Conclusie
Nr. 02623/04
Mr. Vellinga
Zitting: 12 april 2005
Conclusie inzake:
[verdachte]
1. Verdachte is door het Gerechtshof te Amsterdam wegens overtreding van artikel 5 van Pro de Wegenverkeerswet 1994 veroordeeld tot een geldboete van 1000 euro subsidiair twintig dagen hechtenis en tot een ontzegging van de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen voor de duur van zes maanden voorwaardelijk met een proeftijd van een jaar.
2. Namens verdachte heeft mr. L.Ph.J. baron van Utenhove, advocaat te 's-Gravenhage, één middel van cassatie voorgesteld.
3. Het middel klaagt dat het Hof het beroep op afwezigheid van alle schuld heeft verworpen op ontoereikende gronden dan wel de verwerping van dat verweer onbegrijpelijk heeft gemotiveerd, met name door te overwegen dat het niet ter zake doet hoe het slachtoffer voorafgaand aan het ongeval in de fietsopstelstrook is gaan staan.
4. Ten laste van de verdachte is bewezenverklaard dat:
"hij op 30 januari 2001 te Haarlem als bestuurder van een voertuig, bedrijfsauto, daarmee rijdende op de voor het openbaar verkeer openstaande weg, de Waarderbrug, zich zodanig heeft gedragen, dat gevaar op die weg werd veroorzaakt, immers heeft hij toen en daar rijdende op die weg, en gekomen bij de kruising met de Spaarndamseweg en de Transvaalstraat, welke weg was voorzien van in werking zijnde verkeerslichten en welke weg, gezien verdachtes rijrichting, na de stopstreep van de rijstrook en voor de verkeerslichten was voorzien van een opgeblazen fiets opstelstrook, na een voor hem rood uitstralend verkeerslicht te hebben stilgestaan, zonder dat hij vrij en onbelemmerd uitzicht had over voornoemde opgeblazen fiets opstelstrook, en nadat het verkeerslicht vervolgens groen licht aangaf, zijn motorrijtuig in beweging gebracht, zonder zich ervan te vergewissen dat die opgeblazen fiets opstelstrook vrij was, en is hij vervolgens de, gezien zijn rijrichting, voor hem gelegen, opgeblazen fiets opstelstrook opgereden, zulks terwijl een fietser, te weten [het slachtoffer], zich op die opgeblazen fiets opstelstrook bevond, waarna en waardoor een overrijding is ontstaan tussen het door hem, verdachte bestuurde motorvoertuig en die fietser."
5. De bewijsmiddelen houden het volgende in. Verdachte stond met zijn vrachtauto te wachten voor een rood verkeerslicht, achter de stopstreep. Voor de stopstreep bevond zich een zogenaamde opgeblazen fietsopstelstrook. Voor de vrachtwagen in de fietsopstelstrook stond de fietser [het slachtoffer] eveneens voor het rode verkeerslicht te wachten. Toen het licht grond werd, reed verdachte weg en botste daarbij op de fietser die door de vrachtwagen werd overreden en daardoor om het leven kwam. Verdachte had de fietser niet gezien.
6. Omtrent verdachtes zicht vanuit de vrachtwagen op de fietsopstelstrook heeft het Hof als bewijsmiddelen gebezigd:
- een proces-verbaal, inhoudende als relaas van bevindingen van de verbalisanten:
" (...) Bij de verkeerslichten op de Waarderbrug is voor de stopstreep een vak gecreëerd voor fietsers om zich daar te kunnen opstellen voor het rode verkeerslicht (een zogenaamde opgeblazen fietsstrook).
Op de plaats van de bestuurder van de vrachtauto is door personeel van de afdeling Verkeersondersteuning van de Regiopolitie Kennemerland plaatsgenomen en is gezien dat er vanaf de plaats van de bestuurder geen zicht is over de voornoemde opgeblazen fietsstrook. De vrachtauto stond op dat moment op de Waarderbrug te Haarlem in westelijke richting en wel voor de stopstreep van de aldaar aanwezig verkeerslichten. (...)"
- een proces-verbaal, inhoudende als de verklaring van de verdachte:
"(...) Mijn wagen is erg hoog, waardoor ik de fietser niet heb gezien."
