Uitspraak
RECHTBANK AMSTERDAM
Parketnummers: [nummer](A) en [nummer](B)
Datum uitspraak: 22 maart 2004
op tegenspraak
VERKORT VONNIS
van de rechtbank Amsterdam, vijfde meervoudige kamer C, in de strafzaak tegen:
[verdachte],
geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum],
ingeschreven in de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens op het [adres], [woonplaats], gedetineerd in het [Huis van Bewaring].
De rechtbank heeft de zaken, die bij afzonderlijke dagvaardingen onder de bovenvermelde parketnummers zijn aangebracht, gevoegd. Deze zaken worden hierna genoemd respectievelijk zaak A en zaak B.
De rechtbank heeft beraadslaagd naar aanleiding van het onderzoek op de terechtzitting van 9 maart 2004.
1. Telastelegging
Aan verdachte is telastegelegd hetgeen staat omschreven in de dagvaardingen, waarvan kopieën als bijlage aan dit vonnis zijn gehecht. De in die dagvaardingen vermelde telastelegging geldt als hier ingevoegd.
2. Voorvragen
…
3. Waardering van het bewijs
Bewijsoverweging ten aanzien van het opzet:
De raadsman heeft ter terechtzitting primair aangevoerd dat verdachte dient te worden vrijgesproken van het in zaak A telastegelegde, daar het telastegelegde bestanddeel "opzet" niet bewezen kan worden verklaard, omdat verdachte niet de bedoeling heeft gehad het slachtoffer te doden.
De rechtbank overweegt hieromtrent het volgende.
Verdachte is met een mes op het slachtoffer afgerend en heeft het slachtoffer op korte afstand met dat mes in de borststreek gestoken. Verdachte heeft hiermee willens en wetens de aanmerkelijke kans genomen dat het slachtoffer dodelijk zou worden getroffen.
De rechtbank oordeelt op grond van het voorgaande dat verdachte met - voorwaardelijk - opzet heeft gehandeld en verwerpt het verweer.
De rechtbank acht wettig en overtuigend bewezen dat verdachte
ten aanzien van het in zaak A telastegelegde:
op 10 september 2003 te Amsterdam opzettelijk [slachtoffer 1] van het leven heeft beroofd, immers heeft verdachte met dat opzet die [slachtoffer 1] met een mes in het hart gestoken tengevolge waarvan voornoemde [slachtoffer 1] is overleden.
Ten aanzien van het in zaak B telastegelegde:
op 18 maart 2003 te Amsterdam tezamen en in vereniging met een ander, met het oogmerk van wederrechtelijke toe-eigening heeft weggenomen 600 Euro, toebehorende aan [slachtoffer 2], welke diefstal werd voorafgegaan en vergezeld van geweld en bedreiging met geweld tegen [slachtoffer 2], gepleegd met het oogmerk om die diefstal voor te bereiden en/of gemakkelijk te maken, welk geweld en/of bedreiging met geweld hierin bestonden, dat hij, verdachte en/of zijn mededader die [slachtoffer 2] hebben beetgepakt en met een mes stekende bewegingen naar het lichaam en het hoofd van die [slachtoffer 2] hebben gemaakt, waarbij die [slachtoffer 2] boven zijn linkeroog werd geraakt en de kleding van die [slachtoffer 2] hebben doorzocht.
Voorzover in de telastelegging taal- en/of schrijffouten voorkomen, zijn deze verbeterd. Verdachte is hierdoor niet in zijn verdediging geschaad.
4. Het bewijs
De rechtbank grondt haar beslissing dat verdachte het bewezen geachte heeft begaan op de feiten en omstandigheden die in de bewijsmiddelen zijn vervat.
5. De strafbaarheid van de feiten
De bewezen geachte feiten zijn volgens de wet strafbaar. Het bestaan van een rechtvaardigingsgrond is niet aannemelijk geworden.
6. De strafbaarheid van verdachte
Ten aanzien van het in zaak A telastegelegde heeft de raadsman aangevoerd dat verdachte heeft gehandeld in noodweer-exces nu hij uit angst een te zwaar middel heeft uitgezocht om het slachtoffer af te weren, die hem al eerder met stenen had belaagd.
