dit vonnis, om gedaagden iets meer tijd te gunnen.
6. Met betrekking tot de onder 2 a) gevorderde informatie omtrent leverancier(s), maker(s), producent(en) en distributeur(s) van de inbreukmakende relaxfauteuils is de voorzieningenrechter voorshands van oordeel dat Euro-Design, na te zijn geconfronteerd met de auteursrechtclaim, verplicht was (en nog steeds is) om hieromtrent openheid van zaken te geven, zeker nu zij stelt dat de inbreuk niet aan haar valt toe te rekenen (waarover hierna meer). De Toekomst heeft, nu zij zich zag geconfronteerd met namaak, een groot belang bij het verkrijgen van inzicht in de omvang en de oorsprong van de namaak, bijvoorbeeld ter voorkoming van verspreiding van de inbreukmakende artikelen via andere kanalen dan via Euro-Design. Dit belang van De Toekomst weegt onder de gegeven omstandigheden zwaarder dan het belang van Euro-Design bij geheimhouding van concurrentiegevoelige informatie. Ook de vordering onder 2 a) zal daarom worden toegewezen en aan een dwangsom, zoals hierboven onder 5 nader omschreven, worden verbonden.
7. Voor toewijzing in kort geding van het door De Toekomst gevorderde voorschot op de door haar geleden schade is, onder meer, vereist dat het bestaan en de omvang van de vordering in hoge mate aannemelijk zijn. Dit laatste wordt door Euro-Design betwist. Euro-Design betoogt dat het effect van haar marktentree met de stoelen Micra en Karaat op de omzet van De Toekomst nihil is geweest, vanwege de korte duur, het qua prijs en kwaliteit verschillende marktsegment en de grotendeels verschillende afnemers, terwijl door De Toekomst ook geen cijfers over de periode van eind 2004 / begin 2005 zijn overgelegd. Volgens Euro-Design is dus niet aangetoond dat De Toekomst enige schade heeft geleden van de 118 fauteuils die zij in de periode medio december 2004 tot medio februari 2005 op de markt stelt te hebben gebracht. Ten slotte voert zij nog aan dat zij pas kan worden veroordeeld tot het betalen van schadevergoeding indien er sprake is van een opzettelijke auteursrechtinbreuk, waarvan volgens haar geen sprake is. Zij heeft de inbreukmakende stoelen slechts geïmporteerd zonder zich bewust te zijn van het inbreukmakende karakter daarvan. Enkel het voorhanden hebben en verkopen van goederen in strijd met het auteursrecht van een derde is op zichzelf nog niet onrechtmatig, aldus Euro-Design.
8. Het betoog van Euro-Design, dat het causaal verband tussen de verkoopdaling bij De Toekomst van de Bogota 50 met 505 stuks in 2004 en de introductie op de markt vanaf september 2004 door Euro-Design van haar fauteuils onvoldoende door De Toekomst is onderbouwd, wordt door de voorzieningenrechter gevolgd. Wel is echter door Euro-Design bevestigd en vast komen te staan, dat zij sinds september 2004 118 fauteuils Micra of Karaat heeft verkocht en geleverd. Het wordt in hoge mate aannemelijk geacht dat De Toekomst daardoor omzetverlies heeft geleden. Enerzijds is het aannemelijk dat een aantal van de kopers van - tenminste - 118 fauteuils van Euro-Design anders voor de duurdere fauteuil van De Toekomst zou hebben gekozen. Anderzijds is het aannemelijk dat een aantal belangstellenden voor de duurdere Bogota 50 die belangstelling heeft verloren, na te hebben bemerkt dat deze stoel niet meer exclusief is (maar dus ook geen goedkopere Micra of Karaat van Euro-Design heeft gekocht). Deze twee mogelijkheden tegen elkaar afgewogen, is het zeer aannemelijk dat de bodemrechter ten minste 118 keer de per fauteuil geleden schade toewijsbaar zal achten. Daarbij wordt overwogen dat het door De Toekomst berekende schadebedrag van € 238,50 per fauteuil niet is betwist en de voorzieningenrechter niet onredelijk hoog voorkomt. In totaal zal dus een bedrag van, afgerond, € 28.000,00 als voorschot op de door De Toekomst geleden schade worden toegewezen. In tegenstelling tot het door Euro-Design aangevoerde is de voorzieningenrechter van oordeel dat de door De Toekomst geleden schade wel degelijk aan Euro-Design kan worden toegerekend. Juist omdat zij, na de auteursrechtclaim van De Toekomst, geen informatie wilde geven over de herkomst van de door haar verhandelde inbreukmakende fauteuils, moet ervan worden uitgegaan dat zij zich niet met recht kan verschuilen achter haar leverancier(s) en kan zij dus zelf (mede-)verantwoordelijk en aansprakelijk worden gehouden voor het ontstaan van die schade.