- de ter terechtzitting in hoger beroep afgelegde verklaring van de verdachte, luidende:
"U houdt mij foto nummer 21 uit het dossier voor. Dit is het zicht vanaf de bestuurdersplaats. Er is een dode hoek vóór de auto. Links aan de zijkant is ook een dode hoek, ongeveer tot halverwege de laadbak; aan de bijrijderskant is ook een dode hoek."
- de ter terechtzitting in eerste aanleg afgelegde verklaring van de verdachte, luidende:
"Ik heb beperkt zicht aan de voorkant van de vrachtwagen. Ik moet staan om alles voor me te kunnen zien."
7. Het Hof heeft omtrent de strafbaarheid van de verdachte overwogen:
"De raadsman van de verdachte heeft voorts ter terechtzitting aangevoerd dat de verdachte niet strafbaar zou zijn wegens afwezigheid van alle schuld, nu hij alle voor de situatie vereiste zorgvuldigheids- en oplettendheidseisen in acht heeft genomen. Desondanks heeft de verdachte, evenmin als (lees: evenals; WHV) andere getuigen - aldus de raadsman - niet gezien dat [het slachtoffer] met haar fiets voor zijn vrachtauto ging staan. De verdachte had haar - aldus nog steeds de raadsman - niet kunnen en behoeven (te) zien, nu zij zich op een onvoorziene en onverwachte wijze voor de vrachtauto, bestuurd door de verdachte, heeft geposteerd.
Het hof verwerpt dit verweer. Vast staat dat [het slachtoffer] zich voorafgaand aan het ongeval op het fietsersopstelvak voor de vrachtwagen van de verdachte heeft bevonden. Hoe zij daar is gekomen, doet niet ter zake. De verdachte wist - zo is ter zitting uit diens verklaring gebleken - dat hij in drie opzichten (links, rechts en direct voor) dode hoeken in het zichtveld had. Daardoor kon hij hetgeen zich naast of direct voor zijn wagen afspeelde niet geheel overzien. In die situatie had hij zich er hoe dan ook van dienen te vergewissen dat de fietsstrook naast en voor zijn auto geheel vrij was. Dit heeft hij niet gedaan en daarom is zijn gedrag, tengevolge waarvan, blijkens de stukken van het geding, [het slachtoffer] om het leven is gekomen, verwijtbaar."
8. Aan het middel ligt de stelling ten grondslag dat het zo mag zijn dat van een vrachtautochauffeur mag worden gevergd dat hij in hoge mate rekening houdt met zijn beperkte zichtveld en dus dat hij ook bij voortduring acht slaat op verkeersdeelnemers die mogelijkerwijs voor hem in dode hoeken verdwijnen of daar uit te voorschijn komen, maar dat dit niet wegneemt dat "kleine en wendbare" verkeersdeelnemers zich onder alle omstandigheden dienen te realiseren dat de vrachtautochauffeur per definitie te kampen heeft met een beperkt zichtveld en dus dat hij zichzelf al snel "onzichtbaar" maakt voor die chauffeur. Deze stelling moet worden begrepen tegen de achtergrond van het in hoger beroep gevoerde verweer voor zover inhoudende dat de fietser zich voor de vrachtauto van de verdachte heeft opgesteld op een wijze waarop zij niet is verschenen in het zichtveld van de verdachte, ook niet via zijn spiegels, bijvoorbeeld doordat zij met de fiets aan de hand vanaf het trottoir de fietsopstelstrook is opgelopen en zich daar vlak voor de vrachtwagen heeft opgesteld.
9. In het verkeer staat voorop dat hij die zich van een gevaar bewust behoort te zijn, zich zelf in de gelegenheid moet stellen vast te stellen dat dit gevaar zich niet voordoet. Om zich te disculperen kan de bestuurder zich er daarom niet met recht op beroepen dat hij slechts verplicht was het voor hem zichtbare verkeer in het oog te houden en dat hem er geen verwijt van kan worden gemaakt dat hij zich niet de gelegenheid heeft verschaft een fietser waar te nemen die voor hem niet waarneembaar was (vgl. HR 23 oktober 1962, VR 1963, 21).