De rechtbank verwerpt dit verweer. Uit de stukken en hetgeen op de zitting is gebleken is niet aannemelijk geworden dat verdachte zich in een situatie bevond, waarin hij zich moest verdedigen tegen ogenblikkelijke en wederrechtelijke aanranding.
Er is geen omstandigheid aannemelijk geworden die de strafbaarheid van verdachte uitsluit. Verdachte is dan ook strafbaar.
7. Motivering van de straffen en maatregelen
De hierna te noemen strafoplegging is in overeenstemming met de ernst van het bewezen geachte, de omstandigheden waaronder dit is begaan en de persoon van verdachte, zoals van een en ander ter terechtzitting is gebleken.
a. de gevangenisstraf
De rechtbank heeft bij de keuze tot het opleggen van een vrijheidsbenemende straf en bij de vaststelling van de duur daarvan in het bijzonder laten meewegen dat verdachte het slachtoffer opzettelijk met een mes in het hart heeft gestoken, terwijl het slachtoffer aan het weglopen was van verdachte. Het slachtoffer is dodelijk geraakt. De rechtsorde wordt door een dergelijk feit ernstig geschokt. Verdachte heeft de nabestaanden en vrienden van het slachtoffer groot en onherstelbaar leed berokkend.
De rechtbank neemt voorts in aanmerking dat verdachte, blijkens een hem betreffend uittreksel uit het Justitieel Documentatie register d.d. 12 september 2003, eerder is veroordeeld voor een poging tot doodslag.
Tevens heeft verdachte zich met zijn mededaders schuldig gemaakt aan een diefstal met geweld en bedreiging met geweld. Hierbij is niet geschroomd om de eigenaar van de belwinkel met een mes te steken. De ervaring leert dat slachtoffers van geweldsmisdrijven als het onderhavige feit in zaak B nog lang nadelige psychische gevolgen kunnen ondervinden.
Genoemde omstandigheden en de ernst van de door verdachte gepleegde feiten rechtvaardigen een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf van aanzienlijke duur.
b. de terbeschikkingstelling van de regering
1. Verdachte is eerder, namelijk op 26 februari 2001, door de rechtbank te Amsterdam veroordeeld wegens onder meer een poging tot doodslag, gepleegd op 9 november 2000. Verdachte was toen 16 jaar oud. Hij stak een slachtoffer met een mes in de borststreek, als gevolg waarvan het slachtoffer levensgevaarlijk gewond raakte. De rechtbank heeft toen de maatregel van plaatsing in een inrichting voor jeugdigen (PIJ) bevolen. De aard van dit delict, alsmede de omstandigheden waaronder het is gepleegd vertonen sterke overeenkomsten met het in zaak A bewezenverklaarde feit.
2. In het kader van die eerdere zaak is onderzoek ingesteld naar de persoonlijkheidsstructuur en geestvermogens/persoonlijkheid van verdachte door respectievelijk [deskundige 1], klinisch en forensisch psycholoog te Amsterdam d.d. 20 januari 2001 en [deskundige 2], kinder- en jeugdpsychiater te Amsterdam d.d. 3 februari 2001.
Het rapport van [deskundige 1] houdt onder meer in, zakelijk weergegeven:
Het beeld is helaas negatiever geworden dan in 1999. ((rb: [deskundige 1] heeft verdachte toen ook onderzocht en rapport uitgebracht d.d. 22 september 1999). Met name de psychopathe kanten zijn versterkt, betr. maakt een onverschilliger indruk. Hierbij raakt men geïmponeerd door de leegte die betr. weerspiegelt. Soms heeft men de indruk dat betr. depressief is, maar het is eerder verongelijktheid en ingehouden haat die hem kenmerken dan een echte depressie.