9. Ten slotte zal worden ingegaan op het verweer van gedaagden dat de vorderingen ten aanzien van [gedaagde 3] Holding en [gedaagde 3] moeten worden afgewezen, omdat er geen sprake is van enig leiding geven van [gedaagde 3] Holding en [gedaagde 3] aan enig verwijtbaar, onrechtmatig handelen van Euro-Design. Ook zouden [gedaagde 3] Holding en [gedaagde 3] geen betrokkenheid hebben bij het ontwerpen van de gewraakte fauteuil. Dit verweer treft geen doel. Allereerst is hiervoor reeds overwogen dat er wel sprake is van onrechtmatig handelen van Euro-Design. De voorzieningenrechter is met De Toekomst van oordeel dat zowel [gedaagde 3] privé als enig bestuurder van [gedaagde 3] Holding (geen overige werknemers), als laatstgenoemde, die op haar beurt enig bestuurder is van Euro-Design (2 werknemers) aansprakelijk kunnen zijn voor het handelen van Euro-Design als hen een persoonlijk verwijt treft. Aannemelijk is geworden dat [gedaagde 3] Holding en [gedaagde 3] feitelijk de enige beleidsbepalers van Euro-Design zijn. Door het onrechtmatig handelen van Euro-Design niet te voorkomen terwijl zij daartoe als enig beleidsbepalers wel in staat waren, hebben ook [gedaagde 3] Holding en [gedaagde 3] persoonlijk in strijd met de zorgvuldigheid waartoe zij jegens De Toekomst gehouden zijn gehandeld, zodat de hierna op te leggen veroordelingen zich ook tot [gedaagde 3] Holding en [gedaagde 3] dienen uit te strekken.
10. Als de grotendeels in het ongelijk gestelde partij zullen gedaagden hoofdelijk in de kosten van dit geding worden veroordeeld. Het daaronder begrepen griffierecht zal worden gerelateerd aan de hoogte van het toe te wijzen bedrag van € 28.000,00, zodat het meerdere voor rekening van De Toekomst dient te blijven.
De beslissing
De voorzieningenrechter
1. veroordeelt gedaagden om zich met onmiddellijke ingang te onthouden van iedere inbreuk op de auteursrechten van De Toekomst op de relaxfauteuil model Bogota 50 en derhalve het openbaar maken en / of verveelvoudigen van de daarop inbreukmakende relaxfauteuils, waaronder tevens is te verstaan het (doen) vervaardigen, het (doen) invoeren, het (doen) verkopen, te koop (doen) aanbieden, ten toon (doen) stellen, te (doen) leveren, te (doen) gebruiken dan wel in voorraad te (doen) hebben voor één of meerdere van deze doeleinden of anderszins verhandelen van de inbreukmakende relaxfauteuils, te staken en gestaakt te houden;
2. veroordeelt gedaagden om, binnen 14 dagen na betekening van dit vonnis, ten behoeve van De Toekomst aan haar advocaat een door een (register)accountant geaccordeerde schriftelijke opgave te doen van de navolgende gegevens, voorzien van duidelijke en gedetailleerde schriftelijke bewijsstukken:
a) de naam(en) en adres(sen) van de leverancier(s), maker(s), producent(en) en distributeur(s) van de op de Bogota 50 inbreukmakende relaxfauteuils met vermelding van het aantal inbreukmakende relaxfauteuils dat per model bij voornoemde(n) is verkregen,
b) de naam en adressen van alle personen of ondernemingen aan wie gedaagden de bedoelde inbreukmakende relaxfauteuils hebben geleverd of verkocht of van wie zij bestellingen hebben genoteerd, onder vermelding van exact aantal exemplaren per product per afnemer,
c) het aantal inbreukmakende relaxfauteuils die gedaagden nog in voorraad hebben,
d) de met de verkoop van de inbreukmakende relaxfauteuils behaalde omzet en winst, alsmede de verschillende ter berekening van de winst op de omzet in mindering gebrachte kostenposten.