10. De enkele omstandigheid dat indien als een gevolg van de inrichting van het bestuurde voertuig, medeweggebruikers onder omstandigheden voor de bestuurder onzichtbaar zullen blijven, ook indien de spiegels e.d. juist zijn afgesteld, brengt mee dat de bestuurder met dat beperkte zicht rekening moet houden (vgl. HR 12 juni 1973, NJ 1973, 373)(1).
11. In het onderhavige geval bevond de aangereden fietser zich op een weggedeelte dat speciaal was ingericht voor fietsers en waar dus fietsers konden worden verwacht ook al waren deze er niet toen de verdachte zijn vrachtauto voor de stopstreep tot stilstand bracht. Daarom geeft het oordeel van het Hof dat de verdachte zich ervan had moeten vergewissen dat zich in de dode hoek voor zijn vrachtauto geen fietsers bevonden ongeacht de wijze waarop zij daar terecht zijn gekomen, mede gelet op genoemde rechtspraak, geen blijk van een onjuiste rechtsopvatting en is het niet onbegrijpelijk.
12. Het is natuurlijk zo dat een zwakke verkeersdeelnemer als een fietser er goed aan doet zoveel mogelijk te anticiperen op dode hoeken van vrachtwagens al was het alleen maar uit lijfsbehoud, en dat van die verkeersdeelnemers, gelet op het bepaalde in at. 5 WVW1994, zoals van alle verkeersdeelnemers in het algemeen ook kan worden gevergd dat zij rekening houden met dode hoeken in het zicht van (bijvoorbeeld) bestuurders van vrachtwagens. Heel iets anders is of die bestuurders ervan mogen uitgaan dat - zoals het middel in wezen wil - die andere verkeersdeelnemers dat dan ook doen op zodanige wijze dat zij zorgen zich niet te bevinden in die dode hoek. Met name in een geval als het onderhavige, waarin de wegsituatie voor de bestuurder van de vrachtauto kenbaar zo was ingericht dat als hij opreed tot de stopstreep de zich op de fietsopstelstrook zich voor zijn vrachtwagen bevindende fietsers voor hem onzichtbaar waren, mag de bestuurder van een vrachtwagen er niet van uitgaan dat fietsers zich in de fietsopstelstrook zo opstellen dat het zich in de dode hoek voor de vrachtwagen bevindende deel van de fietsopstelstrook niet benut wordt. Een fietser die in de fietsopstelstrook gaat staan doet immers juist hetgeen van hem op grond van de wegsituatie mag worden verwacht. Er op mogen vertrouwen dat de fietser dat toch niet doet vanwege het gevaar dat kleeft aan het beperkte zicht van de bestuurder van de vrachtwagen die voor de stopstreep staat te wachten en van wie de fietser mag verwachten dat hij zich bij zijn gedrag laat leiden door het ook hem bekende gevaar dat aan de inrichting van het door hem bestuurde voertuig is verbonden, is daarom mijns inziens een stap te ver, ook al zou dit in een situatie als de onderhavige betekenen dat de bestuurder van de vrachtwagen - zoals bij pleidooi is aangevoerd - alvorens weg te rijden zou moeten gaan staan om de dode hoek weg te nemen.
13. De omstandigheid dat voor de bestuurder van de vrachtwagen niet zichtbaar zou zijn geweest dat de fietser in het fietsopstelvak ging staan, is dus niet een bijzondere omstandigheid die voor de verdachte reden kon zijn niet bedacht te zijn op de mogelijkheid dat een fietser voor hem onzichtbaar in de fietsopstelstrook was gaan staan.
14. Het middel faalt.
15. Gronden waarop de Hoge Raad gebruik zou moeten maken van zijn bevoegdheid de bestreden uitspraak ambtshalve te vernietigen heb ik niet aangetroffen. Deze conclusie strekt tot verwerping van het beroep.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden
AG
1 Zie bijv. ook Hof 's-Gravenhage 16 februari 2001, LJN AD9987: "Daarbij merkt het hof op dat door de huidige eisen die aan de (vrachtauto)spiegels worden gesteld een - naar het hof voorkomt maatschappelijk onaanvaardbare - "dode hoek" vanuit de bestuurderspositie kan bestaan, maar dat dit niet afdoet aan de hoge eisen van oplettendheid die juist gegeven deze huidige situatie aan een bestuurder van een vrachtwagencombinatie als die waarin de verdachte reed, kunnen worden gesteld."