(..) Zowel uit de levensgeschiedenis, als uit de tests, als uit betr.'s gedrag in het JOC komt duidelijk naar voren dat hij graag bij 'de jongens' wil horen. Maar hij heeft moeite er echt bij te horen en zijn wantrouwen is groot. Niet verbazingwekkend als men hoort hoe hij als klein kind al gepest is. Dat laatste is waarschijnlijk altijd door gegaan en betr. heeft er altijd maar bij gehangen. Begrijpelijk dat hij iets groots wil bereiken om toch geaccepteerd te worden. Men kan zich voorstellen dat de krenking die het slachtoffer hem toebracht door hem zijn walk man af te (willen) pakken in aanwezigheid van de andere jongens bij betr. zeer heftig heeft gewerkt. Betr. heeft nooit leren omgaan met de spanningen die alle bedreigingen en persterijen bij hem teweeg gebracht moeten hebben.
Meer nog dan in 1999 wordt duidelijk dat betr. amper een geweten heeft ontwikkeld. Hij idealiseert zijn moeder, die hem weinig grenzen heeft gesteld/kunnen stellen en hem evenmin heeft kunnen beschermen tegen de bedreigingen en pesterijen. Het typeert de gebrekkige realiteitstoetsing van betr. De wereld wordt primair als vijandig ervaren en alleen thuis is het veilig.
Overziet met betr.'s strafblad dat ziet men dat er al diverse bedreigingen met geweld en gewelddadig gedrag hebben plaats gevonden. Betr. heeft geen enkel besef van de relatie tussen het zelf vele malen bedreigd zijn en/of zich eigenlijk altijd bedreigd voelen en zijn agressieve (re)acties. Zijn ontkenning en emotionele onverschilligheid is allen maar toegenomen. Dat doet de kans op recidive en zelfs op verergering van zijn agressieve gedrag alleen maar toenemen. Ook deze maal had het slachtoffer al dood kunnen zijn. De confrontatie hiermee lijkt betr. niets te doen. (..)
Bij verdachte is sprake van een gebrekkige ontwikkeling, van diverse gedragsproblemen en - stoornissen, tevens van een psychopathe ontwikkeling in de richting van een anti-sociale persoonlijkheid(sstoornis). Het is duidelijk dat het van jongs af aan gepest en bedreigd zijn bij betr. tot een zeer wantrouwige en agressieve houding jegens anderen heeft geleid. Er is echter geen enkele aanwijzing dat hij onvoldoende besef zou hebben (gehad) van de onjuistheid van zijn handelen. In die zin kan hij als volledig toerekeningsvatbaar worden beschouwd.
Gezien het onvoldoende resultaat van de bij het vorige onderzoek geadviseerde behandeling door de Derde Oever, betr.'s bagatelliserende houding alsmede de evidente psychopathisering, wordt geadviseerd betr. een PIJ op te leggen.
Het rapport van [deskundige 2] houdt onder meer in, zakelijk weergegeven:
(rb: op de vraag of sprake is van een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestvermogens en wat de invloed daarvan op de toerekenbaarheid van het strafbare feit aan verdachte is)
Er is sprake van een gebrekkige ontwikkeling. Verdachte is opgegroeid in een gezin met problemen. De problematische opvoedingssituatie heeft geleid tot een basaal wantrouwen en een lage zelfwaardering met de bijbehorende kwetsbaarheid en krenkbaarheid. De afweer die verdachte gebruikt maakt dat hij slecht in staat is om met negatieve gevoelens om te gaan. Het wankele narcistische evenwicht en het snel gemobiliseerde wantrouwen leiden makkelijk tot frustraties en conflicten en verdachte heeft niet geleerd om op een sociaal adequate wijze uiting te geven aan gevoelens van onvrede, woede e.d.. De narcistische problematiek maakt dat er sprake is van een licht verminderde toerekeningsvatbaarheid. (..)
De kans op recidive wordt hoog ingeschat. (..) De kwetsbaarheid van verdachte maakt dat hij slecht in staat is met afwijzing, krenkingen en kritiek om te gaan. Er is sprake van een basaal wantrouwen in anderen en daardoor kan hij niet gemakkelijk profiteren van positieve ervaringen met anderen (leeftijdsgenoten) of een behandeling. Hij is geneigd om zijn eigen agressiviteit te ontkennen. (..) Gezien de teleurstellende effecten van eerdere ambulante behandeling en de sombere prognose moet worden overwogen een PIJ op te leggen.