3. veroordeelt gedaagden om, uiterlijk binnen twee werkdagen na betekening van dit vonnis, aan al hun afnemers in een voor de geadresseerden begrijpelijk taal, een aangetekende brief met bericht van ontvangst te zenden met de volgende inhoud:
“Geachte .....,
Bij vonnis van 18 maart 2005 heeft de voorzieningenrechter van de rechtbank te Arnhem beslist dat de door ons aan u geleverde relaxfauteuils met de namen Micra en Karaat inbreuk maken op de exclusieve auteursrechten van Meubelfabriek De Toekomst B.V. te Beesd op haar relaxfauteuil Bogota 50. In verband hiermee dient u binnen twee werkdagen na heden de nog aanwezige voorraad van deze inbreukmakende relaxfauteuil(s) aan ons te retourneren, vergezeld van een schriftelijke verklaring dat er geen inbreukmakende relaxfauteuil(s) meer bij uw vestiging aanwezig is / zijn. De door u gemaakte kosten, waaronder verzendkosten, zullen door ons worden vergoed. Het in voorraad houden en / of verhandelen van bovenbedoelde inbreukmakende relaxfauteuil(s) maakt inbreuk op de exclusieve auteursrechten van Meubelfabriek De Toekomst B.V. Gedurende genoemde termijn van twee werkdagen, mag er dus evenmin verkoop en / of levering (of verhandeling anderszins) van een op de rechten van De Toekomst B.V. inbreuk makende relaxfauteuil plaatsvinden.
Hoogachtend,”
4. veroordeelt gedaagden hun gehele voorraad van op de auteursrechten van De Toekomst op de Bogota 50 inbreukmakende relaxfauteuils alsmede de ingevolge sub 3. geretourneerde inbreukmakende relaxfauteuils alsmede de inbreukmakende relaxfauteuils die na de datum van het vonnis nog bij gedaagden binnenkomen, binnen twee werkdagen na betekening van het vonnis, ter keuze van De Toekomst, hetzij op een door De Toekomst te bepalen adres in Nederland aan De Toekomst af te geven, hetzij op eigen kosten in aanwezigheid van een vertegenwoordiger van De Toekomst te doen vernietigen, met het bevel om gelijktijdig ten behoeve van De Toekomst aan hun advocaat schriftelijk op te geven het totaal aantal van de desbetreffende inbreukmakende relaxfauteuils,
5. veroordeelt gedaagden hoofdelijk, des dat de één betalende de ander zal zijn bevrijd, om per overtreding van het verbod sub 1. of per dag dat zij (na betekening van dit vonnis) in gebreke mochten blijven aan één van de bovenstaande veroordelingen sub 2. tot en met 4. te voldoen, aan De Toekomst een dwangsom te betalen van € 2000,00, echter met een maximum van € 50.000,
6. veroordeelt gedaagden hoofdelijk, des dat de één betaalt de ander zal zijn bevrijd, om binnen 14 dagen na betekening van dit vonnis, tegen behoorlijk bewijs van kwijting aan De Toekomst bij wijze van voorschot schadevergoeding te betalen een bedrag van € 28.000,00,
7. veroordeelt gedaagden hoofdelijk, des dat de één betalende de ander zal zijn bevrijd, in de kosten van deze procedure, tot aan deze uitspraak aan de zijde van eiser bepaald op € 816,00 voor salaris procureur en op € 686,93 voor verschotten (€ 71,93 wegens het uitbrengen van de dagvaarding en € 615,00 wegens griffierecht),
8. verklaart dit vonnis tot zover uitvoerbaar bij voorraad,
9. bepaalt de termijn in de zin van artikel 260 Rv Pro. op zes maanden na datum van dit vonnis,
10. weigert het anders of meer gevorderde.
Dit vonnis is gewezen door mr. H.Æ. Uniken Venema en in het openbaar uitgesproken in tegenwoordigheid van de griffier mr. E. Satijn op 18 maart 2005.
de griffier de rechter