Uitspraak
25 januari 2005
Strafkamer
nr. 00149/04
LR/SM
Hoge Raad der Nederlanden
Arrest
op het beroep in cassatie tegen een arrest van het Gerechtshof te 's-Hertogenbosch van 8 augustus 2003, nummer 20/004698-02, in de strafzaak tegen:
[verdachte], geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1947, wonende te [woonplaats].
1. De bestreden uitspraak
Het Hof heeft in hoger beroep bevestigd een vonnis van de Rechtbank te 's-Hertogenbosch van 16 oktober 2002, waarbij de verdachte ter zake van "opzettelijk niet voldoen aan een bevel of vordering krachtens wettelijk voorschrift gedaan door een ambtenaar belast met of bevoegd verklaard tot het opsporen of onderzoeken van strafbare feiten" strafbaar is verklaard, doch bepaald dat geen straf of maatregel wordt opgelegd.
2. Geding in cassatie
Het beroep is ingesteld door de verdachte. Namens deze heeft mr. Th.J.H.M. Linssen, advocaat te Tilburg, bij schriftuur een middel van cassatie voorgesteld. De schriftuur is aan dit arrest gehecht en maakt daarvan deel uit.
De plaatsvervangend Procureur-Generaal Fokkens heeft geconcludeerd tot vernietiging van de bestreden uitspraak en tot verwijzing van de zaak naar een aangrenzend hof, teneinde deze op het bestaande hoger beroep opnieuw te berechten en af te doen.
3. Beoordeling van het middel
3.1. Het middel klaagt dat het Hof ten onrechte niet uitdrukkelijk en gemotiveerd heeft beslist op een namens de verdachte aangevoerde strafuitsluitingsgrond.
3.2. Ten laste van de verdachte is bewezenverklaard dat:
"zij op 02 mei 2002 te [woonplaats], gemeente [...], opzettelijk niet heeft voldaan aan een bevel of een vordering, krachtens enig wettelijk voorschrift gedaan door G.K.J. Hagelaar, politieagent, die was belast met de uitoefening van enig toezicht en/of die was belast met en/of bevoegd verklaard tot het opsporen en/of onderzoeken van strafbare feiten, immers heeft verdachte toen en daar opzettelijk, nadat deze ambtenaar van haar had gevorderd zich te verwijderen, geen gevolg gegeven aan dit bevel of die vordering."
3.3. Blijkens het proces-verbaal van de terechtzitting in eerste aanleg van 16 oktober 2002 heeft de verdachte onder meer het volgende aangevoerd:
"(...)
Op voormelde datum zag ik een politieauto op het bedrijfsterrein staan en ben daar naar toe gelopen.
Ik heb die politieambtenaren toen duidelijk gemaakt dat die zich, in verband met de varkenspest, de BSE en de MKZ-crisis van de voorbije periode, moesten melden alvorens zich op dat bedrijfsterrein te begeven.
We mochten in die periode het bedrijf zelf niet eens verlaten en moesten een bord voor de ingang van het bedrijf plaatsen waarop stond dat vreemden zich eerst moesten melden alvorens het terrein te betreden.
Dit bord was op 2 mei 2002 zichtbaar bij ons bedrijf geplaatst.
De politieambtenaren zijn dit bord toen gepasseerd.
De minister van landbouw had gezegd dat dit bord ook na de MKZ-crisis moest blijven staan.
Dit bord staat er ook nu nog en geldt nog steeds.
Ten tijde van het de MKZ-crisis diende iedereen vóór het betreden van het terrein zich te douchen.
Hetzelfde gold indien men het terrein weer wilde verlaten.
Dit douchen hoeft nu niet meer.
Op 2 mei 2002 was die doucheplicht er ook al niet meer; wel diende men zich te melden en te legitimeren.
Voormeld legitimeren diende te geschieden door middel van een inschrijving in een logboek.
Ik heb tegen de vrouwelijke politieambtenaar toen gezegd dat het douchen alleen gold ten tijde van de MKZ-crisis.
Zij was die dag niet bereid zich voor het betreden van het bedrijfsterrein te melden.
Ik heb op 2 mei 2002 niemand belemmerd voormeld bedrijfsterrein te verlaten.
Ik ben ook niet voor de politieauto gaan staan.
De minister van landbouw heeft in die periode de boeren duidelijk gemaakt dat ze zelf verantwoordelijk waren voor het stoppen of tegenhouden van de MKZ.
Ik heb wel tegen een van die agenten gezegd dat ik de AID zou bellen als men mij niet wilde geloven.
Toen ik dat zei vertrok het gezicht van die agent en moest ik mee naar het politiebureau.
Ik durfde de politieambtenaren uiteindelijk niet naar hun legitimatie te vragen. (...)"
en
"Ik heb toen de richtlijnen van het Ministerie van Justitie gevolgd."