3. In verband met de eventuele verlenging van de opgelegde PIJ is op 18 december 2002 adviesrapportage opgesteld door [deskundige 3], GZ psycholoog orthopedagoog en [deskundige 4].
Deze adviesrapportage houdt onder meer in, zakelijk weergegeven:
Verdachte heeft aangetoond baat te vinden bij een groepsgerichte en duidelijk gestructureerde gedragsmatige aanpak, een aanpak zoals geadviseerd en geformuleerd door [deskundige 1] en [deskundige 2] in de rapportage pro Justitia van januari en februari 2001.
De geconstateerde persoonlijkheidsproblematiek in 2001 brengt in haar huidige uitingsvormen nog teveel ongewenste gevolgen voort.
Gedragsstoornissen en de dreiging van het ontstaan van een antisociale persoonlijkheidsstoornis zijn nog niet adequaat behandeld c.q. weggenomen. Een gedragstherapeutische behandeling binnen een justitiële setting is vooralsnog geïndiceerd. Ons advies luidt dan ook om, gericht op het kunnen bieden van een adequaat en geïndiceerd behandelklimaat met optimale ontwikkelingsmogelijkheden aan verdachte, de PIJ maatregel te verlengen met een periode van anderhalf jaar.
4. Verdachte heeft zich tijdens een begeleid verlof op 21 november 2002, onrechtmatig, onttrokken aan zijn behandeling en is niet teruggekeerd in de inrichting waar hij verbleef.
5. Verdachte heeft in het kader van de onderhavige zaak geweigerd mee te werken aan onderzoek naar zijn geestvermogens. Desondanks is in opdracht van [rechter-commissaris] te Amsterdam door [deskundige 1], klinisch en forensisch psycholoog te Amsterdam, advies uitgebracht op 21 november 2003.
Dit advies houdt onder meer in, zakelijk weergegeven:
In opdracht van u bezocht ik op 7 november 2003 [verdachte] in [P.I.]. Nadat ik de [verdachte] had meegedeeld wat het doel van mijn komst was, zei hij onmiddellijk niet aan het onderzoek mee te willen werken. Betrokkene maakte op mij een gespannen, krenkbare en achterdochtige indruk, hoewel hij ook iets quasi-onverschilligs over zich had. Ik heb hem twee keer eerder onderzocht. In 1999 heb ik een toename van zijn psychopathe kanten vastgesteld. Mijn beschouwing heb ik toen afgesloten met de zinnen: "Zijn ontkenning en emotionele onverschilligheid is alleen maar toegenomen. Dat doet de kans op recidive en zelfs op verergering van zijn agressieve gedrag alleen maar toenemen. Ook deze maal had het slachtoffer dood kunnen zijn. De confrontatie hiermee lijkt. Betr. niets te doen". Helaas is deze voorspelling uitgekomen. Ik adviseer u betrokkene in het Pieter Baan Centrum te laten onderzoeken.
6. In opdracht van de rechter-commissaris is verdachte op 15 januari 2004 opgenomen in het Pieter Baan Centrum, Psychiatrische Observatiekliniek. Verdachte is daar gedurende de periode van 15 januari 2004 tot 2 februari 2004 onderzocht. Op 1 maart 2004 is van dit onderzoek naar de geestvermogens van verdachte rapport opgemaakt, opgesteld door [deskundige 5], psycholoog en [deskundige 6], kinder- en jeugdpsychiater.
Dit rapport houdt onder meer in, zakelijk weergegeven:
Betr. heeft gedurende zijn verblijf in het PCB in de diverse gesprekscontacten geweigerd zijn medewerking aan het PCB-onderzoek te verlenen en er was geen vooruitzicht op een wijziging van betr.'s standpunt in deze. Er is niet gebleken dat de weigering voortkwam uit een psychotische vertekening van de realiteit.
7. De rechtbank heeft ter gelegenheid van het onderzoek ter terechtzitting uitvoerig met verdachte over de telastegelegde feiten gesproken. Verdachte maakte een enigszins onverschillige indruk en vertoonde nauwelijks emotie.
Tijdens de behandeling is verdachte indringend verzocht alsnog mee te werken aan nader onderzoek naar zijn geestvermogens. Verdachte heeft evenwel medewerking aan onderzoek naar zijn persoon, in welke vorm dan ook, geweigerd.
8. Art 37a lid 3 juncto artikel 37 lid 3 van Pro het Wetboek van Strafrecht bepaalt dat het vereiste van recente rapportage (maximaal 1 jaar oud) niet geldt indien de verdachte weigert medewerking te verlenen aan het onderzoek dat ten behoeve van het advies tot terbeschikkingstelling moet worden verricht. Gelet op de uitkomst van het onder 6 genoemde onderzoek staat vast dat de weigering van verdachte geen verband houdt met een psychische stoornis. Nu verdachte niet bereid is aan rapportage mee te werken, is het voor de rechtbank niet mogelijk zich nader te laten voorlichten omtrent de wenselijkheid of noodzakelijkheid van een last tot terbeschikkingstelling.
9. Naar het oordeel van de rechtbank is gebleken dat verdachte ten tijde van het feit van zaak A lijdende was - en ook thans nog is - aan een gebrekkige ontwikkeling van zijn geestvermogens, die zich uit in een persoonlijkheidstoornis met psychopathe kanten. De rechtbank leidt dit af uit de inhoud van de hiervoor aangehaalde rapporten, in onderling verband en samenhang bezien, en de indruk die verdachte op de zitting heeft gemaakt. Daarnaast kent de rechtbank veel gewicht toe aan de sterke overeenkomst tussen het bewezenverklaarde feit in zaak A en het feit waarvoor verdachte - zie onder 1. - eerder is veroordeeld. Mede hieruit leidt de rechtbank af dat de ongunstige ontwikkeling van de persoonlijkheidsstoornis bij verdachte zich heeft voortgezet. De rechtbank acht gelet op de aard van de stoornis en de eerdere veroordelingen van verdachte het gevaar voor herhaling van een vergelijkbaar feit, al dan niet met dodelijke afloop, groot.
Mede aangezien het bewezen geachte in zaak A een misdrijf is waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van vier jaren of meer is gesteld en de algemene veiligheid van personen of goederen het opleggen van die maatregel eist, acht de rechtbank het noodzakelijk dat verdachte ter beschikking zal worden gesteld en van overheidswege te worden verpleegd. Op deze wijze hoopt de rechtbank zoveel mogelijk het gevaar voor herhaling af te wenden, en tevens deze 19-jarige verdachte nog enig toekomstperspectief te bieden.
De rechtbank adviseert de terbeschikkingstelling met verpleging van overheidswege te doen aanvangen aansluitend op de opgelegde onvoorwaardelijke vrijheidsstraf.
Verbeurdverklaring
Het inbeslaggenomen en niet teruggegeven voorwerp, te weten: een klein model keukenmes (zwart), dat aan verdachte toebehoort, dient te worden verbeurd verklaard en is daarvoor vatbaar, aangezien met behulp van dat voorwerp het in zaak A bewezen geachte is begaan.
Ten aanzien van de benadeelde partij en de schadevergoedingsmaatregel
Uit het onderzoek ter terechtzitting is gebleken dat de vordering van de [benadeelde partij], van zo eenvoudige aard is dat zij zich leent voor de behandeling in dit strafgeding. Tevens is komen vast te staan dat de benadeelde partij als gevolg van het hiervoor in zaak A bewezen geachte feit, rechtstreeks schade heeft geleden. De rechtbank waardeert deze op een bedrag van € 2394,00 (tweeduizend driehonderdvierennegentig euro). De vordering kan dan ook tot dat bedrag worden toegewezen. Voorts dient de verdachte te worden veroordeeld in de kosten die de benadeelde partij heeft gemaakt en ten behoeve van de tenuitvoerlegging van deze uitspraak nog zal maken.