3.4. Blijkens het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep van 25 juli 2003 heeft de verdachte daar verklaard:
"Ik zag een politie-auto op het terrein en ik ben daar op afgelopen. Ik heb de vrouwelijke politieagent gevraagd naar haar chef. Ik vertelde haar dat er onlangs nog zeer besmettelijke ziektes in de omgeving zijn geweest en dat wij al die tijd niet van het bedrijf af mochten. Ik vertelde haar voorts dat we borden hebben moeten plaatsen op grond van de toen geldende MKZ-maatregelen, met de tekst dat iedere bezoeker zich moet melden en aan de gestelde maatregelen mee dient te werken. De agente vertelde dat ze het had nagevraagd en dat dit niet meer hoefde. Ik zei dat het artikel nog steeds gold. Ze kwam toen naar voren en we hebben staan discussiëren. Ik ben toen in beweging gekomen en ben naar voren gegaan. Ik zag toen twee agenten rennend op me afkomen. Ik zei nog dat een ieder zich moest houden aan het gestelde op grond van de toen geldende MKZ-maatregelen, maar dat deden ze niet. Ze hebben me flink beetgepakt, in de politiewagen geduwd en zijn vervolgens naar het politiebureau gereden. Ik had vreselijke pijn. Ik moest bij het bureau de auto uit, maar dat kon ik niet. Een agent heeft me toen de auto uit gegooid. De handboeien zijn afgedaan en ik ben in een cel gegooid. Daarna is de hoofd-officier van justitie langs geweest. Ik kon niet antwoorden op zijn vragen, omdat ik te veel pijn had.
Ik heb uiteindelijk wel een verklaring afgelegd. Mijn broer heeft me daarna opgehaald.
U houdt mij voor dat de politie een andere lezing heeft gegeven van de feiten. Ik vind het sterk dat ze schrijven dat ik overstuur was. Waarom zou ik zo overstuur moeten zijn, als ik de mensen alleen wil vragen zich te melden? Ik was niet boos. U houdt mij voor dat vier agenten schrijven dat ze hebben waargenomen dat ik overstuur was. Ik heb wel harder geroepen, maar dat was omdat ze verder weg stonden. Ik heb niet tegen de dienstauto gestaan en ik heb de agenten niet belet. Ik heb ze niet horen zeggen dat ik bij de auto weg moest gaan. Ik heb niet gezegd dat ze hun onderzoek niet mochten doen. Ze hebben mij hun bevoegdheden niet verteld.
Het gaat niet erg goed met mijn gezondheid. Ik moet zeer behoedzaam bewegen, maar er zijn altijd mensen die het erger hebben. Ik heb nog nooit problemen met de politie gehad."
en:
"Ik ben zeer duidelijk geweest. Ik ben nergens tegen aan gaan staan. Ze hebben me veel pijn gedaan en dat kan ik geestelijk moeilijk verwerken."
3.5. Het Hof heeft omtrent het bewijs nader overwogen:
"Nadere overweging omtrent het bewijs
In eerste aanleg heeft de politierechter de verklaring van verdachte opgevat als een beroep op de strafuitsluitingsgrond zoals geformuleerd in artikel 42 van Pro het Wetboek van Strafrecht. Het hof neemt niet alleen de verwerping van het verweer zoals door de politierechter in eerste aanleg gedaan niet over, maar overweegt bovendien dat -gelet op de verklaring van verdachte zoals afgelegd bij de politie en herhaald in eerste aanleg en in hoger beroep, er op neerkomende dat zij uitdrukkelijk ontkent de verbalisanten te hebben gehinderd- verdachte geen beroep op een strafuitsluitingsgrond heeft willen én kunnen doen zodat de politierechter ten onrechte deze strekking heeft gegeven aan de verklaring van verdachte ter zitting in eerste aanleg."
3.6. 's Hofs kennelijke oordeel dat de verdachte, nu zij de haar tenlastegelegde gedraging ontkent, geen beroep kan doen op een strafuitsluitingsgrond, getuigt van een onjuiste rechtsopvatting (vgl. HR 10 februari 2004, NJ 2004, 286). Het middel slaagt.
4. Slotsom
Hetgeen hiervoor is overwogen brengt mee dat de bestreden uitspraak niet in stand kan blijven en als volgt moet worden beslist.
5. Beslissing
De Hoge Raad:
Vernietigt de bestreden uitspraak;
Wijst de zaak terug naar het Gerechtshof te 's-Hertogenbosch, opdat de zaak op het bestaande hoger beroep opnieuw wordt berecht en afgedaan.
Dit arrest is gewezen door de vice-president F.H. Koster als voorzitter, en de raadsheren G.J.M. Corstens en J.W. Ilsink, in bijzijn van de waarnemend griffier L.J.J. Okker-Braber, en uitgesproken op 25 januari 2005.