In het belang van [benadeelde partij] voornoemd wordt, als extra waarborg voor betaling aan laatstgenoemde, de maatregel van artikel 36f van het Wetboek van Strafrecht aan verdachte opgelegd.
Het overige deel van de vordering van de benadeelde partij is niet zo eenvoudig van aard dat dit zich leent voor behandeling in dit strafgeding. Gelet hierop zal de rechtbank bepalen dat de benadeelde partij in dat deel van de vordering niet-ontvankelijk is. De benadeelde partij kan dat deel van de vordering slechts bij de burgerlijke rechter aanbrengen.
8. Toepasselijke wettelijke voorschriften
De op te leggen straffen en maatregel zijn gegrond op de artikelen 36f, 37a, 37b, 57, 287 en 312 van het Wetboek van Strafrecht.
De rechtbank komt op grond van het voorgaande tot de volgende beslissing.
9. Beslissing
Verklaart bewezen dat verdachte het telastegelegde heeft begaan zoals hiervoor in rubriek 3 is aangegeven.
Verklaart niet bewezen hetgeen aan verdachte meer of anders is telastegelegd dan hiervoor is bewezen verklaard en spreekt verdachte daarvan vrij.
Het bewezenverklaarde levert op:
ten aanzien van het in zaak A bewezenverklaarde:
doodslag.
Ten aanzien van het in zaak B bewezenverklaarde:
diefstal voorafgegaan en vergezeld van geweld en bedreiging met geweld tegen personen, gepleegd met het oogmerk om die diefstal voor te bereiden en gemakkelijk te maken, terwijl het feit wordt gepleegd door twee of meer verenigde personen.
Verklaart het bewezene strafbaar.
Verklaart [verdachte], daarvoor strafbaar.
Veroordeelt verdachte tot een gevangenisstraf voor de duur van 7 (zeven) jaren.
Beveelt dat de tijd die door veroordeelde voor de tenuitvoerlegging van deze uitspraak in verzekering en in voorlopige hechtenis is doorgebracht, bij de tenuitvoerlegging van die straf in mindering gebracht zal worden.
Gelast dat verdachte ter beschikking gesteld zal worden en beveelt dat hij van overheidswege verpleegd zal worden.
Wijst de vordering van de [benadeelde partij], wonende op het [adres], [woonplaats] toe tot een bedrag van € 2.394,00 (tweeduizenddriehonderdenvierennegentig euro).
Veroordeelt verdachte aan [benadeelde partij] voornoemd, het toegewezen bedrag te betalen.
Veroordeelt verdachte voorts in de kosten door de benadeelde partij gemaakt en ten behoeve van de tenuitvoerlegging van deze uitspraak nog te maken, tot op heden begroot op nihil.
Bepaalt dat de benadeelde partij voor het overige niet-ontvankelijk in haar vordering is.
Legt aan verdachte de verplichting op, aan de Staat, ten behoeve van het slachtoffer [benadeelde partij], te betalen de som van € 2.394,00 (tweeduizenddriehonderdenvierennegentig euro), bij gebreke van betaling en verhaal te vervangen door hechtenis voor de duur van 35 dagen, met dien verstande dat de toepassing van die hechtenis de hiervoor opgelegde verplichting niet opheft.
Verklaart verbeurd: een klein model keukenmes (zwart).
Gelast de teruggave aan [verdachte] van: een blauwe broek, een zwarte ribfluwelen bodywarmer, een rood/witte Nike schoen, een lichtblauwe spijkerjas, een zwart lederen riem, een grijze muts (rastapanty).
Gelast de teruggave aan [slachtoffer 2] van: een bon.
Gelast de teruggave aan café-restaurant Kipcorner- the Penalty van: een videoband.
Gelast de teruggave aan Super de Boer van: een videoband.
Dit vonnis is gewezen door
mr. M.W. van Veen, voorzitter,
mrs. A. Philips en G.H. Morsink, rechters,
in tegenwoordigheid van mr. M. Pandelitschka, griffier
en uitgesproken op de openbare terechtzitting van deze rechtbank van 22 maart 2004.